قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەگىنە ساي, نەگىزگى سەبەپتەر رەتىندە, ەڭ الدىمەن, جالعىزدىق جانە قارجىلىق قيىندىقتار كورسەتىلەدى. 2021 جىلى جالعىزدىق فاكتورى بويىنشا 27% جانە قارجىلىق قيىندىقتارعا قاتىستى 28% سۋيتسيد تىركەلگەن. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تومەندەگى (6%), وتباسىلىق قاتىناستاردىڭ بۇزىلۋى, اجىراسۋ (11%) قوعامداعى الەۋمەتتىك مارتەبەسىن جوعالتۋ سىندى فاكتورلار دا اسەر ەتەدى.
الەۋمەتتىك توپتار اراسىنداعى سۋيتسيد ارەكەتتەرىن قاراستىرساق, ەرلەر ايەلدەرگە قاراعاندا 4-5 ەسە ءجيى سۋيتسيدكە بارادى ەكەن. مۇنداي دەرەكتى ددۇ-نىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتى ۇسىنىپ وتىر. ساراپشىلار مۇنداي ايىرماشىلىقتىڭ سەبەبى ايەل مەن ەركەكتىڭ قوعامداعى ورنى مەن قالىپتاسقان قاعيدالارعا بايلانىستى ەكەنىن ايتادى.
«ەر ادامدار نەگە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ ارەكەتىنە ءجيى بارادى؟» دەگەن سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن. ويتكەنى ەلىمىزدەگى سۋيتسيدپەن بايلانىستى فاكتورلار اۋقىمدى دەڭگەيدە زەرتتەلمەگەن. سوندىقتان ماماندار كوبىنەسە بۇل تاقىرىپقا قاتىستى تەك بولجامدار عانا جاساي الادى.
«ەلىمىزدە ەرلەر اراسىندا ءسۋيتسيدتىڭ كوپ تىركەلۋى ەرلەردىڭ ەموتسيالىق تۇرعىدان قىسىم كورۋىندە جاتىر. بالالىق شاعىنان ەر بالالارعا «ەركەك جىلامايدى» دەپ ۇيرەتەتىن قوعام ەكەنىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك. دەر كەزىندە ەموتسيانى شىعارماي, ىشتە ساقتاپ قالۋ ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ باستاماسىنا, سونىڭ ىشىندە, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا سەبەپ بولادى. سونىمەن قاتار وتباسىداعى پسيحوەموتسيونالدى جاعداي تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەلدەگى وتباسىلاردا بۇل سىن, ءتارتىپ, باقىلاۋ, قىسىم, ءبىر-بىرىنە نەمقۇرايدى قاراۋمەن سيپاتتالادى», دەيدى پسيحولوگ گۇلجان ەرمەكباەۆا.
ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 35-54 جاس ارالىعىنداعى ەر ادامدار ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا بەيىم. بۇل كەزەڭدەگى ەر ادامداردىڭ پسيحولوگياسىن ماماندار بىلاي تۇسىندىرەدى. ولار 30 جاستان باستاپ قىزمەتتى وزدەرىنىڭ ەركەكتىك بولمىسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە قاراستىرادى.
جالپى, سۋيتسيدتەگى گەندەرلىك تەڭسىزدىك – جاھاندىق ماسەلە. British Medical Journal-دىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس, ەر ادامدار وزدەرىنىڭ ەكونوميكالىق جانە رۋحاني وسال تۇستارىن قوعامعا, اينالاسىنا كورسەتپەۋگە تىرىسادى. سايكەسىنشە, ەرلەر مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋگە ق ۇلىقسىز, ياعني ايەلدەرگە قاراعاندا 32% -عا تومەن.
ەلىمىزدە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ ماسەلەسى قانشالىقتى قاۋىپتى دەڭگەيدە ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن باسقا مەملەكەتتەردىڭ ستاتيستيكالىق دەرەكتەرىن شولىپ شىققان ەدىك. مىسالى, اۋعانستاندا 100 000 ادامعا شاققاندا – 4,1, يراكتا – 3,6, سيريادا نەبارى 2,0 ادام ءوز-وزىنە قول جۇمسايدى. اتالعان ەلدەردە الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق قولايسىز جاعدايلارعا قاراماستان سۋيتسيد دەڭگەيى سالىستىرمالى تۇردە تومەن. ال بۇنىڭ سەبەبىن ءدىنتانۋشى اقتورە كوپباي بىلاي تۇسىندىرەدى.
«بۇگىنگى تاڭدا ءبىز بوي تۇزەپ, ۇلگى الىپ جۇرگەن دامىعان باتىس ەلدەرىندە سۋيتسيد وقيعالارى توقتاماي تۇر. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار. مۇنىمەن سالىستىرعاندا يسلام ەلدەرىندە سۋيتسيد ازىراق, ءتىپتى وتە از دەۋگە بولادى. سوڭعى زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, سۋيتسيد از بولاتىن 10 مەملەكەتتىڭ 9-ى – مۇسىلمان ەلى. بۇل ستاتيستيكادا ءسوزسىز يسلام ءدىنىنىڭ ۇلەسى بار. اللا بەرگەن ءومىردى قيۋ يسلام بويىنشا ەڭ اۋىر كۇناعا جاتادى. يسلام دىنىندە مۇسىلمان ادامنىڭ وزىنە قول جۇمساۋى, باسقا ءبىر ادامدى ولتىرگەننەن دە اۋىر قىلمىس سانالادى», دەيدى ا.كوپباي.
جالپى, مۇنداي كۇردەلى ماسەلەنىڭ قاراپايىم شەشىمى جوق. بىراق ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن قايىرىمدىلىق ۇيىمداردىڭ كومەگىمەن سۋيتسيدپەن كۇرەس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە بولادى. مىسالى, اۋستراليادا بەلسەندى ەرىكتىلەردىڭ كومەگىمەن سۋيتسيد جاساۋعا ارەكەتتەنگەن كىسىنى رايىنان قايتارۋعا تىرىسادى. مۇنداي شارالاردىڭ ءبىرى «جاقسىسىڭ با؟» دەپ اتالادى. وسى جوبانىڭ اياسىندا ەرىكتىلەر ءوزىن ناشار سەزىنەتىن, مورالدى تۇرعىدان شارشاعان, قيىندىقتارعا تاپ بولعان ادامدارمەن سويلەسۋگە شاقىرىلادى. ەلىمىزدە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ ارەكەتتەرىن ازايتۋ ءۇشىن وسى ىسپەتتەس شارالاردى جۇرگىزۋمەن قاتار, پسيحولوگ ماماندار, ەڭ الدىمەن, پسيحولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتادى. سۋيتسيد جاساۋعا تالپىنعان كىسى عانا ەمەس, ونىڭ بۇكىل وتباسىنا وتباسىلىق پسيحولوگتىڭ كەڭەسى تاعايىندالۋى كەرەك دەپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, قوعامدا پسيحولوگ كەڭەسىنە جۇگىنۋ ءالى كۇنگە دەيىن ۇيات نارسە دەپ سانايتىندار از ەمەس.
قورىتا ايتقاندا, جىلدان جىلعا قاۋپى ارتىپ كەلە جاتقان ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ ماسەلەسى ەشكىمدى دە بەي-جاي قالدىرماۋعا ءتيىس. مەملەكەت تاراپىنان سۋيتسيدكە بەيىم ادامدارعا كومەك كورسەتۋدەن بولەك, پسيحولوگ مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ دە كومەكتەسەتىنى ءسوزسىز.ف
