اۋە كومپانيالارىن اقتاۋدىڭ قاجەتى قانشا؟

ماسەلەنىڭ ءمانى تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىن كەلتىرەيىك. «ساراپتامادا وتاندىق جانە شەتەلدىك اۋە تاسىمالداۋشى كومپانيالاردىڭ تاريفتەرى مەن باعا ساياساتى قامتىلدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندىق Fly Arystan لوۋكوست-اۋەكومپانياسى بىرنەشە باعىت بويىنشا شەتەلدىك اۋە كومپانيالارىمەن سالىستىرعاندا ءتيىمدى باعا ۇسىناتىندىعى ايقىندالدى. ماسەلەن, Fly Arystan كومپانياسىنىڭ 3 594 شاقىرىم قاشىقتىقتى قۇرايتىن تۇركىستان – ىستانبۇل باعىتىنداعى 2022 جىلدىڭ 6 قىركۇيەگىندەگى بيلەت قۇنى 86 482 تەڭگە بولسا, اتالعان قاشىقتىقتاعى Turkish Airlines كومپانياسىنىڭ نۇر-سۇلتان – انتاليا باعىتىنداعى بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى بيلەت باعاسى 286 823 تەڭگە كولەمىندە», دەلىنگەن مينيسترلىك تاراتقان اقپاراتتا.

سونداي-اق ساراپتامادا جوعارىدا ايتىلعان باعىت بويىنشا قازاقستاندىق «ەير استانا» كومپانياسىنىڭ بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى بيلەت قۇنى 186 474 تەڭگە مولشەرىندە ەكەنى كور­سەتىلگەن. «بۇل تاريف تۇركيالىق اۋە تاسىمالداۋشىنىڭ باعاسىمەن سا­لىس­تىرعاندا 100 مىڭ تەڭگەگە تو­مەن», دەپ مالىمدەيدى ۆەدومستۆو.

البەتتە, ءبىر قاراساڭىز ەلىمىزدەگى اۋە كومپانيالارى شەتەلدىكتەرگە قارا­عاندا ءتيىمدى باعا ۇسىنىپ وتىر­عانداي كورىنەدى. ەندى شە, انادو­لى­نىڭ اتاقتى Turkish Airlines كوم­پا­نيا­سىنىڭ بيلەتى باقانداي 100 مىڭ تەڭگەگە قىمبات بولسا كىم-كىمدى دە وي­لاندىرماي قويماسى انىق.

بىراق «باقسام باقا ەكەن» دەمەكشى, ماسەلەنىڭ ەكىنشى شەتى بار. بىرىنشىدەن, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءدال 1 قىركۇيەك كۇنىن تاڭداپ الۋى كۇمان تۋعىزدى. ءسويتىپ, كەلتىرىلگەن داتالارداعى رەيس­تەردى تەكسەرىپ كورگەن ەدىك. راسىن ايتۋ كەرەك, ۆەدومستۆو ء«بىلىم كۇنىندەگى» مالىمەتتى دۇرىس بەرگەنگە ۇقسايدى. مىسالى, ءبىز تەكسەرگەن كۇنى, ياعني 20 شىلدەدە نۇر-سۇلتان – ىستانبۇل باعى­تىنداعى بيلەت قۇنى Air Astana-دا 192 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. ال Turkish Airlines مۇنداي بيلەتتى 298 مىڭعا ساتىپ جاتىر ەكەن.

بىراق باسقا كۇندەردەگى رەيستەردى تەكسەرگەندە قىزىق جاعدايعا كۋا بول­دىق. ماسەلەن, 5 قىركۇيەكتە Turkish Airlines كومپانياسىنىڭ نۇر-سۇلتان – ىستانبۇل باعىتىنداعى بيلەتىنىڭ باعاسى – 190 مىڭ تەڭگە. 18 قىركۇيەكتەن باستاپ 180 مىڭعا تۇسكەن. ال «ەير استانا» 5 قىركۇيەكتە جولاقى قۇنىن وزگەرتپەگەن, 192 مىڭ تەڭگە كۇيىندە قالىپتى. ايت­پاقشى, قازاقستاندىق كومپانيا بيلەتتى تەك كورسەتىلگەن باعادا ساتادى دەپ ويلاپ قالماڭىز. كەي ۇشاعىنىڭ بيلەتى 285 مىڭ بولادى ەكەن.

ەندى, مىنا ماسەلەگە نازار اۋدا­رايىق. تۇركيادا Pegasus دەپ اتالاتىن لوۋكوستەر اۋە كومپانياسى بار. اتالعان كۇنى, ياعني 5 قىركۇيەكتە «قاناتتى پىراق» ەلوردادان شىققان جولاۋشىنى انادولىنىڭ جۇرەگىنە 118 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزەدى ەكەن. ال قىركۇيەكتىڭ 12-نەن باستاپ بيلەت قۇنى – 95 مىڭدى, قازاننىڭ 17-نە 78 مىڭدى كورسەتىپ تۇر.

Turkish Airlines كومپانياسىنىڭ نۇر-سۇلتان – انتاليا باعىتىنداعى بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى بيلەت باعاسى ءبىز تەكسەرگەن 20 شىلدەدە 315 مىڭدى قۇرادى. Air Astana دەمالامىن دەگەن جولاۋشىنى 150 مىڭعا جەتكىزەمىن دەپ جۇلقىنىپ تۇر. بىراق Pegasus-تىڭ جولاقىسى ودان دا ارزان, نەبارى 129 مىڭ تەڭگە شاماسىندا.

ەكىنشىدەن, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى سالىستىرۋ ماقساتىندا تۇركىستان – ىستانبۇل باعىتىن كەلتىرگەن ەكەن. شىنىندا, Fly Arystan كومپانيا­سىنىڭ بۇل باعىتتاعى جولاقىسى ارزانداۋ. بىراق مۇندا دا ماسەلە انىق ەمەس. «ۇشاتىن ارىستان» لوۋكوستەر بولعاندىقتان, ەكى ءتۇرلى بيلەت بار. ءبىرىنشىسى – «ۇنەمدى» دەپ اتالاتىن ۇسىنىس. ونىڭ قۇنى راسىندا 86 مىڭ تەڭگەدەن ءسال اسادى.

بىراق جولاقىسىنا جول جۇگىن تاسۋ, تاماق سەكىلدى قوسىمشا قىزمەتتەر كىرمەيدى. ىستانبۇل سياقتى شالعاي قالاعا – شەت مەملەكەتكە جۇكسىز ۇشۋ مۇمكىن بە؟ ادەتتە قازاقستاندىقتار ول جاققا دەمالۋ ءۇشىن باراتىنىن ەسكەرسەك, جولاۋشىلاردىڭ بىرنەشە سومكەنى تولتىرىپ الاتىنى انىق. دەمەك ونى جەتكىزۋ ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋىڭىز قاجەت. ەكىنشى بيلەت ءتۇرى – «يكەمدى» دەپ اتالادى. ونىڭ قۇنى – 193 مىڭ تەڭگە. بۇل جەردە دە جول جۇگىنە, تاماققا قوسىمشا اقشا شىعىنداۋ قاجەت. بۇعان بورتتا ساتىلاتىن تىسكە باسار مەن سۋسىننىڭ قىمبات ەكەنىن قوسىڭىز. كىم ءبىلسىن, 11 مىڭ مەتر بيىكتە قارا سۋدىڭ دا ءدامى وزگەرەتىن شىعار...

ەندى, بيلەتى قىمبات سانالاتىن Turkish Airlines-قا ورالايىق. تۇركىس­تاننان ۇشاتىن بوينگ 737 ۇشا­عى ىستانبۇلعا جەتكىزگەنى ءۇشىن 127 مىڭ تەڭگە تالاپ ەتەدى. بۇل – 6 قىركۇيەككە ارنالعان باعا. راس, Fly Arystan-نان قىمبات. بىراق بۇعان 23 كيلوگرامدىق ەكى جول جۇگى, تەگىن تاماق كىرەدى. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرسەك, تۇركىستاننان تۇركياعا Turkish Airlines كومپانياسىمەن ۇشقان الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىز.

مىنا ماسەلەنى دە ەسكەرگەن ءجون. شىندىعىندا, ەلىمىزدىڭ اۋە كومپانيا­لارى بىرنەشە اي الدىن بيلەتتەردى كەيدە ارزان باعادا ساتادى. بىراق ول قۇر­عىر دا ەرتە تاۋسىلىپ قالىپ بالە قىلاتىنى بار. مىسالى, ءدال قازىر Fly Arystan كومپانياسىنىڭ نۇر-سۇلتان – شىمكەنت باعىتىنداعى ەڭ ارزان بيلەت 9 قازاندا تۇر. ونىڭ قۇنى – 7442 تەڭگە. بىراق ۇشار ۋاقىت جاقىنداعان سايىن جول اقىسىنىڭ قۇنى اسپانداپ كەتەدى.

الداعى ءبىر اپتادا «ۇشاتىن ارىس­تانىمىزدىڭ» ەڭ ارزان بيلەتى – 27 شىلدەگە ساتىلادى. باعاسى – 31 765 تەڭگە (قالعان كۇندەرگە 38 مىڭنان جوعارى). ادەتتەگىدەي, بۇعان جول جۇگى, تىسكە باسار سەكىلدى ەشتەڭە كىرمەيدى. (جول جۇگىن ساتىپ الا قالساڭىز, كەمى 5 مىڭ تەڭگەنى شىتىرلاتىپ ساناپ بەرۋگە ءازىر بولىڭىز).

يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىمدىق دامۋ مينيسترلىگى مالىمدە­مە­سىنىڭ تاعى ءبىر بولىگىنە كوزىمىز ءتۇستى. «وسى رەتتە اتاپ وتەرلىگى, بارلىق اۋە تاسىمالداۋ­شى كومپانيالار دي­نا­ميكالىق باعا ساياساتى جۇيە­سىن ق­ولدانادى. ماسەلەن, ەرتەرەك برون­دالعان بيلەت قۇنى ۇشۋ الدىندا الىنعان بيلەت باعاسىنان بىرنەشە ەسە تومەن. سايكەسىنشە, تالداۋ بارىسىندا ءتۇرلى اۆياكومپانيالاردىڭ بەلگىلى ءبىر داتاداعى ءتاريفىن سالىستىرۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل – ناقتى ءارى ايقىن تالداۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ۆەدومستۆو تاراپى.

ارينە, كەيبىر لوۋكوستەر كومپانيالار ديناميكالىق باعا ساياساتىن ۇستاناتىنى راس. بىراق ەل ىشىندە تۇراقتى باعا قولداناتىندارى دا جەتەرلىك. اقىرى, تۇركيادان مىسال كەلتىردىك قوي, انادولىداعى احۋالدى تەرەڭدەتە تۇسەيىك. قاشىقتىعى ەلوردا مەن شىمكەنت اراسىنداي بولاتىن ىستانبۇل – ۆان باعىتىن تەكسەرىپ كورگەن ەدىك. ءبىر قىزىعى, Pegasus Airlines دە, Turkish Airlines دە ۋاقىتى جاقىنداعان رەيستىڭ جولاقىسىن قىمباتتاتپايدى ەكەن. ماسەلەن, Turkish Airlines ارقىلى تاريحقا تولى ىستانبۇلدان تۇركيانىڭ شى­عى­سىنداعى ۆانعا بارۋ ءۇشىن 990 ليرا جۇمسايسىز. بۇل قازىرگى ۆاليۋتا باعامىمەن 27 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. Pegasus-ءتىڭ بيلەتى 25 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. ەكى اۋە كومپانياسى دا جول جۇگىن تەگىن الىپ جۇرۋگە رۇقسات ەتەدى جانە كوك اسپاندا تەگىن تاماق بەرەدى.

ۆەدومستۆو «قازاقستاندىق اۆيا­كوم­پانيالارداعى بيلەت قۇنى شە­تەلدىك اۋە تاسىمالداۋشى­لار­مەن سالىستىرعاندا ءتيىمدى جانە قولجەتىمدى. ەڭ باستىسى – ساپاردى الدىن الا جانە دەر كەزىندە جوسپارلاعان ءجون», دەپ اقىل ايتۋدى دا ۇمىتپاپتى. كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنىپ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى اۋە بيلەتىنىڭ اقىسىنا تالداۋ جاسا­عان­دا كوپ ماسەلەنى ەسكەرمەگەنىن انىق اڭعارامىز. ماسەلەن, بىرنەشە اي بۇرىنعى بيلەتتىڭ قۇنى ارزان بول­عانىمەن, مەرزىمى جاقىنداعان سا­يىن ونىڭ قۇنى ەسەلەپ وسەتىنىن ەستەن شى­عارىپ العان.

ونىڭ ۇستىنە, ارزان بيلەتتەر ساۋ­ساقپەن سانارلىق ەكەنىن, ونىڭ تەز تاۋ­سىلىپ قالاتىنى دا نازاردان تىس قالىپتى. بۇدان بولەك ادامدار ادەت­تە بىرنەشە اي بۇرىن ەمەس, جوس­پارىن بىرنەشە اپتا بۇرىن جاسايتىنى بەلگىلى. سونداي-اق ءولىم-ءجىتىم دە بيلەتى ارزان ايدى كۇتىپ وتىرمايتىنى تاعى تۇسىنىكتى. تۋىسى كەلمەس ساپارعا اتتانعان اعايىن ءبىر ۋىس توپىراق سا­لۋ­عا ۇلگەرۋ ءۇشىن جەدەل تۇردە بيلەت الۋى قاجەت. ونداي جاعدايدا «ساپاردى الدىن الا جانە دەر كەزىندە جوسپارلا» دەيتىن مينيسترلىك نە دەپ جاۋاپ بەرەر ەكەن؟! بالكىم, ازىرەيىلگە حابارلاسىپ, قا­زاقستانعا بيلەت ارزان كەزدە كەلۋىن ءوتىنۋ كەرەك شىعار...

ەسكەرەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – ەلدە­گى اۋە تاسىمالى احۋالىن شەتەلگە شى­عۋمەن ەمەس, ەلدەگى جولاۋشىلار­دى دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزۋمەن سا­راپ­تاعان ءجون. سونداي-اق تەڭگەگە شاققاندا بيلەت قۇنى قىمبات بولعا­نىمەن, شەتەلدىك كومپانيالار ءوز مەملەكەتىندە حالىقتىڭ قالتاسىنا ءتۇسۋدى ءجون كورمەيدى. بۇعان جوعارىدا ايتىپ وتكەن Turkish Airlines-تەن باسقا دا مىسالدار جەتكىلىكتى.

ەگەر يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىم­دىق دامۋ مينيسترلىگى بيلەتتى ارزانداتقىسى كەلىپ جاتسا, بىزدەن تەگىن اقىل-كەڭەس بولسىن. قاراشادا ۇشاتىن ۇشاقتىڭ ەكى بيلەتىن ەكى مىڭنان ساتىپ, جولاقىسى ەكى مىڭنان دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ءسويتىپ, كەلەسىدە تاعى دا «ساپاردى الدىن الا جانە دەر كەزىندە جوسپارلاعان ءجون» دەپ اقىل ايتۋىنا بولادى.

P.S. ەل ىشىنە قۇلاق سالساڭ, ۇشاق بيلەتىنىڭ اسپانعا ۇشىپ تۇرعانىن ايتادى كوپشىلىك. ال ارزان بيلەت الىپ, اۋەجايعا كەلگەندەر ءاربىر سومكەسى ءۇشىن تاعى ءبىر بيلەتتىڭ قۇنىن تولەپ, قالتاسى قاعىلىپ كەتىپ بارا جاتادى. وسىندايدا جولاۋشىنىڭ مۇددەسىن قورعاپ, جاعدايىن جاساۋدى تالاپ ەتەدى دەگەن مينيسترلىكتىڭ بۇل تالداۋى ەرىكسىز تاڭعالدىردى. «اۋە كومپانيالارىن اقتاۋدىڭ ارتىندا نە تۇر؟» دەپ كۇماننان باسقا شارا جوق...