جيددادا باحرەين, كۋۆەيت, ومان, قاتار, ساۋد ارابياسى جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى كىرەتىن پارسى شىعاناعى ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. وعان مىسىر, يراك جانە يوردانيا دا قاتىستى. شىندىعىنا كەلگەندە تاياۋ شىعىس ايماقتارىنا الىستاعى كۇشتەردى بىرىكتىرۋ قازىر بايدەننىڭ ەر-ريادپەن كەلىسسوزدەرىنىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. وسى ورايدا, ساراپشىلار اقش پرەزيدەنتى «مينا الاڭىنان وتكەلى تۇر» دەپ ەسەپتەيدى. كەز كەلگەن قاتە قادام وعان حالىقارالىق ارەنادا دا, ەلىندە دە ۇلكەن رەزونانس تۋدىرادى دەگەن پىكىر-
دە.
نەگىزى بايدەننىڭ بيلىككە كەلۋىمەن تاياۋ شىعىس اقش-تىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارى قاتارىنان شىعىپ قالدى. بىراق ساراپشىلار ءدال قازىر الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا بايلانىستى اق ءۇيدىڭ تاياۋ شىعىس ەلدەرىنە قاتىستى مۇنداي شەشىمى اسىعىس جاسالعان قادام دەپ ەسەپتەيدى.
دجو بايدەننىڭ 24 ساعاتقا سوزىلعان ساپارىنىڭ كۇن تارتىبىندە ۋكرايناداعى قاقتىعىس, رەسەيدىڭ مۇناي مەن گازدى پايدالانىپ بوپسالاۋى سەكىلدى ماسەلەلەر كىردى. سونداي-اق ەنەرگەتيكا باعاسىنىڭ ءوسۋى جانە رەسەي مەن يراننىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعى, يران, يزرايل جانە يەمەندەگى سوعىس, ادام قۇقىقتارى سەكىلدى ماسەلەلەردى قامتىدى.
اقش-قا مۇناي ساتىپ, ەسەسىنە ولاردان قارۋ-جاراق الىپ كەلگەن ساۋد ارابياسى تالاي جىلدان بەرى اقش-تىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق وداقتاسى بولاتىن. بىراق بايدەن پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلىككە تۇسكەن ۋاقىتتا, 2018 جىلى جۋرناليست جامال حاشوگگيدىڭ ءولىمى ەكى ەل قاتىناسىنا سىزات ءتۇسىردى. دەگەنمەن ۆۆس ساراپشىلارى رەسەي الەمدىك مۇناي-گاز نارىعىن اۋرە-سارساڭعا سالىپ, يران يادرولىق قارۋمەن سەسكەندىرىپ جاتقاندا بايدەنگە ەر-رياد اۋاداي قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
تابيعي رەسۋرستارعا باي جانە تەگەرانعا قارسى ساۋد ارابياسى ۆاشينگتونعا ءوزىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە قاۋىپسىزدىك جاعدايىن تۇراقتاندىرۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن. بىراق ولار بايدەننىڭ پرەزيدەنتتىككە تۇسەر كەزدە ايتقان ءسوزىن ۇمىتپاعانىن جوق ەكەنىن ايتادى ساراپشىلار.
كەزىندە امەريكالىق بارلاۋ ۇيىمدارى ەر-ريادتى جۋرناليست جامال حاشوگگيدى ولتىرۋگە كورولدىكتەگى ەڭ جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەرى تاپىرىس بەرگەنىن حابارلاعان. وسىدان كەيىن بايدەن ءجۋرناليستىڭ قازاسىنا كىنالىلەر جازاسىز قالمايتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. اتاپ ايتقاندا, دجو بايدەن ەلدەر اراسىنداعى, اسىرەسە قورعانىس سالاسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن قايتا قاراۋعا ۋادە بەردى. ول سونداي-اق پارتيالاستارىن وسى ايماقتاعى ادام قۇقىقتارىن رەتتەيتىنىنە سەندىردى. بىراق اقش پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ساپارى ءوز ەلىندە ءتۇرلى ساۋالدار تۋىنداتقان.
وسى ورايدا, اق ءۇي بايدەننىڭ ساۋد ارابياسىنا ء«يىلىپ سالەم بەرۋگە» بارماعانىن, كەرىسىنشە, كۇرت وزگەرگەن جاھاندىق جاعدايدا باتىستىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا تالپىنعانىنا سەندىرۋگە بارىنشا تىرىسىپ جاتىر. «ساۋد ارابياسىنا بايلانىستى ساياساتىمىزدىڭ ماقساتى – بۇل ەلمەن قارىم-قاتىناستى بۇزۋ ەمەس, قايتا قۇرۋ. بۇعان دەيىن دە وسى باعىتتى ۇستاندىق جانە سولاي بولىپ قالا بەرەدى», دەدى بايدەننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسى دجەيك سالليۆان.
