قۋاتتى ساپتىڭ بىلىكتى ساردارلارى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماجىلىسىندە سويلەگەن سوزىندە, كوپ تارماقتى مىندەتتەر قاتارىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كادرلىق قۇرامىن نىعايتۋعا نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى, ءبىز ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باستىعى, اسكەري عىلىمدار كانديداتى, گەنەرال-مايور اسحات رىسپاەۆپەن كەزدەسىپ, قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرۋداعى بىرەگەي جوو-نىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرۋدى وتىنگەن ەدىك. – اسحات ناۋرىزباي ۇلى, اۋەلى ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتە­تىنىڭ تاريحىنان حابار­دار ەتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇعىر­لان­دىرۋداعى نەگىزگى باعىت­تاردان اڭگىمە وربىتسەڭىز. – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­­زيدەنتى – قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جو­عار­عى باس قولباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ اسكەري رەفورمانى تا­بىس­تى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورىنىڭ ءبىرى رەتىندە «اسكەري عىلىمنىڭ دامۋى مەن ىرگەلى اسكەري-عىلىمي بازا قۇرۋدى» اتاپ كورسەتتى. وسىعان وراي, 1997 جىلدىڭ اقپان ايىندا الماتى قالاسىنداعى جوعارى اسكەري ۋچيليششەنىڭ بازاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرىلۋىمەن اسكەري ءبىلىم جۇيەسى ءوز دامۋىندا تاعى ءبىر ساتىعا كوتەرىلدى جانە بۇل قادام ەلباسى – قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قول­باسشىسى ايقىن­داعان باسىم­دىقتاردى ناقتى ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. اكادەميادا وفيتسەرلىك عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ورتالىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 1997 جىل­عى 27 تامىزداعى شەشىمىمەن اشىلعان اديۋنكتۋرا بولدى. وسى شەشىم نەگىزىندە «قورعانىس مي­نيسترلىگىندە عىلىمي-پەدا­گوگيكالىق جانە عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ تۋرالى» قورعانىس مي­نيسترىنىڭ 1997 جىلعى 24 قارا­شاداعى بۇيرىعى شىعارىلدى, بۇل بۇيرىق اسكەري عىلىمي كادر­لاردى دايارلاۋدىڭ نەگىزگى بۋىنى رەتىندە, اديۋنكتۋرانىڭ تىرشىلىك ارەكەتىن ۇزاق ۋاقىتقا قامتاماسىز ەتتى. ال قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى» 2003 جىلعى 21 تامىزداعى جارلىعىنا سايكەس قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسى «ۇلت­تىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى» مەم­لەكەتتىك مەكەمەسىنە اۋىستىرىلدى. بۇل دەگەنىڭىز جوعارى كاسىبي وفيتسەرلىك كادرلاردى دايار­لايتىن, ارنايى جوعارى اسكەري وقۋ ورنىن قۇرۋ تۋرالى پرەزيدەنت – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ن.ءا.نا­زارباەۆتىڭ يدەيا­سىنىڭ ىسكە اس­قانىن كورسە­تەدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) قورعانىس مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن 2005 جىلعى 30 قاراشادان باس­تاپ ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتى ۇقشۇ-عا مۇشە مەم­لە­كەت­تەردىڭ قارۋلى كۇشتەرى ءۇشىن اسكەري كادرلاردى بىرلەسىپ دايار­لاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ تىزبەسىنە قوسىلدى. 