شىعىنعا باتقان شارۋالاردىڭ ماسەلەسىن كىم شەشەدى؟

ءيا, سارىسۋلىق شارۋالاردىڭ سالى سۋعا كەتىپ وتىر. انىعىراق ايتساق, سارىوزەك كانالىنان كەلەتىن سۋعا جارىماعان جۇرت «ماسەلەمىز قاشان وڭىنان شەشىمىن تابادى؟» دەگەندى ايتۋدان جالىققان ەمەس. جۇگەرىسى مەن جوڭىشقاسىن جينايتىن ۋاقىت جاقىنداعاندا ەگىستىگى كۇيىپ كەتكەن ەل: «بيلىك ءبىزدىڭ ماسەلەگە نازار اۋداراتىن كۇن تۋار ما ەكەن؟» دەيدى. راسىندا دا ۇيىمداعى ءتۇيىندى تۇبەگەيلى شەشۋگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك قاۋقارلى ما؟ شارۋالار قاشانعى شىعىنعا باتا بەرمەك؟

ءبىز بايقادام اۋىلىنىڭ تۇرعىنى «باۋىرجان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەك­شىسى باقىتجان سارىمولداەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. ول ۇيىم ەلدى مەكەنىندەگى جەرىنە جۇگەرى مەن جوڭىشقا ەككەن. الايدا سۋ تاپشىلىعىنان ايتارلىقتاي شىعىنعا باتقان.

«كانال دەپ ايتىپ جاتقانىمەن, بۇل نەگىزى ارىق قوي. شارۋا بولعاندىقتان ءبارىمىز دە ەگىستىك القاپقا ۇمىتپەن قاراي­مىز. بۇل كانالدى جوندەۋگە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قارجى ءبولىندى دەگەندى ەستى­گەنبىز. الايدا ماسەلەنىڭ وڭىنان شەشىلگەنىن كورگەنىمىز جوق. ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاعاندار: «مەردىگەرلەردىڭ كەپىلدىك مەرزىمى بىتكەن جوق. شارۋانى رەتتەيمىز», دەپ ۋادە بەر­گەننەن ءارى اسا الماي ءجۇر. تابىسىن دالا توسىنەن ەمگەن شارۋالار شىعىنعا باتۋ­داي-اق باتىپ جاتىر. ۋاقىتىندا جەرگىلىكتى دەپۋتات ارقىلى وبلىس باسشى­سىنا, باسقا دا قۇزىرلى ورگاندارعا حات جولداعانبىز. ولار جۇمىس توبى قۇرىل­عانىن ايتقان بولاتىن. الايدا ناتيجەنى كورگەن ءبىز جوق. بۇل ماسەلە تەزىرەك شەشىمىن تاپپاسا, شىعىنعا باتقانىمىز باتقان», دەيدى ول جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ.

شارۋالاردىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى كانالدى جونگە كەلتىرۋگە 2016 جىلى 44 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن كورىنەدى. الايدا سول كەزدە اتقارىلعان جۇمىس ساپاسى كوڭىل كونشىتپەگەن. ودان كەيىن 2020 جىلى قايتادان قوماقتى قاراجات قاراستىرىلعان دەيدى ولار. ايتكەنمەن, شارۋالار كۇتكەندەي سۋ تاپشىلىعى شەشىمىن تاپپاعان. تۇرعىندار مەردىگەر اكىمدىككە, اكىمدىك مەردىگەرگە كىنا ارتقان­نان تۇك ونبەيتىنىن ايتىپ وتىر.

«جالپى, بۇل ماسەلەدەن كوپ ادام حاباردار. ەستۋىمشە, كۇزگە قاراي تاعى دا 131 ميلليون قاراجات قاراستىرىلىپ, كانال دەپ جۇرگەن ارىعىمىزدىڭ قالعان بولىگى جوندەلەتىن سەكىلدى. سول ارقىلى الدىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى دا جاۋىپ كەتپەكشى مە؟ بۇل جاعى بىزگە بەيمالىم. ايتالىق, 1 مىڭ ليتر سۋ كەرەك جەرگە 300 ليتر عانا سۋ كەلىپ جاتىر. ونى قايدا جەتكىزەمىز؟ جوڭىشقا مەن جۇگەرىنىڭ ءبىر بولىگىن اۋپىرىمدەپ سۋارعانىممەن, كوپ بولىگى جارامسىز بولىپ قالدى. ءبىزدىڭ ءۇنىمىزدى ەستىپ, مۇڭىمىزعا قۇلاق تۇرەتىندەر تابىلسا, ءدال وسى ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەرەك. ەگەر بارلىق ءونىمدى ويداعىداي جيناپ العانىمدا, نەسيەمنىڭ ءبىر بولىگىنەن قۇتىلاتىن ەدىم, ودان باسقا دا ءىرىلى-ۇساقتى قارىزدار جابىلاتىن ەدى. جوڭىشقامنىڭ باسىم بولىگى كۇيىپ كەتتى. ال كوكتەمنەن بەرى ەندى سۋارىپ بىتكەن ەكىنشى بولىگىن ەكىنشى وراققا دايىنداپ قويدىم. جالپى, التى گەكتار جەرگە 29 ماۋسىم كۇنى سۋ السام, وتكەندە عانا تولىقتاي ءبىتىردىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىر اي ۋاقىت كەتتى. جاڭاعى ايتقان 300 ليتر سۋ ءبىر ەمەس, بىرنەشە شارۋا قوجا­لىعىنا بولىنەدى. سوندا قالاي سۋارىپ جاتقانىمىزدى كوز الدىڭىزعا ەلەستەتە بەرىڭىز», دەيدى باقىتجان سارىمولداەۆ ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلىپ.

راسىندا دا, ءبىر ەمەس بىرنەشە مارتە بيۋد­جەت قاراجاتى جۇمسالعان كانال جۇ­مى­سىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنى ويلاندىرماي قويمايدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاعاندار جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جاسالعانىن العا تارتىپ وتىر.

ۇيىم ەلدى مەكەنىندەگى جۇرتشىلىق وسىلايشا سۋدىڭ زاردابىن تارتىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن شارۋالاردىڭ زارىن تىڭداعان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ولجاس كوكەي: «ۇزىندىعى سەگىز شاقىرىمدى قۇرايتىن سارىوزەك كانالىنىڭ 2,5 شاقىرىمى جوندەلسە, ار جاعىندا 4,5 شاقىرىمى قالادى. وعان 131 ميلليون تەڭگەگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جاسالعان. قاراجات بولىنسە, ماسەلە شەشىمىن تابادى», دەگەن بولاتىن. الايدا, قاراجات ناقتى بولىنەدى دەگەندى ەستىمەدىك. ء«بولىنىپ جاتسا...» دەگەنگە سايادى اڭگىمەنىڭ ءبارى. ال كۇزدە قارجى ناقتى قاراستىرىلا ما, جوق پا؟ ول جاعىن كىم ءبىلسىن».

ەگىستىك القابىن سۋارا الماي شىعىنعا باتقان شارۋالاردى ءبىر عانا ماسەلە مازالايدى. ولار: «جەرگىلىكتى اتقارۋشى بي­لىكتەگىلەر كۇزدە قارجى ءبولىنۋى ىق­تيمال دەگەندى ايتتى. شىنىمەن قارا­جات ءبولىنىپ, جۇمىس باستالسا, بارلىق جۇمىستىڭ لايىقتى اتقارىلۋىن بىرگە قاداعالاۋىمىز كەرەك», دەيدى.

شىنىندا دا, سارىوزەك كانالىنداعى سۋعا تالاسقان حالىقتىڭ تالابى ورىندى. از سۋدى ءبولىپ العاندىقتان ولار كوپ شىعىنعا باتىپ وتىر. اۋىل شارۋاشى­لى­عى سالاسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوكومو­تيۆى ەكەنىن ەسكەرسەك, سالانىڭ دامۋى ءۇشىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سان مارتە تاپسىرما بەرگەنىن پايىمداساق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ دە جەدەل قيمىلداعانى ابزال.

جامبىل وبلىسى,

سارىسۋ اۋدانى