ادامزاتتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى يۋري گاگارينگە ءدارىس بەرگەن قازاق ازاماتى جاقىپبەك ىسقاقوۆ تۋرالى كەزىندە قازاق باسپاسوزىندە از جازىلعان جوق. ونى العاش رەت سوناۋ 1981 جىلى وقىرماندارعا كەڭىنەن ءمالىم ەتكەن «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى (قازىر «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باس رەداكتورى) جانبولات اۋپباەۆ بولاتىن. يۋ.گاگاريننىڭ ۇستازى ج.ىسقاقوۆ تۋرالى ودان كەيىن دە گازەت-جۋرنالداردا بىرقاتار تولىمدى ماتەريالدار جارىق كوردى.
ءبىز بۇگىن وسى شاعىن ماقالامىزدا مايدانگەر, مارقۇم جاقىپبەك ىسقاقوۆتىڭ تاعى ءبىر داڭقتى تۇلعا – قازاقتىڭ باتىر ۇلى, حالىق قاھارمانى راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ دا ۇستازى بولعاندىعىن تىلگە تيەك ەتپەكپىز.
مايدانگەر-ۇستاز جاقىپبەك ماعزىم ۇلى 1918 جىلى قورعالجىن وڭىرىندەگى اتاقتى اششىكول جانە تۇششىكولدىڭ اراسىنداعى اۋىلدا دۇنيەگە كەلىپتى. اقمولانىڭ جەتىجىلدىق مەكتەبىن ءبىتىرىپ, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە تۇسەدى. ونى ويداعىداي تامامداعاننان كەيىن ارنايى جولدامامەن اقمولا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى تايتوبە اۋىلىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتقا مۇعالىم بولىپ كەلەدى. ال 1936-1939 جىلدار ارالىعىندا وسى تايتوبە مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ناق وسى جىلدارى مەكتەپ-ينتەرناتتا راقىمجان قوشقارباەۆ تا ءدارىس العان ەكەن.
راقىمجان 1924 جىلى قازان ايىندا وسى تايتوبەدەن ونشا قاشىق ەمەس, اقتوبە دەپ اتالاتىن جەردەگى قۇدايقۇل (قازىرگى قوشقارباەۆ اۋىلى) ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. راقىمجاننىڭ ءالى بۇعاناسى بەكىمەگەن جاس كەزىندە اناسى جامال ەرتە ومىردەن وزىپتى. ەلدىڭ ەتى ءتىرى ازاماتتارى تۇگەلدەي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ وتىز جەتىنىڭ ويرانىندا قوشقارباي وتاعاسى دا «حالىق جاۋى» اتالىپ جازىقسىز جالامەن تۇتقىندالادى. اتا-انادان ەرتە ايىرىلعان ءجاسوسپىرىم راقىمجان تايتوبەدەگى مەكتەپ-ينتەرناتقا جىبەرىلەدى. مەكتەپ-ينتەرنات ديرەكتورى بولىپ جۇرگەن جاقىپبەك ىسقاقوۆ بولاشاق حالىق قاھارمانىن ينتەرناتقا قابىلداپ, ەكى-ءۇش جىل كولەمىندە وعان ءدارىس بەرەدى.
«راقىمجان ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا وتە العىر جانە قايسارلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن. سول كەزەڭدەگى ەڭ ءبىر اۋىر كىنا بولىپ سانالاتىن «حالىق جاۋىنىڭ بالاسى» دەگەن جالانى جامىلا ءجۇرىپ, ول ەشقاشان بۇگەجەكتەپ, جاسىپ كورگەن ەمەس. اكەسىنىڭ اۋىر جازامەن سوتتالعانىن بەتىنە باسىپ, راقىمجاننىڭ ساعىن سىندىرماق بولعان كەيبىر تاربيەشىلەر مەن مۇعالىمدەر ءجاسوسپىرىمنىڭ وجەتتىگىنەن تايساقتاپ, رايلارىنان قايتاتىن. راقىمجان ينتەرناتتاعى بالالاردىڭ باسشىسى, قانداي دا ءبىر ىستە ۇيىتقى بولىپ جۇرەتىن. مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ءبىر توپ ەرەسەك بالالارى تايتوبەدەن فابريكا-زاۆود ۋچيليششەسىنە وقۋعا اتتانعاندا قيماي قوشتاسقانىمىز دا ءالى كۇنگە ەسىمدە», دەپ مارقۇم جاقىپبەك ىسقاقوۆ شاكىرتىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەسكە الاتىن.
ۇستاز بەن شاكىرت دەپ بولە-جارا اتاعانمەن جاقىپبەك ىسقاقوۆ پەن راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ جاس ارالىعىندا التى جاس قانا ايىرماشىلىق بار, زامانداستار بولاتىن. سوندىقتان دا بولار قوس مايدانگەر ومىرلەرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بىرىمەن-ءبىرى قارىم-قاتىناستارىن ۇزبەي ءوتتى.