2011 جىلى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىندە اسكەري ونەر, قارۋ جاراق پەن اسكەري تەحنيكا, اسكەري تاريح ماماندىقتارى بويىنشا دوكتورانتۋرا, سونىمەن قاتار, وپەراتيۆتىك-ستراتەگيالىق بۋىندى باسقارۋ ماماندارىن دايارلاۋ ءۇشىن باس شتاب اكادەمياسىنا بارابار اسكەري جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ فاكۋلتەتى اشىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ماگيستراتۋرا ماماندىقتارى بويىنشا جو­عارى اسكەري ءبىلىمدى ماماندار­دى دايارلاۋ, دوكتورانتۋرا مامان­دىقتارى بويىنشا عىلىمي-پەدا­گوگيكالىق كادرلاردى قا­لىپ­تاستىرۋ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى بولىپ تابىلادى. بىزدە ءاربىر جوعارى اسكەري ءبىلىم بەرۋ ساتىسى شەگىندە جو­عارى اكادەميالىق كۋرستار باع­دار­لاماسىندا, سونداي-اق, جالپى اسكەري عىلىم سالاسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جۇزەگە اسىرىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جونىندە وعان جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تابىستى ورىنداۋدا دەپ ايتا الامىز. – ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتى – ءوز سالاسى بويىن­شا نە­سيەلىك تەحنولوگيالار نەگى­زىندە ءبىلىم بەرەتىن ەلىمىز­دەگى بىرە­گەي وقۋ ورنى. وقىر­مان­دارى­مىزدى اتالعان جۇيە بوي­ىن­شا وقۋ ءۇردىسىن ۇيىم­داس­تىرۋ ەرەكشەلىكتەرى قىزىقتىرادى. – 2006 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باس­تاپ ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەر­سيتەتى وقىتۋدىڭ حالىقارالىق ستان­دارتتارىنا سايكەس, قازاق­ستاننىڭ اسكەري ءبىلىم جۇيەسىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وقۋ باعدارلاماسىن جانە زەرتتەۋ جۇمىستارىن ويداعىداي مەڭ­گەر­گەن تۇلەكتەرگە «ماگيستر» دارە­جەسىن بەرەتىن كرەديتتىك وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزدى. بۇعان قوسا, ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ونىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى سا­باق­تاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا ءبىلىم وردامىز حا­لىق­ارالىق ينتەگراتسياعا نەگىزدەلگەن وقىتۋدىڭ بىرىڭعاي كرەديتتىك جەلىسىن جالعاستىرۋ ۇستىندە. كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى ارقىلى ءبىلىم الۋشىنىڭ تاڭداۋ جانە وزىندىك جوسپارلاۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى, وقىتۋشى مەن تىڭداۋشىنىڭ وقۋ جۇمىسى مولشەرىنىڭ ولشەمى جۇيەلەنىپ, پاندەردى ساباقتاس زەردەلەۋ ءادىسى جۇزەگە اسىرىلادى. كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى كەزىندە وقۋ جۇمىسىنىڭ ەڭبەك سىيىمدىلىعى كرەديتپەن ولشەنەتىن وقىتىلاتىن ماتەريالدىڭ كولەمى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. كرەديتتىك وقىتۋ تەحنولوگياسى ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرى بويىنشا بۇرىن يگەرىلگەن كرەديتتەردىڭ ءوسۋ ەسەبىنەن جيناقتاۋشى بولىپ تابىلادى. – ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتى اسكەري ءبىلىمنىڭ جانە عى­لىمنىڭ فلاگمانى بولىپ سانالادى. ەندەشە, وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ الەۋەتى تۋرالى سۇراق قويعانىمىز ورىندى سياقتى. – ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتى – قازاقستاندىق ارميانىڭ ءاس­كەري عىلىمي الەۋەتىن شوعىر­لاندىرۋ ورتالىعى. مۇندا ۇزدىك پەداگوگ-ماماندار قىزمەت ەتۋدە. ولاردىڭ مىندەتتەرىنە اسكەري ەكونوميكانىڭ, اسكەري ءوندىرىستىڭ, اسكەري عىلىمنىڭ جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە قابىلەتتى جاڭا تۇرپاتتى وفيتسەرلەر دايارلاۋ كىرەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى قىزمەتىندە 10 عىلىم دوكتورى, 29 عىلىم كانديداتى, اكادەميالىق ماگيستر دارەجەسى بار 30 وقىتۋشى, سونىڭ ىشىندە 10 پروفەسسور جانە 6 دوتسەنت بار. