قوعام • 26 شىلدە، 2022

ازاماتتىعى جوق ادامدار سانى ازايادى

136 رەت كورسەتىلدى

وسىدان ەكى جىل بۇرىنعى مالىمەت بويىنشا 2014 جىلدان بەرى قازاقستاندا ازاماتتىعى بەلگىسىز 6 مىڭ ادام انىقتالعان. ال وسى جىلعى ستاتيستيكا اتالعان ادامدار سانى 9000-نان اسقانىن كورسەتىپ وتىر. الايدا ماماندار بۇل كورسەتكىش كەلەر جىلدارى تومەندەيتىنىن ايتادى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ازاماتتىعى جوق 7 473 ادام تىركەلگەن. سونىمەن قاتار سوڭعى 3 جىلدا اناسىنىڭ ازاماتتىعى جوق 1500-گە جۋىق نارەستە تىركەۋگە الىنعان. بۇگىنگى كۇنى اتا-انالارىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنە قاراماستان سابيلەردى تىركەۋ ءتارتىبى وزگەرتىلگەن. تيسىنشە، جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجاتى جوق­تى­عىنا قاراماستان، قازاقستاندا تۋعان نارەستەلەرگە قاجەتتى مە­دي­تسينالىق كومەك كورسەتىلەدى.

ال وسى جىلدىڭ التى ايىندا 684 ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قابىلدانعان. سونىمەن قاتار 490 ازامات قۇجاتتارىن رەسىمدەگەن. دەسە دە شەتەلدەرگە قونىس اۋدارعان قانداستارىمىزدىڭ وزگە ەلدەردىڭ ازاماتتىعىن الۋ فاكتىلەرى دە جىل سايىن ايتارلىقتاي ءوسىپ وتىرعانىن ايتادى ماماندار. ويتكەنى ەلىمىزدە قوس ازاماتتىق الۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. وسىنداي 400 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان، سەبەبى ولار وزگە ەلدىڭ ازاماتتىعىن الا وتىرىپ، ەلدەگى ءتيىستى ورگاندارعا دەر كەزىندە حابار بەرمەگەن. نەگىزىنەن ەگەر ادامنىڭ قوس ازاماتتىق العانى انىقتالسا، قۇقىق قورعاۋ ورىندارى ونىڭ قازاقستان ازاماتتىعىنان ايىرىلعانىن قۇجات جۇزىندە تىركەيدى. ال ەكى ەلدىڭ ازاماتتىعىن الىپ، قازاقستاننىڭ قۇجاتىن ودان كەيىن دە پايدالانىپ جۇرسە، زاڭ بۇزۋشى تۇلعاعا 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى. بيىل قوس ازاماتتىعى انىقتالعان «تۇلعالاردىڭ ىشىنەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كەزدەسكەن جوق»، دەپ اتاپ ءوتتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ەسكە سالساق، 2020 جىلى قوس ازاماتتىققا يە بولعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قاتىستى 431 فاكتى انىقتالعان بولاتىن. وسى ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ كوتەرىپ، قوس ازاماتتىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ كەرەگىن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ 5-وتىرىسىندا دا ەسكەرتىپ ايتقان ەدى.

سونداي-اق ءىىم مالىمەتىنشە قازاقستاندا قۇقىقتىق مارتەبەسى بەلگىسىز ادامدار دا بار. بۇل ساناتقا كوبىنەسە بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردان قونىس اۋدارعان ادامدار كىرەدى. ادەتتە، ولاردان تمد ەلدەرىنىڭ ءبىرىنىڭ جارامدىلىق مەرزىمى وتكەن تولقۇجاتى نەمەسە 1974 جىلعى ۇلگىدەگى كسرو تولقۇجاتتارى انىقتالادى. ولاردىڭ باسىم بولىگى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنان كەلگەن. جالپى، ەلىمىزدە ازاماتتىعى جوق جانە وعان سايكەسىنشە ءتيىستى كۋالىگى بار بارلىق ادام زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قازاقستان ازاماتتىعىنا قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى. سونداي-اق ازاماتتىق ءبىزدىڭ ەل راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتاردا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەرىلۋى مۇمكىن. اتاپ ايتقاندا، 1957 جىلعى تۇرمىسقا شىققان ايەلدىڭ ازاماتتىعى تۋرالى كونۆەنتسيا، بۇعان قازاقستان 1999 جىلى قوسىلعان. اتالعان كونۆەنتسياعا سايكەس، نەكەدە تۇرعان ايەل كۇيەۋىنىڭ ازاماتتىعىن وڭايلاتىلعان تارتىپپەن الا الادى. بۇل شەتەلدىك ايەلدەر مەن ازاماتتىعى جوق ايەلدەرگە بىردەي قاتىستى. وسىنىڭ نەگىزىندە 2021 جىلى قازاقستان ازاماتتىعىنا 110 ايەل قابىلدانعان.