1940 جىلى اسكەر قاتارىنا الىنعاننان كەيىن جاقىپبەك ىسقاقوۆ سوعىس جىلدارىندا ورتالىق ازيادا, يراندا اسكەري قىزمەت اتقارادى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا بەلورۋسسيا جەرىندەگى شايقاستارعا دا قاتىسادى. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن دە اسكەر قاتارىندا قالىپ, بىرنەشە جىل قىزمەت اتقارادى. 1949 جىلى لەنينگراد قالاسىنداعى م.كالينين اتىنداعى جوعارى اسكەري ساياسي اكادەمياعا وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن قۇجاتتارىن تاپسىرماق بولادى.
كەڭەس اسكەري جۇيەسىنىڭ جازىلماعان زاڭى بويىنشا بۇل جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ورىستاردان باسقا ۇلت وكىلدەرىنە ءارتۇرلى شەكتەۋ قويىلاتىن. مىنە, وسىنداي سىلتاۋلارمەن اكادەميا باسشىلىعى جاقىپبەك ىسقاقوۆتى وقۋعا قابىلداۋدان باس تارتادى. جاس قازاق وفيتسەرى قاساقانا جاسالعان مۇنداي كەمسىتۋشىلىككە توزە المايدى. ول ءبىردەن كەڭەس وداعىنىڭ باسشىسى ي.ستالينگە ارىز جازادى. وندا ول ۇلى وتان سوعىسىندا ەرەن ەرلىك كورسەتكەن قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى ەكەنىن, ءوزىنىڭ دە سوعىسقا باستان-اياق قاتىسقانىن ايتىپ, م.كالينين اتىنداعى جوعارى اسكەري ساياسي اكادەميا باسشىلىعىنىڭ وقۋعا قابىلداۋدان باس تارتىپ وتىرعانىنا شاعىمدانادى. كوپ كەشىكپەي ي.ستالين ونىڭ ارىزىنا ءوز قولىمەن بۇرىشتاما جازىپ, اسكەري اكادەميا باسشىلىعىنا ج.ىسقاقوۆتى دەرەۋ وقۋعا قابىلداۋعا بۇيرىق بەرەدى.
اسكەري اكادەميانى ويداعىداي تامامداعان سوڭ جاقىپبەك ماعزىم ۇلى ورىنبور قالاسىنداعى جوعارى دارەجەلى اسكەري ۇشقىشتار دايارلايتىن ۋچيليششەدە ساباق بەرەدى. 1954-1960 جىلدار ارالىعىندا وسى ۋچيليششەدە ءدارىس وقىپ جۇرگەن كەزەڭدە مۇندا تۇڭعىش عارىشكەر يۋري الەكسەەۆيچ گاگارين دە وقىعان ەدى. ءسويتىپ, جاقىپبەك ىسقاقوۆ يۋري گاگارينگە دە ساباق بەرگەن ەكەن. بۇل تۋرالى بۇرىن جان-جاقتى جازىلعاندىقتان وسى دەرەكپەن عانا شەكتەلەيىك.
1963 جىلى مايور جاقىپبەك ىسقاقوۆ ءوز وتىنىشىمەن 42 جاسىندا اسكەري قىزمەتتەن وتستاۆكاعا شىعادى. سول جىلى اقمولا اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ سوكپ تاريحى كافەدراسىنا قىزمەتكە ورنالاسادى. وسىندا ءجۇرىپ, 1969 جىلى عىلىم كانديداتى ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى. سودان زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن سىرتتاي وقۋ ءبولىمىنىڭ دەكانى, ءۇش مەرزىم عىلىمي كوممۋنيزم كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارادى. ۇلاعاتتى ۇستاز, مايدانگەر جاقىپبەك ىسقاقوۆ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جاستاردى تۋعان جەرلەرىن شەكسىز سۇيەتىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ ىسىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. ءوز كىندىگىنەن تاراعان ۇرپاقتارىنا دا ازاماتتىڭ اسقاق پارىزى – ەل قورعاۋ قىزمەتىنە باۋلىدى.
جاقىپبەك اعامىز بەن بالقىمبات جەڭگەمىز سوناۋ ورىنبور قالاسىندا تابىسىپ, 1956 جىلى شاڭىراق قۇرعان ەكەن. ولار ەكى ۇل تاربيەلەپ ءوسىردى. «اكە كورگەن وق جونار» دەگەندەي, اباي مەن ارىستان اتتى ۇلدارى اكەلەرىنىڭ جولىن قۋىپ, اسكەري قىزمەتتى قالادى. ءنوۆوسىبىر جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىن بىتىرگەن پولكوۆنيك اباي جاقىپبەك ۇلى تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋى جولىندا جەمىستى ەڭبەك ەتتى. ال ارىستان جاقىپبەك ۇلى رەسەي اسكەرىنىڭ قۇرامىندا اسكەري مەديتسينا مايورى دارەجەسىندە قىزمەت ەتتى. اتتەڭ, ەكەۋى دە ومىردەن ەرتە ءوتتى...
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
