سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
اۋىلدا 300-دەي جان, 80-گە تارتا ءۇي بار. نەگىزگى تىرشىلىك كوزى – مال شارۋاشىلىعى. اۋىل ىرگەسىندە «ۆيزول» كومپانياسى التىن ءوندىرىپ جاتقانىمەن, اۋىلدىقتار ودان بالەندەي پايدا كورىپ وتىرعان جوق. كومپانيا باسشىلىعى جىل سايىن كومىر, ازىق-ت ۇلىك ءتۇسىرىپ بەرەمىز دەگەنىمەن, قويتاس تۇرعىندارىنا بۇل يگىلىك جەتپەي قالاتىن كورىنەدى.
– «ۆيزول» كومپانياسىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسكەنىمدە جىل سايىن قانت, ۇن, كومىر تاراتىپ وتىرمىن دەگەن. تاراتسا, ءبىزدىڭ اۋىلعا نەگە جەتپەيدى؟ ءتىپتى از قامتىلعان وتباسىلار دا ونداي كومەك كورمەگەن, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى ناۋرىزباي ەرمۇحانبەت.
وكرۋگ اكىمى كومەكتىڭ بار-جوعىنان حابارسىز ەكەنىن ايتتى. سەبەبى جۇمىسقا جۋىقتا عانا ورنالاسىپتى. جۋىقتا دەپ وتىرعانى بىلتىر. بىراق جۇمىسقا كۇنى كەشە كەلسە دە اۋىلدىق وكرۋگتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن حاباردار بولۋى كەرەك ەمەس پە ەدى؟! ونىڭ ۇستىنە, اۋىلدىڭ ىرگەسىن ۇڭگىپ جاتقان كومپانيانىڭ حالىق ءۇشىن نەندەي پايدا كورسەتىپ جاتقانىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋى قاجەت شىعار...
– مەن وكرۋگكە اكىم بولىپ بىلتىر سايلاندىم. كومپانيانىڭ قانداي كومەك كورسەتكەنىن بىلمەيمىن. وتكەن جىلى بۋراباي اۋىلىنا 100 توننا كومىر بەرەمىز دەگەن. ونىڭ 50 تونناسىن عانا ءتۇسىردى, – دەيدى اباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تالعات باقتياروۆ.
ايتا كەتەرلىگى, قويتاستىڭ تۇرعىندارى التىن قازۋشىلارعا قارسىلىقتارى جوق. بىراق «ۆيزول» كومپانياسى حالىقتىڭ جايىلىم جەرىن تارىلتىپ تاستاعان. اۋىلدىقتاردىڭ ايتۋىنشا, ەگىن سالامىز دەپ 800 گەكتار جەردى قورشاپ الىپ, شارۋا قوجالىعىنا جالعا بەرگەن سياقتى. تىكەنەكتى سىممەن قورشالعان جەردى دە كوردىك.
– اۋىلدا مالمەن جان باعىپ وتىرمىز. ءبىر جاعىمىزدا تاۋ, ەكىنشى جاعىندا التىن قازىپ جاتىر. جايىلىم مەن شابىندىق تارىلدى. نەگىزى, كومپانيا التىن قازۋمەن عانا اينالىسادى, مال ۇستامايدى. جەردى نە ءۇشىن قورشاپ الدى, ول تۇسىنىكسىز. ونىڭ ۇستىنە, قويتاستىڭ جەرىنە ەگىن شىقپايدى, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى باقىتبەك مايلىحانوۆ.
راس-اۋ, التىن ءۇشىن ات شاپتىرىم اۋماقتىڭ ويرانىن شىعارىپ وتىرعان كومپانيا ءۇشىن ەگىستىك جەردىڭ قاجەتى قانشا؟! حالىقتىڭ كوكەيىندەگى بۇل سۇراقتاردى كومپانيا باسشىلىعىنا قويايىق دەپ ەدىك, «قاقپاسىنان سىعالاتپايدى» دەستى اۋىل ازاماتتارى. ال وكرۋگتىڭ اكىمى تالعات قابيبەك ۇلى جايىلىم جەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن العا تارتتى.
– «ۆيزول» كومپانياسى 800 گەكتار ەگىستىك جەردى زاڭدى تۇردە 49 جىلعا جالعا العان. وعان نە ىستەيتىنىن ءوزى بىلەدى. ءبىز حالىققا باسقا جەر بەردىك, – دەدى اباي وكرۋگىنىڭ اكىمى تالعات باقتياروۆ.
ءوز جەرىندە وگەيدىڭ كۇيىن كەشىپ وتىرعانداي حالىقتىڭ ەندىگى كوتەرگەن ماسەلەسى – اۋىلداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ قاڭىراپ تۇرعانى.
– نەشە جىلدان بەرى كلۋب جابىق تۇر. مەرەكەلىك ءىس-شارالاردى ۇمىتقالى قاشان؟! نە ناۋرىزدى, نە جاڭا جىلدى اتاپ وتپەيمىز. از دا بولسا, ءبىر قاۋىم ەلمىز عوي. تىم بولماسا, مادەنيەت ءۇيىمىزدى جوندەپ بەرسە ەكەن, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى گۇلسىم ساعيدولدينا.
بۇعان دەيىن اۋىل ازاماتتارى ەدەنىن تسەمەنتتەپ, جوندەگەن. كەيىن ەسىك, تەرەزەلەرى قاۋساپ, توزىپ كەتكەن. جاستاردىڭ كەشكىلىك بارار جەرى جوق.
9 سىنىپتىق مەكتەپتە اۋىلدىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە, جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋعا رۇقسات جوق كورىنەدى. اۋدان باسشىلىعى حالىق سانى از بولعاندىقتان, ەسكى كلۋبتى جوندەۋ ءتيىمسىز دەپ تانىعان. سوندىقتان ەسكى مەكتەپتى جوندەپ, مادەنيەت ءۇيى رەتىندە اشپاق.
جايىلىم تار, مادەنيەت ءۇيى جوق, ۇيالى بايلانىس جەلىسى جەتپەگەن, اۋىز سۋدىڭ يگىلىگىن جانە كورە الماي وتىر. اۋىز سۋدى قۇدىق قازىپ العاندار قۇدىقتان, ايتپەسە, اۋىل ىشىندەگى جالعىز كولونكادان ىشەدى.
– اۋىلدا ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇيەسى تارتىلىپ باستالعانىمەن, اياقسىز قالدى. قىستىڭ كۇنى توڭ ەكى مەترگە دەيىن قاتاتىنىن ەسكەرسەك, جۇرگىزگەن قۇبىرلارى ەرتەڭگى كۇنى تۇككە دە جارامايدى. سەبەبى تەرەڭدىگى – 50-60 سم عانا. قىسقاسى, ساپالى اۋىز سۋ ءىشىپ وتىرعان ەشكىم جوق مۇندا, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى سەرىكبەك ءابىلماجۇنوۆ.
ەستەرىڭىزدە بولسا, 2020 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ اۋىلداردىڭ 80 پايىزى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلادى دەگەن ەدى. بىراق قويتاس اۋىلىن اۋىز سۋعا قاتىستى باعدارلامالار اينالىپ ءوتىپ جاتىر. سۋ تارتۋ جۇمىستارى دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن باستالعاندىقتان, اياقسىز قالعان سەكىلدى. ول ءۇشىن بيۋدجەتتەن ەشقانداي قارجى بولىنبەگەن.
– اۋىلعا اۋىز سۋ ءالى تارتىلماعان. بىراق ەكى قۇدىق بار. مەكتەپتى سالعان كەزدە اۋداننىڭ بۇرىنعى اكىمى مەردىگەردەن كومەك سۇراپ, اۋىلعا ەكى قۇدىق ورناتىپ بەرگەن. ول ەشكىمنىڭ بالانسىنا قارامايدى. ىستەيتىن, ىستەمەيتىنىن بىلمەيدى ەكەنمىن, – دەيدى وكرۋگ اكىمى تالعات باقتياروۆ.
تاسىنان التىنى كوپ قويتاستىڭ جاي-كۇيى وسى. ايتىلعان ولقىلىقتار ۇزاماي وڭ شەشىمىن تاپسا يگى. رەفەرەندۋم الدىندا «جەر مەن قازبا بايلىق حالىقتىكى» دەپ از ايتىلعان جوق. ولاي بولسا, شىعىپ جاتقان التىننىڭ شاپاعاتىن اۋىل ازاماتتارى دا كورۋى كەرەك شىعار. جوعارىدا تىزىلگەن ماسەلەلەرگە پرەزيدەنت تە نازار اۋدارسا ەكەن دەدى تۇرعىندار ءبىر اۋىزدان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى,
قويتاس اۋىلى
