ىزگىلىك يىرىمدەرى

ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى تارباعاتاي تاۋىنىڭ بوكتەرىندەگى قۇلباباستاي اۋىلىنىڭ تۋماسى, ومىردەن وتكەنىنە تاياۋ­دا جىل تولاتىن ابەن قۇسايىن ۇلى اقساقال تۋرالى بولماق. ادامدىقتى, ادالدىقتى ار دەپ بىلگەن, اسىپ-تاسىپ شالقىمايتىن, ءبىر قالپىنان اۋىتقىمايتىن ابەكەڭ اۋىلىنىڭ عانا ايبارى ەمەس, بۇكىل اقسۋات ءوڭى­رىنىڭ ابىرويى بولدى. قيساپسىز كوپ قيىندىعى مول, وتكەن عاسىرداعى بارلىق اۋىرتپالىقتى كوردى. قانعا سىڭگەن قاسيەتى بولار, قيىندىققا مايىسپادى, قايىسپادى. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى جارىق دۇنيەنىڭ ەسىگىن اشقان ابەكەڭ بەس جاسقا كەلگەندە اناسىنان ايىرىلادى. توعىزعا كەلىپ قالعان اعاسى قابدىل مەن ءالى انا سۇتىنە جارىپ ۇلگەرمەگەن قارىنداسى تابيعات ۇشەۋىن اجەلەرى قايشا باۋىرىنا باسادى. كەيۋانا جانە ۇيەلمەلى-سۇيەل­مەلى ءۇش ءسابيدى كوز الدىڭىزعا ەلەس­تەتىپ كورىڭىز. بالالىقتارىنىڭ بازارى تونالعان, جۇزدەرىنەن شاتتىق جوعالعان بەيكۇنا جاندارعا قۇدايدىڭ كوزى, اۋىلداس اعايىنداردىڭ سوزدەرى مەن ىقىلاستارى دەم بولعان ەكەن. ابەن ەس بىلگەننەن قويدىڭ سوڭىندا جۇرەدى, قار جاستانىپ, مۇز توسەنەدى. كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقى كورمەيدى. اۋىلدا مەكتەپ بار. قىستى كۇندەرى ازىناپ تۇرادى. اپتاسىنا 2-3 كۇن عانا ءبىر-ەكى ساعات ءدارىس العان بولادى. جالعىز مۇعالىم. ايتەۋ ءارىپ تانيتىنداي دارەجەگە جەتكىزەدى. الاپات اشارشىلىقتان كەيىن ەل ەسىن جيىپ, بالا ابەن ەندى وڭ مەن سولىن ايىراتىنداي بولعان شاعىندا سۇراپىل سوعىس باستالادى. بۇرىنعى كۇندەرى كۇن ەكەن, ناعىز تۇنەك تۇرادى. ەر ازاماتتار قان مايدانعا اتتاندى. ارعى جاعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى عوي. «ءبارى دە مايدان ءۇشىن», دەپ وزدەرى اشقۇرساق بولسا دا, قولداعى بارلارىن مايدانعا جونەلتەدى. «كۇركىرەپ كۇندەي» سوعىس تا بىتكەندە ەلمەن بىرگە ابەڭ دە كوزىنەن شاتتىقتىڭ جاسى اعىپ قۋانادى. ول شاقتارى اقىلىن توقتاتقان, باعىتىن بولجاي الاتىن جاستا بولاتىن. 1946 جىلى فزو-عا وقۋعا الىنىپ, بىتىرە سالا اسكەرگە شاقىرىلادى, اسكەر دەگەن اتى بولماسا الدىنان ەڭبەك ارمياسى كۇتىپ تۇر ەدى... جاس­تايىنان كورگەنى قارا جۇمىس, ەندى جىگىتتىك شاعىنداعى ابەڭدى جاسىتا المايدى. قايتا شاربولاتتىڭ شيراتىلعان سىم تەمىرىندەي بولىپ قايراتى قايتپاي, ءارى ورىس ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ شىعادى. لەنينوگور قالاسىندا قالىپ, شاحتادا تاستى ءتىلىپ, كەن قوپارادى. جۇمىستى جاپىرىپ ىستەيتىن جىگىت ابەننىڭ سۋرەتى «قۇرمەت تاقتاسىنا» ىلىنەدى. وسىندا ءجۇرىپ جارى توكەنمەن تانىسىپ, تابىسادى. ءتورت بالالى بولادى. ق ۇلىنشاقتارى وسە كەلە, كوڭىلىنە الاڭ ۇيىرىلەدى. سەبەبى, بۇل مەكەندەگى قازاقتار ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا ەدى. ەرتەڭ ۇرپاقتارى انا تىلدەن, اتا دىننەن, بابا دىلدەن جۇرداي بوپ وسسە, قايتپەك. سودان جارى توكەنمەن كەڭەسە كەلە 1963 جىلى ەلگە – بۇرىنعى سەمەي وبلىسى, اقسۋات اۋدانىنىڭ قۇلباباس اۋىلىنا ورالادى. «باقا كولىن, بۇلدىرىق ءشولىن, ەر جىگىت ەلىن سۇيەدى», – دەپ كەلگەن ابەڭدى اۋىلى قۇشاق جايا قارسى الادى. سوۆحوزدار قۇرىلىپ جاتقان كەز. ماشينە جۇرگىزەتىن كۋالىگىنە ساي, بىردەن جاڭا اۆتوكولىككە يە بولادى. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشى, اتاجۇرتىنا اڭسارى اۋىپ كەلگەن ازامات كولدە قالقىعانداي, كوكتە شالقىعانداي اسەرگە بولەنىپ, بىردەن اۋىلداستارىنىڭ, باسشىلار تاراپىنان جىلى سوزدەر ەستىپ, ادال ەڭبەك مايدانىنىڭ ادامى ەكەندىگىن تانىتادى. ءسويتىپ, ءبىر كەزدەرى جالاڭاياق جار كەشىپ, قىزىلاياق قار كەشىپ وسكەن ابەن اعامىزدىڭ شاڭىراعى شاتتىققا بولەنىپ, بالالارى ەسەيدى. ادالدىقتىڭ ارقاسىندا اۆتودۇكەن دە جۇرگىزدى. جازدا جايلاۋدا تاقيا­كەتكەننىڭ بويىنا كيىز ءۇي تىگىپ, تاۋارلارىن اپارىپ شوپان-باقتاشىلارعا قىزمەت كورسەتەدى. ەس بىلگەننەن ەڭبەك ەتكەن ادام, زەينەتكەر بولعان سوڭ دا جاتا الماسى انىق. ەلىمىز ەگەمەندىگىن الىپ, نارىقتىق ەكونوميكاعا دەن قويعاندا, زامانا لەبىن سەزىنگەن ابەڭ «قويدىڭ بويىندا ارقاردىڭ قانى بولماسا, تاس­تان ىرعىماس ەدى» دەگەندەي قولىنا كۇرەك ۇستادى. شىبىق قاداساڭ, كوكتەپ شىعا كەلەتىن قاراسۋ بويىنا جەمىس-جيدەك, كوكونىستەر ەكتى. سونىمەن قاتار, «ولجاس» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, مال ءوسىرىپ, بالالارىن, نەمەرەلەرىن ەڭبەككە باۋلىدى. «اكە جۇرەگى تاۋدان ۇلكەن, انا جۇرەگى تەڭىزدەن تەرەڭ» ەكەندىگىن ايقىن اڭعارعان بالالارى دا اكەلەرىن ۇيالتپاي, انالارىن قىزارتپاي ءوستى, جەتىلدى. توعىزى تىزە قوسىپ 80-گە تولعانىندا دۇبىرلەتىپ تۇرىپ توي جاسادى. شوبەرەلەرىنىڭ شىناشاعىنان سۋ ءىشتى. شاتتاندى. مارقايدى. كوزى قاراقتى, كوكىرەگى وياۋ ابەڭ سەمەيدەگى كەنجە ۇلى تالعاتتىڭ قولىندا تۇرعاندا دا اپتاسىنا ءبىر رەت اباي كىتاپحاناسىنا باس سۇعۋ­دى ۇمىتپادى. ال تەلەديداردان ەل جاڭالىقتارىن قالت جىبەرمەي, جاق­سىلىعىنا قۋانىپ, كەلەڭسىز جايتتارعا جابىرقاپ قالاتىن. ءاسى­رەسە, ەل تىنىشتىعىنا تاۋبەسىن ايتىپ وتىراتىن-دى. مىنە, ەڭبەك جانە تىل ارداگەرى ابەن قۇ­سايىن ۇلىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى وسىنداي... سەرىك جۇمات, تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.