سونىمەن قاتار دجو بايدەن ماۋسىم ايىندا Washington Post گازەتىنە ارنايى باعان جازىپ, وندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ماسەلەلەرىنە قاتىستى ايتقان پىكىرىنەن اينىمايتىنىن كەلتىرگەن. اسىرىسە ساۋد ارابياسىنىڭ تاق مۇراگەرى مۇحاممەد بەن سالمانمەن بەتپە-بەت كەزدەسپەيتىنىن, ونى حاشوگگيدى ولتىرۋگە جانە ديسسيدەنتتەردى قۋدالاۋعا تاپسىرىس بەردى دەپ سانايتىنىن مالىمدەدى.
«مۇحاممەد بەن سالمانمەن جەكە كەزدەسپەيمىن, بىراق ول قاتىساتىن حالىقارالىق كەزدەسۋگە بارامىن», دەپ جازدى بايدەن. سونداي-اق اق ءۇي باسشىسى ونىڭ ساۋد ارابياسىنا ساپارىنا كوپشىلىك قارسى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, يزرايل, يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋى جانە ساۋد ارابياسىنداعى كەلىسسوزدەردە ادام قۇقىقتارى ماسەلەسى باستى نازاردا بولادى دەپ سەندىردى.
«پرەزيدەنت رەتىندەگى مىندەتىم – ەلىمىزدى قۋاتتى جانە قاۋىپسىز ەتۋ. ءبىز رەسەيلىكتەردىڭ ۋكرايناعا جاساعان قاقتىعىستارىنا تويتارىس بەرىپ, قىتايدى باسىپ وزۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى جاعدايعا جەتۋىمىز كەرەك جانە الەمنىڭ ماڭىزدى ايماعىندا تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك», دەپ جازدى پرەزيدەنت.
بايدەننىڭ پايىمداۋىنشا, اقش مۇنداي جۇمىستا ساتتىلىككە قول جەتكىزە الۋى ءۇشىن بىرقاتار مەملەكەتپەن تىكەلەي جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋى قاجەت. سولاردىڭ ءبىرى – ساۋد ارابياسى. ول ساۋد ارابياسىنىڭ كوشباسشىلارىمەن كەزدەسۋ «امەريكانىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنا بايلانىستى, ورتاق مۇددەلەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرگە نەگىزدەلگەن» ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ءۇشىن قاجەت دەپ سانايدى. سونداي-اق بۇل ساپار يزرايل مەن اراب الەمى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
اق ءۇي باسشىسى تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكادا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى, سيرياداعى ازاماتتىق سوعىس, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى داعدارىسى, لاڭكەستىك, ساياسي ماسەلەلەر جانە يراك, ليۆيا مەن ليۆانداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى سياقتى پروبلەمالاردىڭ ءالى دە بار ەكەنىن ءسوز ەتتى. ول ساپار بارىسىندا وسى سالالارداعى ماسەلەلەردىڭ بىرقاتار شەشىمىنە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بايدەن سونداي-اق تاياۋ شىعىستا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ەندىگى جەردە سالتانات قۇراتىنىنا ۇمىتتەنەتىنىن جازدى.
ساۋد ارابياسىنىڭ تاق مۇراگەرى مۇحاممەد بەن سالماندى رەفورماتور رەتىندە كورسەتەدى. ول تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ, ساۋد ارابياسىنىڭ ەكونوميكاسىن مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋدى كوزدەيدى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, ونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى يميدجىنە ءوز ەلىندەگى وپپوزيتسيانى قىسىمعا الدى دەگەن ايىپتاۋ نۇقسان كەلتىردى. وسى ورايدا, ۆاشينگتون ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجون التەرمان ۆۆس-گە بەرگەن سۇحباتىندا ءدال قازىر مۇراگەر ءۇشىن ءيميدجىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا, ولار بايدەندى ۇياتقا قالدىرۋعا تىرىسپايدى. ويتكەنى بۇل ولاردىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا زيانىن تيگىزەدى», دەيدى د.التەرمان.
The Guardian گازەتى اق ءۇي قاتەلىك جىبەردى دەپ ەسەپتەيدى. دجو بايدەن تاياۋ شىعىسقا ساپارىندا ساۋد ارابياسىنىڭ تاق مۇراگەرى مۇحاممەد بەن سالمانمەن بەتپە-بەت كەزدەستى. سونداي-اق باسىلىم اقش پرەزيدەنتى ەلىنە ساۋد ارابياسىنا مۇناي ەكسپورتىن ۇلعايتۋ تۋرالى ەشقانداي ماڭىزدى مالىمدەمە جاساي الماي قايتقانىن ايتادى. ساۋد ارابياسى الەمدىك نارىقتا تاپشىلىق بولعان جاعدايدا مۇناي ءوندىرىسى كولەمىن ۇلعايتاتىنىن مالىمدەگەن.