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ باس­شىلىعى پروفەسسورلىق-وقى­تۋشىلار قۇرامىنىڭ جيناق­تالۋىنا ۇلكەن نازار اۋدارادى. مۇنداي لاۋازىمدارعا كاسى­بي تاجىريبەسى مەن بىلىكتىلىگى جوعا­رى تۇلەكتەرىمىز, سونداي-اق, رە­سەي فەدەراتسياسى باس شتابى اكا­دەمياسىن جانە بەلارۋس رەسپۋب­ليكاسى قارۋلى كۇشتەرى باس شتا­بىنىڭ فاكۋلتەتىن ءتامام­­داعان وفيتسەرلەر تاعايىن­دالادى. پروفەسسورلىق- وقىتۋ­شىلار قۇرامىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتى جانىنداعى مەم­لەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا, ەلىمىزدە جانە شەتەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, جاڭادان كەلگەن وقىتۋشىلاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋ, ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتە اشىق ساباقتار مەن سىناقتار وتكىزىلەدى. – سىزدەر قانداي حالىق­ارالىق جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىمەن قا­رىم-قاتىناس جاساي­سىزدار؟ – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىق­ارا­لىق ىن­تىماقتاستىعى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­­مىنا مۇشە مەملەكەتتەرمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس نەگى­زىندە, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاس­تىعى ەلدەرىمەن ەكىجاقتى «بەي­بىت­شىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك», سونىڭ ىشىندە «جول كارتاسى» بويىنشا «سەرىكتەستىك قىزمەتىنىڭ جەكە جوسپارى», «سەرىكتەستىكتى ىسكە اسىرۋ تالداۋىنىڭ جوسپارى» باع­دارلاماسى, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى مەن امەريكا قۇراما شتات­تارىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى ارا­سىنداعى اسكەري بايلانىس جوس­پارىنا سايكەس جان-جاقتى ۇيىم­داس­تىرىلادى جانە جۇزەگە اسىرىلادى. ماسەلەن, 2012 جىلدىڭ جەل­توق­سان ايىندا اسكەري جانە مەم­لەكەتتىك باسقارۋ فاكۋلتەتىنىڭ 7 ماگيسترانتىن قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسى ازاتتىق ار­مياسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك اكادەمياسىن­دا عىلىمي سىناقتان وتكى­زۋ جۇزەگە اسىرىلدى. 2013 جىلدىڭ قاراشا ايىندا 10 دوكتورانت پەن 2 وقىتۋشى پولشا رەسپۋبليكاسىندا وسىنداي سىناقتان ءوتتى. ال بيىل ينتەگراتسيالىق قارىم-قاتى­ناس­تاردى دامىتۋ ءۇشىن رەسەي فەدەرا­تسياسىمەن, بەلارۋس رەسپۋب­لي­كاسىمەن, ۋكراينا رەسپۋب­لي­كا­سىمەن, امەريكا قۇراما شتات­تارىمەن, گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىمەن جانە تۇرىك رەس­پۋبليكاسىمەن ەكىجاقتى سە­رىك­تەستىك جوسپارىنا ۇسىنىستار ەنگىزىلدى. ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتىمەن سەرىكتەستىكتى دامىتۋ, اقپاراتپەن الماسۋ, عىلىمي كادر­لاردى دايارلاۋ جانە ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ۋكراينا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىمەن, بەلارۋس اسكەري اكادەمياسىمەن, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىمەن جانە قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن سەرىكتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسى ورايدا, ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەلەگاتسياسى 2013 جىلى ۋكراينا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىندە, اقش-تىڭ الاباما شتاتىنداعى بونتگومەرن قالاسىندا جۇمىس بابىنداعى ءىسساپاردا بولعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى. –سىزدەردە شەتەلدىك دەلە­گاتسيالاردىڭ ءجيى بولاتىن­دىعىنان حاباردارمىز, وعان كۋا دە بولىپ ءجۇرمىز. بۇل – ۇلكەن ابىروي. وقۋ ورنىنىڭ الداعى دامۋ جوسپارلارى دا بيىك دەپ بىلەمىز. –ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ بەدەلى تمد ەلدەرىمەن قاتارلاس, الىس شەتەلدەردە دە تانىمال دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءبىزدىڭ تىرشىلىك-تىنىسىمىزبەن تانىسقان تمد جوعارى اسكەري باسشىلارى مەن قىتايدىڭ, اقش-تىڭ, گەرمانيانىڭ, ءتۇر­كيانىڭ, ءۇندىستاننىڭ, پاكىس­تاننىڭ, يوردانيانىڭ جانە رۋمى­نيانىڭ اسكەري دەلەگاتسيا­لارى پروفەسسورلىق-وقىتۋ­شى­لار قۇرامىنىڭ جانە تىڭداۋ­شىلاردىڭ كاسىبي دايىندىق دەڭگەيىن لايىقتى باعالادى. جوعارى دەڭگەيدەگى مۇنداي كەزدەسۋلەر سەرىكتەستىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى, اسكەري كادر­لاردى دايارلاۋ ءۇردىسىن بايىتۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشادى. ۋنيۆەرسيتەت 2014-2015 جىل­دارعا ارنالعان باسقارۋشىلىق جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادر­لاردى دايارلاۋ جوسپارى اياسىندا, سونىمەن قاتار, قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ اسكەري ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن دامىتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىر­قاتار ماڭىزدى ىستەر بەلگىلەپ وتىر. جيناقتالعان تاجىريبەمىز بەن الەۋەتتىك قارىمىمىزعا سۇيەنىپ, زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسى, اۆياتسيا, اۋە قورعانىسى, مو­رالدىق-پسيحولوگيالىق قام­تاماسىز ەتۋ, اسكەري تاريح ءجا­نە قۇقىق, تىلدەر كافەدراسىن اشپاق­پىز. بۇعان استانا قالا­سىندا قۇ­رى­لىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جاڭا عيماراتىمىز قوسىمشا مۇمكىن­دىكتەر تۋدىراتىنى انىق. مەم­لەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىق ناتيجەسىندە يميتاتسيالىق ۇلگى­لەۋ ورتالىعى اشىلىپ, قازىرگى عىلىمي ورتالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلماق. ال عىلىمي-ەكسپەري­مەنتتىك بازا «ۇجىمدىق قولدانۋ زەرتحاناسى» مارتەبەسىنە يە بولىپ, كەڭ ورىسپەن قىزمەت اتقارادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ اسكەري عىلىمىنىڭ الدىنا قا­رۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قۇ­رى­لىم­دىق تەوريالىق ازىرلەمەسىن قا­لىپ­تاستىرۋ, ولاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىمەن, اسكەر تەكتەرى مەن تۇرلەرىنىڭ ءتيىمدى قۇرامىمەن بايلانىستى كۇردەلى مىندەتتەر قويىلۋدا. بۇل – ءبىز ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. ءاس­كەري ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋدەگى ەڭ ماڭىزدى مىندەت جالپى الەمدىك ينتەگراتسياعا باعىتتالعان قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا مازمۇندى ءاس­كەري جوعارى وقۋ ورىندارى وفي­تسەرلەرىنىڭ ءبىلىم تۋرالى كونۆەرسيالاناتىن ديپلومدارى تەك قانا اسكەري سالادا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, باسقا دا قىزمەت سالالارىندا جارامدى, ءتىپتى, اسكەري قىزمەتتەرىن اتقارعاننان كەيىن دە اسكەري قىزمەتكەر الەۋەتىنە يە بولادى جانە ولاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى كەپىلدەندىرىلەدى. وسىناۋ زامانالىق رەفورما قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرەتىنى ايقىن. –مازمۇندى اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت. اڭگىمەلەسكەن باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى.