سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
جالپى, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 787 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم بولسا, ونىڭ 354-ءى بالاباقشا, 433-ءى شاعىن ورتالىق. سونىمەن قاتار 650 مەكتەپ, 78 كوللەدج بار.
وبلىستىق ءبىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى زەينەپ ماحسۇتوۆانىڭ ايتۋىنشا, دەپارتامەنت ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنان شىعاتىن رەسمي قۇجاتتارعا اپوستيل قويۋ جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن اينالىسۋعا ليتسەنزيا بەرۋ سەكىلدى قىزمەت كورسەتەدى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ليتسەنزيا الۋ بويىنشا 60 ءوتىنىش تۇسسە, ونىڭ 16-سى عانا قاناعاتتاندىرىلعان. دەمەك ءوتىنىشتىڭ باسىم بولىگى جارامسىز دەپ تانىلعان. وتىنىشتەردىڭ قاناعاتتاندىرىلماۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – كوزبەن شولۋ كەزىندە ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەۋى, ەلەكتروندى وتىنىمدە ۇسىنىلعان اقپاراتتىڭ تولىق بولماۋى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك باجدىڭ دۇرىس تولەنبەۋى ەكەن.
– ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ليتسەنزيالاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى كوميسسيانىڭ ءۇش وتىرىسى وتكىزىلگەن. 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قازاقستاندا الىنعان ءبىلىم تۋرالى قۇجاتتارعا اپوستيل قويۋعا 194 ءوتىنىش كەلىپ تۇسسە, ونىڭ 139-ى قاناعاتتاندىرىلىپ, 55-ءى قاراۋسىز قالدىرىلعان. ءبىلىم تۋرالى 139 (72%) قۇجاتقا اپوستيل قويىلسا, ونىڭ – 36-سى جوعارى ءبىلىم تۋرالى; 18-ءى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم تۋرالى; 85-ءى جالپى ورتا ءبىلىم تۋرالى. ءبىلىم تۋرالى قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالارى ۋاقتىلى ۇسىنىلماعاندىقتان, تولەم كورسەتىلگەن مەرزىمدە تۇسپەگەندىكتەن 34, سونداي-اق «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى ارقىلى كەلىپ تۇسكەن مەملەكەتتىك باجدىڭ دۇرىس ەنگىزىلمەۋىنە بايلانىستى 21 ءوتىنىش قاراۋسىز قالدىرىلعان, – دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 80 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا, ونىڭ ىشىندە 78 ورتا مەكتەپتە, ەكى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەدە مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ وتكىزىلىپ, قورىتىندىسى بويىنشا 16 ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى اتتەستاتتاۋدان ءوتتى. بۇل مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ راسىمىنەن وتكەن مەكتەپتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 20%-ى عانا. ال 64 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى, ياعني 80% اتتەستاتتاۋدان وتە الماعان. نەگە دەسەڭىز, مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ كەزىندە بىرقاتار كەمشىلىك انىقتالعان.
– مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدا وقۋ قىزمەتى جۇمىسى جوسپارعا سايكەس كەلمەيدى. زاتتىق كەڭىستىكتى دامىتۋشى ورتا قۇرىلماعان. «مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ» ماماندىعى بويىنشا پەداگوگتەردىڭ ۇلەسى تومەن جانە ەرەكشە بالالارعا ارنالعان جەكە وقۋ جوسپارى مەن باعدارلامالار ازىرلەنبەگەن. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەدەگى ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا نەگىزدەلگەن مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدىڭ مازمۇنى ىسكە اسىرىلماعان. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ دامۋىنا باستاپقى مونيتورينگ جوق. وقۋ جۇكتەمەسىنىڭ ەڭ جوعارى كولەمىنە قويىلاتىن تالاپ سايكەس كەلمەيدى جانە ساقتالمايدى. بالاباقشاداعى توپتاردىڭ جاس ەرەكشەلىگى مەن جيناقتالۋى ساقتالمايدى, – دەپ بىرقاتار كەمشىلىكتى اتاپ ءوتتى دەپارتامەنت باسشىسى.
قورىتا ايتساق, جالپى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن باعالاۋدى تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 344 بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى. ماسەلەن, 11 مەكتەپتە تاربيە جۇمىسى جۇزەگە اسىرىلمايدى. اتاپ وتسەك, 4 مەكتەپتە بەيىندى وقىتۋدى ىسكە اسىرۋ ءالسىز, 9 مەكتەپتە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ەرەكشە ءبىلىم الۋ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وقۋ پروتسەسى ۇيىمداستىرىلماعان, 26 مەكتەپتە كundelik.kz ەلەكتروندى جۋرنال تولتىرىلماعان, 51 مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارى جانە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2015 جىلدىڭ 17 ماۋسىمىنداعى №391 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ولارعا سايكەستىكتى راستايتىن قۇجاتتار تىزبەسى بۇزىلعان; 8 مەكتەپتە تاماقتانۋ ورنى جوق; 7 مەكتەپتە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ بازاسىمەن ناقتى دەرەكتەر سايكەس كەلمەيدى; 28 مەكتەپتە ءتيىستى بەيىندەر بويىنشا پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بار پەداگوگتەر جوق; 3 مەكتەپتە مەديتسينالىق ليتسەنزيا جوق. وسى ورايدا ايتا كەتەرلىگى, التاي اۋدانىنا قاراستى جاڭا بۇقتىرما كەنتىندەگى قازاق ورتا مەكتەبى مۇلدەم مۇشكىل كۇيدە. بۇل ماسەلە «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە قوزعالعان ەدى. الايدا قاشان جاڭا مەكتەپ بوي كوتەرەتىنى بەلگىسىز. وبلىستىق ءبىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى زەينەپ ماحسۇتوۆا دا قاداعالاۋىندا ۇستاپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق دەپارتامەنت ماماندارى بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا نۇسقامالاردىڭ ورىندالۋى بويىنشا 19 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, بەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان.
جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردان بولەك ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دايارلىق دەڭگەيىنە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ دا اقساپ جاتقانى انىقتالدى. وبلىستاعى 11 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ تالاپتارىنا سايكەس بىلىمدەرىن دالەلدەي الماعان.
بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا دەپارتامەنتكە 103 ءوتىنىش كەلىپ تۇسسە, ونىڭ 96-سى جەكە تۇلعالاردان, جەتەۋى زاڭدى تۇلعالاردان تۇسكەن. سەگىز ءوتىنىش بويىنشا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, بەس لاۋازىمدى تۇلعا جانە ءبىر زاڭدى تۇلعا, ءۇش جەكە تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ناتيجەسىندە سەگىز لاۋازىمدى تۇلعاعا 80 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە, ءۇش جەكە تۇلعاعا 10 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە, ءبىر زاڭدى تۇلعاعا 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى.
ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسى ارتپايىنشا, ەلدىڭ العا جىلجۋى نەعايبىل. سوندىقتان بالاعا ساپالى ءبىلىم, ساليقالى تاربيە بەرىلۋگە ءتيىس.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
