وزدەرىڭىزگە ءمالىم, شارتاراپتىڭ كوشباسشىلارى 2015 جىلى فرانتسياعا جينالىپ, پاريج كەلىسىمىنە قول قويعان بولاتىن. وسى قۇجاتقا سايكەس, ءار ەل وزدەرىندە شىعارىلاتىن پارنيكتى گازدار كولەمىن ازايتۋعا ءتيىس. ەگەر الداعى 20-30 جىلدا جاھاندىق جىلىنۋمەن بەلسەندى كۇرەسپەسە, الەم توپان سۋدىڭ استىندا قالىپ, ەكولوگيالىق اپاتقا تاپ بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ەۋروپالىق وداق كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەس ماسەلەسىندە الدىڭعى ورىندا كورىنۋدى كوزدەيدى.
ماسەلەن, ەۋروپا قورشاعان ورتا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2017 جىلى ەۋروپا وداعى ەلدەرى شىعارعان پارنيكتىك گازداردىڭ 27 پايىزى كولىكتەرگە تيەسىلى. سونىڭ ىشىندە 72 پايىزى اۆتوكولىكتەردەن كەلەدى. مۇنىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسيا Fit for 55 دەپ اتالاتىن قۇجاتتى جاريالادى. وندا 2035 جىلعا دەيىن بەنزين جانە ديزەلمەن جۇرەتىن اۆتوكولىكتەردى ساتۋعا تىيىم سالۋ ەنگىزىلگەن. بۇل قادام ەلەكتر كولىكتەرىنىڭ داۋىرلەۋىنە جول اشپاق.
بىراق ەۋروپالىق وداقتىڭ جانارمايمەن جۇرەتىن كولىكتەرگە سالعان تىيىمى ۇلكەن قيىندىققا اكەلۋى ىقتيمال. اسىرەسە گەرمانيا سەكىلدى نەگىزگى يندۋسترياسى وسى سالاعا بەيىمدەلگەن ەلدەر ءۇشىن بۇل باس اۋىرتار ماسەلەگە اينالدى. وسىعان بايلانىستى قازىرگى تاڭدا بۋندەستاگتا ۇكىمەت جاساقتاعان كواليتسيانىڭ اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىندادى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر گەرمانيادا پارلامەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا سوتسيال دەموكراتتار (SPD) جەڭىسكە جەتتى. ءسويتىپ, ولار «جاسىلدار» جانە «ەركىن دەموكراتتار» (FDP) پارتيالارىمەن كواليتسيا قۇرعان ەدى. كەلىسسوزدەر كەزىندە بۇگىنگى ماقالاعا ارقاۋ بولعان كولىك ماسەلەسى دە تالقىعا ءتۇستى.
«جاسىلدار» ەۋروپالىق كوميسسيا ۇسىنعان باستامانى تولىقتاي قولدادى. FDP بالاما جول ۇسىنىپ, جاڭارمالى ەنەرگيادان جاسالاتىن سينتەتيكالىق وتىندى قولدانۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت دەگەن ۇستانىمىن ءبىلدىردى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي سينتەتيكالىق وتىن قازىرگى تاڭدا جاپپاي وندىرىلمەيدى. سوندىقتان ونى كوممەرتسيالىق ماقساتتا قولدانۋ وتە قيىن.
كواليتسيا قۇرۋ كەزىندە وسىعان بايلانىستى ورتاق ۋاعدالاستىققا قول جەتكەندەي كورىنگەن. بىراق ۋاقىت وتە كەلە مامىلەگە كەلۋ قيىنداپ كەتتى. ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى مۇشەلەرى وتكەن اپتادا وسى ماسەلەگە قاتىستى ءبىر-بىرىمەن كەلىسە المادى. ماسەلەن, گەرمانيانىڭ قارجى ءمينيسترى جانە FDP جەتەكشىسى كريستيان ليندنەر وتكەن اپتادا اۆتوكولىك ونەركاسىبى جاساعان قارقىندى لوببيدەن كەيىن كەلىسىمنەن باس تارتۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, كواليتسيا پارنيكتى گازدار شىعارىلىمىن مۇلدەم جويۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرسا, كوپتەگەن ادام جۇمىسىنان ايىرىلادى.
كريستيان ليندنەر ەلەكتروندى وتىن سەكىلدى بالامالارعا رۇقسات بەرەتىن وزگەرىستەر ەنگىزىلمەسە, كەلىسىمدى بۇعاتتاۋعا ءازىر ەكەنىن ءبىلدىردى. قارجى ءمينيسترىنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي وزگەرىس ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشى بار كولىكتەر ونەركاسىبىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەدى.
بىراق بۇعان قارسى جاۋاپ كوپ كۇتتىرگەن جوق. قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى, «جاسىلدار» پارتياسىنىڭ وكىلى ستەففي لەمكە بەرليندە سويلەگەن سوزىندە ليندنەرگە جوسپارىنان باس تارتىپ, فەدەرالدى ۇكىمەت بۇعان دەيىن كەلىسىلگەن ۋاعدالاستىقتى ۇستانۋى كەرەك دەپ مالىمدەدى.