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ مەديتسينالىق، الەۋمەتتىك كومەك الا المايتىنىن ەسكەرتەدى. اسىرەسە اتا-انالار بالاسىن مەكتەپكە قۇجاتسىز بە­رۋ­­گە ءماجبۇر بولىپ، كەيىن ونىڭ بولاشاعىنا كەرى اسەرىن تيگى­زە­دى. بەيرەسمي تۇردە مەكتەپكە قابىلدانعان وقۋشىعا مەكتەپ بىتىرەر كەزدە اتتەستات بەرە المايدى، ءارى قاراي دا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بولمايدى. سوندىقتان الدىمەن ءاربىر ادام ازا­ماتتىق ماسەلەسىن شەشۋگە اسىعۋلارى قاجەت دەيدى ماماندار. سونداي-اق مۇنداي ساناتتاعى تۇلعالار مەديتسينالىق، الەۋ­مەتتىك كومەكتەن قاعىلادى. اسىرەسە الەمدىك پاندەميا كەزىن­دە جاريالانعان كارانتيندە ازاماتتىعى جوقتار مەملەكەتتەن بەرىلگەن 42 500 تەڭگەنى الا المادى، دەگەن ەدى ادام قۇقىق­تارى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستان حالىق­ارالىق بيۋروسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دەنيس دجيۆاگا.

بۇۇ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسى (بجكب) باعدارلامالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى، قازاقستانداعى ۇلتتىق كەڭسەنىڭ باسشىسى يرينا بيليالوۆانىڭ ايتۋىنشا، ەل ازاماتتىعىن الماعان تۇلعالاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ، 2024 جىلى مۇلدەم جويىلماق.

ء«بىز #Belong جالپىۇلتتىق ناۋقانىن جاريالادىق. ناۋقان اياسىندا قازاقستاندا ازاماتتىعى جوق ادامداردى انىقتاۋ جانە قۇجات بەرۋ، اتاپ ايتقاندا، اتا-اناسىنىڭ قۇقىقتىق جاعدايىنا قاراماستان مەديتسينالىق مەكەمەلەردە تۋعان بالالاردى تىركەۋ ءىس-شاراسى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار ەلدەگى ازاماتتاردىڭ ازاماتتىعى جوقتىعىن انىقتاۋدىڭ ۇلتتىق مەحانيزمىن ەنگىزۋ قولعا الىنادى»، دەدى يرينا بيليالوۆا.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، اتالعان ناۋقان مەملەكەتتىك، حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ، تيىمدىلىگىن كورسەتكەن. ءىس-شارا ەكى جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلەدى.

«ناۋقاندى كوروناۆيرۋستىق پاندەمياعا قاراماستان قولعا العانىمىزعا وتە قۋانىشتىمىن. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو مەن «سانا سەزىم» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ زاڭگەرلەرى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن بريفينگتەر وتكىزىپ، قازاقستاننىڭ 14 قالاسىندا ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردى قابىلدادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن جانە ازاماتتىعى جوق تۇلعالارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ، وڭىرلەردەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم زاڭگەرلەرى مەن كوشى-قون قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى كۇشەيتىلدى. بۇل ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ ىستەرىن جەدەل شەشۋگە ىقپال ەتتى. ناۋقان اياقتالعاننان كەيىن دە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ، ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرامىز. 2024 جىلعا قاراي قويىپ وتىرعان ماقساتىمىزعا جەتەمىز دەپ سەنەمىن»، دەدى ادام قۇقىقتارى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستان حالىقارالىق بيۋروسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دەنيس دجيۆاگا.

سالالىق ۆەدومستۆو بولسا شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىر. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – قازاقستاننىڭ بۇۇ ازاماتتىقتىعى جوق تۇلعالارعا قاتىستى كونۆەنتسيالارىنا قوسىلۋ. بۇۇ-نىڭ ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ سانىن قىسقارتۋ كونۆەنتسياسى 1961 جىلى قابىلدانعان بولاتىن. وعان قوسىلعان مەملەكەتتەر ازاماتتىعى جوق ادامداردى بارىنشا جەدەل رەتتەپ وتىرۋعا مىندەتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قوردىڭ قوماقتى قولداۋى

ەكونوميكا • كەشە

وتەماقىعا ءوتىنىش بەر

ەكونوميكا • كەشە

وتباسىندا – 36 بالا

قوعام • كەشە

سۋ باسۋدىڭ قاۋىپ-قاتەرى

ايماقتار • كەشە

تۇماۋدان ساق بولىڭىز!

مەديتسينا • كەشە

كۇرە جولداعى اپات

ايماقتار • كەشە

سەنى وسىلاي سۇيەمىن

ادەبيەت • كەشە

اعاش ادام

ادەبيەت • كەشە

اسىلدىڭ سىنىعى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار