ء«بىز ينۆەستيتسيالىق كاپيتال ءۇشىن بولىپ جاتقان جاھاندىق كۇرەستىڭ كۋاسىمىز. 1400 ءىرى شەتەلدىك كومپانيانىڭ ءاربىر ەكىنشىسى قىزمەتىن توقتاتتى نەمەسە رەسەي نارىعىنان ءبىرجولا كەتتى. ولاردىڭ قازاقستانداعى رەلوكاتسياسى ءۇشىن ۇكىمەت قولايلى جاعداي جاساۋى كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ ورتا جانە جوعارى شەكتەگى تاۋارلار ءوندىرىسىن ارتتىرا تۇسۋگە جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى. مەن ۇكىمەتكە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلىن دايىنداۋدى جانە ونى الەۋەتتى ينۆەستورلارمەن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
باتىس ساراپشىلارىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, قازىرگە دەيىن رەسەيدەن 200-دەن استام ءىرى فيرما كەتىپ قالعان. ونىڭ قاتارىندا Universal Pictures, Cisco, IBM, Coca-Cola Company, Lego, Electrolux Professional, Apple, Oracle, Autodesk, Boeing, Exxon Mobile جانە Walt Disney كومپانيالارى بار. سونداي-اق يسپانيالىق Inditex, گەرمانيالىق Adidas جانە امەريكالىق Victoria's Secret ءوز برەندتەرىنىڭ دۇكەندەرىن جاپتى. ازىرگە بۇل فيرمالاردىڭ قايسىسىنىڭ قازاقستانعا قونىس اۋداراتىنى بەلگىسىز. دەگەنمەن ستاتيستيكا جىل باستالعالى رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ قازاقستاندا كوپ تىركەلگەنىن راستايدى. Finprom مالىمەتىنشە, قازىرگە دەيىن رەسەيلىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە 13 مىڭنان استام كاسىپورىن تىركەلگەن. جۇمىس ىستەپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالار سانى 25 مىڭعا دەيىن وسكەن. جاپپاي قونىس اۋدارۋ اسىرەسە, ناۋرىزدا قاتتى بايقالعان. بۇل رەتتە كومپانيالار ميگراتسياسىنىڭ نەگىزگى اعىنى رەسەيدەن كەلگەنىن ايتادى. گەرمانيا ەكونوميكاسى شىعىس كوميتەتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ميحاەل حارمس گەوساياسي احۋالعا بايلانىستى كوپتەگەن نەمىس كومپانيالارىنىڭ رەسەيدەن قازاقستانعا كوشۋدى قاراستىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«رەسەيدە سەرىكتەستىك ورناتقان كوپتەگەن نەمىس كومپانيالارى ەندى قازاقستان مۇمكىندىگىن پايدالانۋعا نيەتتى. ولار قازاقستان نارىعىنان سەرىكتەس تاپقىسى كەلەدى. ياعني نەمىس بيزنەسىنىڭ قازاقستانعا دەگەن كوزقاراسى وزگەرىپ, قازاقستاندىق نارىققا كوڭىل بولىنۋدە. ءبىز الەۋەتتى كورىپ وتىرمىز, ونى نەمىس بيزنەسى بارعان سايىن مويىنداپ كەلەدى. مەن بارلىق نەمىس بيزنەسىن بىزگە قوسىلۋعا شاقىرامىن. كوپتەگەن كومپانيالار قازىردىڭ وزىندە بىزگە حابارلاسىپ جاتىر, بۇل قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن بارلىق نەمىس كومپانيالارى ءۇشىن وتە جاقسى بەلگى», دەدى م.حارمس ەلوردادا وتكەن بيزنەس فورۋم بارىسىندا.
رەسەي كەڭەسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر بويىنشا ساراپشىسى كامران گاسانوۆ ربك تەلەارناسىنىڭ ەفيرىندە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ رەلوكاتسياسىنا بايلانىستى پىكىر ءبىلدىردى.
«پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى وزگە دە ەلدەر سياقتى قازاقستان دا قۋاتتىلىعى جاعىنان رەسەيدەن ءبىراز ارتتا. ەكى ەل ەكسپورت, يمپورت, ينۆەستيتسيا تۇرعىسىنان ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. ءبىر جاعىنان ولار زارداپ شەگىپ جاتىر. ويتكەنى, رەسەيدە جاعداي تۇراقتى بولسا ولاردا دا احۋال دۇرىس بولادى. ەكىنشى جاعىنان بۇل مۇمكىندىك تەرەزەسىن اشىپ وتىر. قازىر رەسەيدە جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىن كومپانيا ءۇشىن ءدال سونداي جاعدايدى پوستكەڭەستىك ەلدەر جاساپ بەرە الادى. بىراق وسى جەردە ءبىر كازۋس تۋىندايدى. ال ولار سوندا سانكتسيانى قالاي اينالىپ وتپەك؟ وسى رەتتە توقاەۆتىڭ ءبىر مالىمدەمەسىن ەسكە تۇسىرەمىز, ول قازاقستاننىڭ باتىس سانكتسيالارىن باقىلايتىنىن ايتتى. ياعني ولار وعان قوسىلمايدى, بىراق سانكتسيا سالقىنى وزدەرىنە تيمەس ءۇشىن وتە مۇقيات قيمىلدايدى. ارينە, قازاقستان وزدەرىنە فيرمالاردى كوشىرۋگە تىرىسادى. الايدا ولارعا وسىنشاما ءوندىرىس كولەمى قاجەت ەمەس. بىزدەگى بۇكىل كومپانيا قازاقستانعا كوشىپ بارسا, ونىمدەرىن كىمگە ساتادى ولار؟ ءيا, باسقا ەلدەر بار, ماسەلەن, قىتاي, بىراق ولار رەسەيگە تاۋار جەتكىزە الا ما؟ سول كەزدە سانكتسياعا ۇشىراماي ما دەگەن سۇراق تۋادى», دەيدى ك.گاسانوۆ.
قازاقستاننىڭ بۇل ارەكەتى «ارقادان پىشاق سۇعۋ ما», ياعني, ءبىز رەسەيدەن دە مىقتى ەكەنىمىزدى دالەلدەي الامىز دەگەن ەمەۋرىن بە, الدە باتىس بيزنەسى ءۇشىن رەسەيگە ارناپ وفشورلىق ينسترۋمەنت جاساۋ ما دەپ سۇراق قويادى ربك جۇرگىزۋشىسى.
«ارقادان پىشاق سۇعۋ» دەپ ايتا الماس ەدىم. قازاقستان ءبىرىنشى كەزەكتە ءوز مۇددەسىن ەسكەرەدى. ودان كەيىن ءوزىنىڭ ەڭ مىقتى وداقتاسىنا ءمان بەرەدى. قازاقستان ءبىز ءۇشىن وفشور بولا ما, بىزگە قانداي دا ءبىر كومەك كورسەتە مە, ونى كەيىن بىلەمىز. ەگەر ولار شىنىمەن كومەكتەسسە, بىزگە پاراللەلدى ەكسپورت ۇيىمداستىرسا, وندا ولاردىڭ شىنىمەن بىزبەن وداقتاس ەكەنىنە كوزىمىز جەتەدى. ال قازاقستان ولاي ىستەمەي, باسىمدىقتى باتىس ينۆەستيتسياسىنا بەرۋى دە مۇمكىن. بىراق ق.توقاەۆ ءبىزدى ءاردايىم ەڭ جاقىن وداقتاسىمىز دەپ ايتادى. سوندىقتان ولاي بولا قويماس», دەيدى ساراپشى.
رەسەيلىك ساياساتتانۋشى اركادي دۋبنوۆ بولسا, رەسەيدەن كەتكەن كومپانيالاردى قازاقستانعا شاقىرۋ ەكى ەل اراسىندا باسەكە تۋعىزبايدى دەپ سانايدى.
«بۇل جەردە ەشقانداي باسەكە تۋرالى ءسوز قوزعالىپ وتىرعان جوق. بۇل جەردەن بار بولعانى سەرىكتەستىككە باعىتتالعان ءپوزيتيۆتى كوڭىل-كۇيدى كوردىم. ءيا, الدەكىمدەر رەسەيگە قاتىستى دوستاستىق ەمەس قارىم-قاتىناسىن كورگىسى كەلەدى, بىراق دولبارلاي سالۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ مۇندا ءوز ەلىنە, ەكونوميكاسىنا دەگەن ورىندى قامقورلىقتىڭ كورىنىسى عانا بار. رەسەيدە جاقسى زامان بولعان كەزدە ءبىز دە شەتەلدىك كومپەتەنتسيانى تارتۋعا دايىن بولدىق», دەيدى RTVI-عا بەرگەن سۇحباتىندا.
ەكونوميست راحىم وشاقباەۆ پرەزيدەنت ق.توقاەۆ وسىعان دەيىن باتىستىڭ 180 ميلليوندىق نارىقتى (ەاەو – رەد) تاستاپ كەتە المايتىنىن, سوندىقتان قازاقستان زاڭناماسى نەگىزىندە شەتەلدىك جانە رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرا الاتىنىن ايتتى, دەپ ەسكە سالىپ ءوتتى. «ارينە, ءبىر جاعىنان كومەكتەسەمىز, ەكىنشى جاعىنان ءوزىمىز دە پايدا كورگىمىز كەلەدى» دەيدى.
ساراپشى ءسابيت رىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قازاقستانعا جەرسىنۋىنىڭ وڭ تۇسى باسىم.
«بۇل كومپانيالار بىزگە جاڭا تەحنولوگيالاردى الىپ كەلەدى. جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, جاس ماماندار جۇمىس تابادى. بىراق شەتەلدىك, ونىڭ ىشىندە رەسەيلىك ينۆەستور كومپانيالار بولسىن, ولاردىڭ باستى ماقساتى – ءوز ەلىنە بارىنشا جوعارى پايدا ءتۇسىرۋ. مىسالى, قازاقستانعا «ياندەكس» پەن «يندرايۆەر» قىزمەتى كەلگەننەن كەيىن وتاندىق تاكسوپارك قىزمەتى توقىرادى دەۋگە بولادى. قانشاما تاكسوپارك پەن فيرمالار جابىلدى؟ قانشاما ادام جۇمىسسىز قالدى؟ مۇنىمەن قاتار, وسى تاكسي سالاسىندا كەلەتىن قاراجاتتىڭ بارلىعى رەسەيگە جونەلتىلۋدە. كەي مەملەكەت جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تاكسوپاركىن ءولتىرىپ الماس ءۇشىن امەريكانىڭ Uber سەكىلدى ءىرى كومپانياسىن شەكاراسىنا كىرگىزبەيدى. وسىنداي جاعدايلارعا نازار اۋدارۋ كەرەك سياقتى. قازاقستانعا كەلىپ جاتقان كومپانيالار ءوز ەلىنە قايتىپ كەتۋى مۇمكىن. بىراق ۇزاق مەرزىمدى سالاعا ينۆەستيتسيا سالعان كومپانيالار قالادى دەپ ويلايمىن», دەيدى س.رىسباەۆ وتاندىق تەلەارناعا بەرگەن سۇحباتىندا.
WE زاڭگەرلىك فيرماسىنىڭ ساراپتاۋىنشا, بيزنەستى رەسەيدەن قازاقستانعا كوشىرۋدىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ويتكەنى رەسەيمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋ زاڭنامالىق تۇرعىدان الدەقايدا جەڭىل. ول قانداي باسىمدىقتار:
«تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 80 پايىزى ەلەكتروندى فورماتتا ۇسىنىلادى. ياعني, بيزنەس پەن بۋحگالتەريانى ونلاين جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بار. رف ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزا رەجيمى جوق جانە ەشقانداي كەلىسىم مەن تىركەۋسىز ەڭبەك قىزمەتىن اتقارا الادى. بيزنەسكە قاتىستى سالىق جۇكتەمەسى تومەن, 3 پايىزدىق سالىق ستاۆكاسىمەن جەڭىلدەتىلگەن رەجيم بار. ەكسپورتتىق قىزمەت اتقارىلسا ققس 12 پايىز بولادى. رەسەيدە ققس ستاۆكاسى – 18 پايىز. سونداي-اق «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى سەكىلدى بالاما يۋريسديكتسيانىڭ بولۋى, جەرگىلىكتى IT مامانداردىڭ جوعارى كاسىبيلىگى, اسا ىڭعايلى IT-ەكوجۇيە جانە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار بيزنەس جۇرگىزۋدە جەڭىلدىك بەرەدى», دەپ جازادى اتالعان فيرما.
ەسكە سالساق, وسىعان دەيىن تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسين شەتەلدىك IT-كومپانيالاردى قازاقستانعا اكەلۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, قازىردىڭ وزىندە رlاۋriح, Nexters جانە Mytona ۆيدەوويىندار ءوندىرۋ كومپانيالارىنىڭ, «تينكوفف» ونلاين-بانكىنىڭ, ۆيدەوويىندار ءوندىرۋ كومپانياسىنىڭ, InDriver جولاۋشىلار تاسىمالى سەرۆيسىنىڭ, سانكت-پەتەربۋرگ بيرجاسىنىڭ, Type Type ءشريفتى ستۋدياسىنىڭ, Lever Travel تۋر ىزدەۋگە ارنالعان ونلاين-سەرۆيسىنىڭ جانە Red Mad Robot باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى دايىنداۋ كومپانياسىنىڭ قازاقستانعا كوشىرىلگەنىن حابارلاعان ەدى.