سونداي-اق ليۋكسەمبۋرگكە بارعان ساپارىندا لەمكە گەرمانيا ۇكىمەتى 2035 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جانارمايمەن جۇرەتىن كولىكتەردەن باس تارتۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. دەگەنمەن رەسمي بەرلين ەلدەگى اۆتوكولىك ونەركاسىبىنە كومىرقىشقىل گازىن شىعارمايتىن وتىنمەن جۇمىس ىستەيتىن قوزعالتقىشتارعا رۇقسات ەتۋدى سۇراپ وتىر. قازىرگى تاڭدا مۇنداي جەڭىلدىك تەك جارىس اۆتوموبيلدەرىنە, ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرىنە جانە كومىرتەگى ستاندارتتارى تۋرالى زاڭنامادا قاراستىرىلماعان باسقا ونەركاسىپتىك كولىكتەرگە عانا قولدانىلادى.
لەمكەنىڭ ۇسىنىسىنا ليندەر نارازى. «قورشاعان ورتا ءمينيسترىنىڭ مالىمدەمەسى تاڭعالارلىق. بۇل كەلىسىمگە سايكەس ەمەس. 2035 جىلدان كەيىن كومىرقىشقىل گازىن شىعارمايتىن بۇكىل قوزعالتقىشتى قولدانۋعا رۇقسات ەتىلۋگە ءتيىس», دەپ جازدى ول تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا.
جالپى, بۇكىل ەۋروپادا قازىر اۆتوكولىك ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. جۇمىس كۇشى ارزان, ينفراقۇرىلىمى بار چەحيا, سلوۆاكيا سەكىلدى مەملەكەتتەرگە ءىرى كولىك وندىرۋشىلەر ميللياردتاپ قارجى قۇيىپ كەلدى. بىرنەشە زاۋىت اشىپ تاستادى. مىسالى, چەحيادا اۆتوونەركاسىپ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 10 پايىزىن قۇرايدى. شامامەن جارتى ميلليونداي ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. سلوۆاكيادا بۇل كورسەتكىش 14 پايىزعا جەتكەن.
ەۋروپالىق وداقتىڭ 2035 جىلعا تامان ىشتەن جاناتىن جاعارماي شىعارماۋ تۋرالى باستاماسى اتالعان ەلدەرگە وڭايعا سوقپاسى بەلگىلى. الدا-جالدا قارت قۇرلىقتىڭ تۇرعىندارى ءبىرجولا ەلەكتر كولىكتەرىنە مىنسە, اۆتو يندۋستريا سالاسىنداعى ميلليونداعان ادام جۇمىسسىز قالۋى مۇمكىن.
چەحيا بيلىگى جارتى ملن ادامنىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعانىنا قاراماستان, ەلەكتر كولىگىنە وتىرۋعا اسىعاتىن ەمەس. ونىڭ ورنىنا بريۋسسەلدىڭ كەز كەلگەن ۇسىنىسىنا قارسى شىعۋعا بەيىل. ماسەلەن, بىلتىر جەلتوقساندا پرەمەر-مينيستر پەتر فيالا ءۇش كۇن بويى «جاسىل كەلىسىمگە» قارسىلىق ءبىلدىرىپ تۇرىپ الدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, چەحيا, سلوۆاكيا, ماجارستان مەن پولشا ەرتەرەك ىسكە كوشپەسە, 2035 جىلى قيىن جاعدايعا تاپ كەلۋى ابدەن ىقتيمال. ءىرى كولىك وندىرۋشىلەر قاجەت ەمەس دەپ تاپقان زاۋىتتارىن جاپقاندا اتالعان ەلدەردە جۇمىسسىزدار سانى كۇرت كوبەيەدى.
چەحيانىڭ ونەركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلى ەلەكتروموبيلدەر پارنيكتى گاز شىعارىلىمىن ازايتۋدىڭ جالعىز جولى ەمەس ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ ورنىنا بالاما وتىندى پايدالانۋدى ءجون سانايدى. ايتسە دە, ۇكىمەت ءوندىرىس يەلەرىنە زياندى گاز شىعارمايتىن كولىكتەر شىعارۋعا كومەك قولىن سوزاتىنىن ۋادە ەتتى.
قورىتا ايتقاندا, اۆتوكولىك ماسەلەسى گەرمانيا ءۇشىن دە, ەۋروپالىق وداق ءۇشىن دە وتە اۋىر تاقىرىپ بولىپ تۇر. بۋندەس ۇكىمەتى ەۋروپالىق وداق ۇسىنعان باستامانى قانشالىقتى قولدايتىنى الداعى ۋاقىتتا ناقتى انىقتالادى.
ەۋروپا ەلدەرىندەگى بۇل قادام قازاقستان كولىك نارىعىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ الدا وعان دا كوزىمىز جەتەر. ازىرشە 2035 جىلعا دەيىن ويلانۋعا ۋاقىت جەتكىلىكتى.
