كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
قازاقستاندىقتار ءۇشىن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتا وتىرىپ, سپيكەر 2005 جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەر تۋىنداعان كەزدە جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قوسىمشا دەڭگەيى رەتىندە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قارجى رەسۋرستارى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسكەرلەر ءۇشىن, سونداي-اق جەكە كاسىپكەرلەردىڭ جانە جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامداردىڭ وزدەرى ءۇشىن تولەيتىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدارى ەسەبىنەن قالىپتاسادى.
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ىنتىماقتاستىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن, ويتكەنى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار بارلىق جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار ءۇشىن تولەنەدى, ال تولەمدەردى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ, جۇمىسىنان ايىرىلۋ, جۇكتىلىگى مەن بوسانۋىنا, سونداي-اق 1 جاسقا دەيىنگى بالانىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋ جاعدايلارىنا الەۋمەتتىك تاۋەكەلى بار ادامدار عانا الا الادى.
«جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ ارتىقشىلىعى – ولار قوردان تولەنەتىن تولەمدەر تۇرىندە الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەر تۋىنداعان جاعدايدا قوسىمشا الەۋمەتتىك قولداۋ الۋعا قۇقىلى. مىسالى, قوردان ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋ نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر مۇگەدەكتىك نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا بيۋدجەتتەن وسىعان ۇقساس مەملەكەتتىك جاردەماقىلارعا قوسىمشا جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى ن.كەمەل.
سونداي-اق ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ بويىنشا تولەم مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامانىڭ جالپى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسىن 30%-دان 100%-عا دەيىن بەلگىلەگەن جاعدايدا جۇزەگە اسىرىلادى جانە ەڭبەك قىزمەتىنىڭ جالعاسۋىنا قاراماستان جۇرگىزىلەدى. 2021 جىلى اتالعان تولەمدى شامامەن 94,7 مىڭ ادام الدى.
اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم اسىراۋىنداعى ادام 18 جاسقا تولعانعا دەيىن, ال كۇندىزگى وقۋ بولىمىندە وقىعان جاعدايدا 23 جاسقا دەيىن تولەنەدى. 2021 جىلى اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان 57,7 مىڭعا جۋىق وتباسى اتالعان تولەمدى الدى.
سونىمەن قاتار ساتىپ الۋ قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋى جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا تولەمدەردىڭ مولشەرى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2022 جىلى وسى تولەمدەردىڭ مولشەرى وتكەن جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 9%-عا ۇلعايدى (1 قاڭتاردان – 5%-عا, 1 ساۋىردەن – 4%-عا).
جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا قوردان تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم جۇمىستان شىعۋ سەبەپتەرىنە قاراماستان تاعايىندالادى. تولەم مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى 1 ايدان 6 ايعا دەيىن تاعايىندالادى. 2021 جىلى شامامەن 105,7 مىڭ ادام اتالعان تولەمدى الدى.
جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا 2008 جىلدان باستاپ انا مەن بالانى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ەنگىزىلدى. ماسەلەن, جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم جۇكتىلىگى جانە بوسانۋى بويىنشا دەمالىستىڭ بارلىق كۇنىنە تاعايىندالادى. 2021 جىلى جۇكتىلىك جانە بوسانۋ بويىنشا 205 مىڭعا جۋىق ادامعا تولەم تاعايىندالدى.
1 جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا قوردان اي سايىنعى الەۋمەتتىك تولەم بالانىڭ تۋعان كۇنىنەن باستاپ تاعايىندالادى. تولەم مولشەرى سوڭعى 2 جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 40%-ىن قۇرايدى. ەكى جانە ودان دا كوپ بالا تۋعان كەزدە تولەم ءاربىر بالاعا جەكە تاعايىندالادى. 2021 جىلى بۇل تولەم شامامەن 385 مىڭ ادامعا تاعايىندالدى.
«الەۋمەتتىك تولەمدەردى تاعايىنداۋ ۇدەرىستەرىن ءساتتى اۆتوماتتاندىرۋ بۇگىندە ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كومپوزيتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋى بويىنشا تولەم الۋ ءۇشىن مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ارقىلى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسىن العاش بەلگىلەگەن كەزدە جۇگىنۋگە بولادى, جۇمىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا تولەم الۋ ءۇشىن egov.kz پورتالى ارقىلى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن كەزدە نەمەسە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى نەمەسە enbek.kz ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى جۇگىنۋگە بولادى, جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا تولەم ءۇشىن egov.kz پورتالى ارقىلى, 1 جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تولەم ءۇشىن egov.kz پورتالى نەمەسە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى جۇگىنۋگە بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ن.كەمەل.
قوردان الەۋمەتتىك تولەمدەردى الۋعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ پرواكتيۆتى فورماتى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلۋدە, ول ءۇشىن ازاماتقا سمس-حابارلاماعا جاۋاپ بەرۋ جەتكىلىكتى.
اقپاراتتىق جۇيەلەردە الۋشى تۋرالى مالىمەتتەر بولعان جاعدايدا, ول تولەمدەردى الۋ ءۇشىن ۇيدەن شىقپاي جانە قاعاز تاسىعىشتاعى قۇجاتتاردى راستاۋسىز ونلاين رەجىمدە جۇگىنە الادى. وسىلايشا, 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قور كورسەتكەن ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 47%-دى قۇرادى.
«مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋداعى ماڭىزدى فاكتور رەسمي جۇمىسپەن قامتۋ نەمەسە قىزمەتتى تىركەۋ بولىپ سانالادى, ويتكەنى تولەمدەر مولشەرى قورعا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تۇسكەن تابىستارعا تىكەلەي بايلانىستى. وسىعان بايلانىستى, تولەمدى الۋ ءۇشىن جۇگىنۋدىڭ الدىندا egov.kz ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى ارقىلى, حقكو نەمەسە قور فيليالى ارقىلى قورعا الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ دۇرىس جانە ۋاقتىلى ءتۇسۋىن تەكسەرۋدى ۇسىنامىز», دەپ تۇيىندەدى ن.كەمەل.
