ۇيلەسىمدىلىك

قوستاناي وبلىسىن جايلاپ وتىرعان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ 18 ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ اراسىندا «كرىنيتسا» بەلورۋس ەتنومادەني بىرلەستىگى دە بار. ونىڭ جەتەكشىسى لەونيد شەۆچەنكو قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنان باستاپ قاتىسىپ كەلەدى. 1 مامىر مەرەكەسى قارساڭىندا ول ءبىزدىڭ تىلشىمىزگە سۇحبات بەرگەن ەدى. – لەونيد ۆلاديميروۆيچ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 21-سەسسياسىنان قانداي اسەرمەن, ويمەن ورالعان ەدىڭىز؟ – اسەرىم وتە زور بولدى. الدىمەن مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ العاشقى سەسسياسىنان باستاپ قاتىس­قانىمدى ماقتانىش ەتەمىن. 1995 جىلى ناۋ­رىز ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, اسسامبلەيانىڭ العاشقى سەسسياسىن وتكىزگەن ەدى. ءدال سول جىلى ماۋسىم ايىندا ءبىزدى قايتادان شاقىرىپ, كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى, ونىڭ جوباسىن تالقىلاۋ تۋرالى ايتتى. ءبىز ءبىرىنشى بولىپ, كونستيتۋتسيا جوباسىمەن تانىسىپ, ءوز پىكىرىمىزدى ايتقان بولاتىنبىز. ناقتىراق ايتقاندا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزبەن اقىلداستى. ەلباسى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان جىلداردان باستاپ, اسسامبلەيامەن كەڭەسپەي ەشقانداي شەشىم جاساعان ەمەس. ءبىز قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن جۇمىلعان جۇدىرىقتاي, ۇيىعان قاتىقتاي ۇستاپ وتىرعان ەلباسىنىڭ وسى كەمەڭگەرلىگىنىڭ باعاسىنا جەتۋىمىز قاجەت. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 21-سەسسياسىندا ەلباسى كەلەر جىلدى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى دەپ اتاۋدى ۇسىندى. بۇل تەگىننەن-تەگىن ەمەس. كەلەر جىلى ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا دا 20 جىل تولادى. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلىنان باستاپ, ەلدىڭ بىرلىگىنە, قازاقستان جەرىن جايلاعان, وتانىم دەپ بىلەتىن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋىنە باستى نازار اۋدارىپ, ونى ەڭ ءبىرىنشى ماسەلە ەتىپ قويىپ كەلەدى. تاتۋلىعى جوق ەلدەردىڭ قالاي بولىپ وتىرعانىن كورىپ وتىرمىز. ادام توق بولعان جاعدايدا عانا بەيبىت, جاقسى ءومىر سۇرەدى. بىراق ءبىزدىڭ حالىقتار اشتىقتى دا, سوعىستى دا كورگەن. قازاق حالقى اش-جالاڭاش كەلگەندەرگە قيىن كەزدە ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەرىپ, ۇلكەن ادامگەرشىلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستان بىرلىگى باردىڭ تىرلىگى وزاتىنىن بۇكىل الەمگە پاش ەتىپ وتىر. قازاقستان حالقىنىڭ تاتۋلىعى ءان سالىپ, بيلەۋدەن ەمەس, ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاداۋ-قاداۋ ىستەردى اتقارۋدان كورىنىس تابۋى ءتيىس. سوندىقتان وسى سەسسيادا ەلباسى وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا ىلەسۋ, ەلدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ەكونوميكانى دامىتۋ سەكىلدى مىندەتتەر قويدى. ەلباسى ايتتى, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ونى ورىنداۋ, قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ. بۇل – ورتاق مۇددە. – ءوزىڭىز جەتەكشىلىك ەتەتىن «كرىنيتسا» بەلورۋس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جۇمى­سى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز. – بىرلەستىك جۇمىسى وبلىستا تۇرىپ جاتقان بەلورۋس ۇلتى وكىلدەرىنىڭ ءوز ءتىلى مەن ءداستۇرىن ۇمىتپاۋىنا جانە ولاردىڭ بويىندا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋگە, ەلدىڭ, جەردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا باعىتتايتىن جۇمىستار جۇرگىزەدى. جىل بويى «سۆياتكي-كوليادى», «سترەچانيە», «ماسلەنيتسا», «يۆان-كۋپالا», «پوكروۆا», «دزيادى», «پاسحا» سياقتى ۇلتتىق مەرە­كەلەردى, ونىڭ سىرتىندا «ناۋرىزدان» باستاپ بارلىق مەملەكەتتىك مەرەكەلەردى وتكىزەدى. ءبىز تاريحي وتانىمىزدان الىستا جۇرگەندىكتەن, جاستارعا ءتىلىمىز, تاريحىمىز تۋرالى تانىمدىق تاقىرىپتاردى كوپ ايتامىز. مۇنىڭ تاربيەلىك ءمانى جوعارى. ءبىزدىڭ بىرلەستىكتە شارۋالار مۇنان 200 جىل بۇرىن كيگەن شاركەي, باقتاشىلار ازىعىن سالىپ جۇرەتىن, تالدان توقىلعان سومكە, توقۋ قۇرالدارىن كورەر ەدىڭىز. – ءسىزدىڭ بىرلەستىكتىڭ باستى ەرەكشەلىگى «زۋبر» گازەتىن شىعاراسىزدار عوي؟ – ءيا, 2002 جىلدان بەرى وبلىستا «زۋبر» گازەتىن شىعارامىز. ونى وبلىستا تۇرىپ جاتقان 7 مىڭ بەلورۋس وكىلدەرى جانە جالپى جۇرتشىلىق وقيدى. گازەت بەلورۋس, قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە شىعادى. وندا تانىمدىق ماتەريالدارمەن قاتار, ەتنومادەني بىرلەستىكتە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار, وبلىس جاڭالىقتارى سياقتى ءتۇرلى ماسەلەلەر قامتىلادى. ايىنا ءبىر رەت شاعارامىز. – قوستانايلىق بەلورۋستارعا ءوز ءتىلىن ۇيرەتەتىن جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر جۇمىس ىستەي مە؟ سوسىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭ­گەرۋى قالاي؟ – ورىس پەن بەلورۋس تىلدەرى وتە ۇق­ساس, سلاۆيان حالىقتارى عوي. سوندىقتان ءبىزدىڭ ورتالىقتا بەلورۋس ءتىلىن ۇيرەتەتىن جەكسەنبىلىك مەكتەپكە قاجەتتىلىك شامالى. ال مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ-ۇيرەنۋگە تالپىنىس بار. قازىر قازاق ءتىلى مەكتەپتەردە جاقسى وقىتىلادى. بۇل بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىنە وتە قولايلى, تىلدىك نەگىز قالاۋىنا جاقسى بولدى. بىراق قازاق ءتىلى ءۇشىن تىلدىك ورتانىڭ قوستانايدا ازداۋ ەكەنىن جاسىرعىم كەلمەيدى. ءتىل ءبىلۋ – ءار ادامنىڭ رۋحاني بايلىعى, كوپ ءتىل بىلگەن سايىن مۇمكىندىگىڭ مولايادى. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ قويىپ وتىرعان ءۇش تۇعىرلى ءتىل ساياساتى وتە دۇرىس دەپ بىلەمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ نەگىزگى ءبىر كورىنىسى. قازىردە قازاق تىلىندە سايراپ تۇرعان وزگە ۇلت وكىلدەرىن كورگەندە سۇيسىنەسىڭ. جاستاردا ءتىل ۇيرەنۋگە تۇسىنىستىكپەن قاتار, ۇمتىلىس بار. وسىلاي بولۋى كەرەك. اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.