ءوزارا كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن قۇجات

كەشە ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ حاتشىلىعى (اوسشك) مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى (قحا) اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. بۇل تاريحي قۇجاتقا قحا اتىنان توراعانىڭ ورىنباسارى – قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ, اوسشك اتىنان اتقارۋشى ديرەكتور, ەلشى چينار الدەمير قول قويدى. اتالعان مەموراندۋم قازاقستان پرەزيدەنتى ن. نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XX سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپتى. سونداي-اق, بۇل مەموراندۋم ىنتىماقتاستىق پەن كەڭەستەردى, قولداعى اقپاراتپەن جانە قۇجاتتامامەن الماسۋدى, قحا جانە اوسشك ءۇشىن ءوزارا قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن ماسەلەلەر بويىنشا كەزدەسۋلەر مەن كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋدى كوزدەيدى ەكەن. كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار مەموراندۋمدى ىسكە اسىرۋ, بىرلەسكەن قىزمەتتىڭ نەگىزگى با­عىتتارىن ايقىندايتىن قو­سىمشا ءىس-شارالاردى ازىرلەۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى, سونداي-اق, ەكىجاقتى ىن­تىماقتاستىقتىڭ وزەكتى قىر­لارى بويىنشا پىكىر الماستى. ماسەلەن, ەرالى توعجانوۆ: «وتكەن جىلى قحا-نىڭ XX سەس­سياسىندا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى مەن اوسشك اراسىنداعى مەموراندۋمعا قول قويۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان-تىن. بۇگىن سول تاريحي ءىس-شارا باستالدى, ونىڭ نەگىزىندە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس حاتشىلىعىمەن بىرلەسىپ, كەلىسىم جاساپ وتىرمىز. اوسشك جۇمىسىنا 24 مەملەكەت قاتىسادى. بۇل مەموراندۋمنىڭ ءاربىر بولىمىنە, ولاردىڭ مازمۇنى مەن ماعىناسىنا قاتىستى سول 24 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ءوز ۇسى­نىس­تارىن ەنگىزگەن بولاتىن. ءبىز بۇگىن وسى ۇسىنىستاردىڭ باسىن بىرىك­تىرىپ, كەلىسىمگە قول قويۋعا كەلىپ وتىرمىز. اوسشك-گە مۇشە 24 ەل ازيا مەملەكەتتەرى اۋما­عى­نىڭ 90 پايىزىن الىپ جاتىر. جالپى, دۇنيەجۇزىندەگى حالىق­تاردىڭ 50 پايىزى وسى مەملەكەت­تەردە تۇرادى. ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى, دوستىق پەن سەنىمدى نىعايتاتىن بولساق, ونى ارى قاراي دامىتا بەرەتىن بولساق, ازيا مەم­لەكەتتەرىنىڭ قارىم-قاتىناسى دا كۇشەيە بەرمەك. ارينە, مۇنداي كەلىسىمدەر اياسىندا تەك مەملەكەتتەر عانا ەمەس, سول مەملەكەتتەردە تۇراتىن حالىقتاردىڭ سالتى مەن ءداستۇرى, ءبىلىم-عىلىمى, مادەنيەتى دە نىعايا تۇسەرى انىق», دەدى ە.توعجانوۆ. چينار الدەمير ءوز كەزەگىندە استانا تورىندە قول قويىلعان قۇجاتتىڭ ماڭىزىنا توقتالا كەلە, اوسشك مەن قحا اراسىندا بۇعان دەيىن دە ارىپتەستىك ورناپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ اسسامبلەيامەن بايلانىسىمىز 2009 جىلدان باس­تاۋ الادى. بۇدان بىرلەسكەن شارالاردى, 2012, 2013 جىلدارى وتكى­زىلگەن ازاماتتىق فورۋمداردى قوسۋعا بولادى. بۇدان بولەك ءوزارا ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋ تۋرالى اۋقىمدى جوبالار ازىرلەپ كەلگەن ەدىك. ەندى, مىنە, بۇل باس­تامالار ينستيتۋتتىق نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى», دەدى ول بۇل ورايدا. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا تۇسىنىستىك تۋ­رالى مەموراندۋمدارعا قول قويىل­عان ەكەن. «الايدا, قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسىمەن ارادا قول قويىلعان مەموراندۋمنىڭ ورنى بولەك. ياعني, ەگەر ءبىز بۇ­رىن تەك قانا حالىقارالىق ۇيىم­دارمەن ءوزارا كەلىسىمگە قول جەت­كىزىپ كەلسەك, ال بۇگىن العاش رەت قازاقستاننىڭ قحا سىندى قو­عام­دىق-كونستيتۋتسيالىق ورگانىمەن كەلىسىم جاساپ وتىرمىز. ارينە, بۇل مەموراندۋمعا قول قويىلۋىنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار. ماسەلەن, بۇل ەكى قۇرىلىم دا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ باس­تاماسى نەگىزىندە قۇرىلعان ەدى. بۇل – ەڭ نەگىزگى سەبەپ. بۇل ەكى ۇيىمنىڭ ماڭىزدى يدەيالارى بار. ولار – سانالۋاندىلىق جانە بىرلىك. مەنىڭ بىلۋىمشە, قحا-عا 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرى كىرەدى ەكەن. ولار ءبىر-بىرىمەن ۇنقاتىسۋ ورناتادى», دەدى چ. الدەمير. جيىن سوڭىندا ەرالى توع­جانوۆ ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم قازاقستاننىڭ كەلى­سىم مەن بىرلىك يدەياسى ۇلگىسىن ازيا ەلدەرىنىڭ كەڭىستىگى اياسىندا جان­داندىرۋعا, ىلگەرىلەتۋگە سەپ بولا­تىنىن جەتكىزسە, اوسشك حات­شىلىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى شاڭىراق پىشىندەس كادەسىيدى ەستەلىككە تارتۋ ەتتى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».