تەاتر • 13 شىلدە، 2022

پاريجدەن كادەسىي!

61 رەت كورسەتىلدى

تامىرىنان تەكتىلىك دارىعان الان بورىباەۆتىڭ ونەردەگى ءار قادامى الەم نازارىندا. جىل سايىن مۋزىكا تىلىندەگى جارقىن جوبالارىمەن تىڭدارمانىن ءتانتى ەتىپ جۇرگەن دارىندى ديريجەردىڭ «استانا وپەرانىڭ» ءىح تەاتر ماۋسىمىنىڭ جابىلۋىنا دايىنداعان تارتۋى – «پاريجدەن كادەسىي» اۆتورلىق باعدارلاماسى.

وسىلايشا، «استانا وپەرانىڭ» باس ديريجەرى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­­گەن قايراتكەرى، مەملەكەتتىك سىي­لىق­­تىڭ لاۋرەاتى، الەمگە ايگىلى ماەست­رو 14-15 شىل­دە كۇندەرى وتەتىن كەرەمەت كەشىن­دە تەاتردىڭ وتكەن ماۋسىم مەن ال­­داعى كەلە جاتقان مەرەيتويلىق ماۋ­سى­مى ارا­سىنداعى شىعارماشىلىق ال­تىن كو­پىردىڭ قايتالانباس كەلبەتىن تۇزبەك.

بۇگىندە قازاقستاندىق ديريجەر الەم بو­يىنشا سۇرانىسقا يە مۋزىكانت­تاردىڭ ءبىرى. ءتۇرلى ەلدەردىڭ سيمفو­نيالىق وركەسترلەرى ونىمەن جۇمىس ىستەۋگە اسىعادى. ول ەۋروپانىڭ ۇزدىك ساحنالارىندا سپەكتاكلدەر قويادى. ال ونىڭ الەمدىك مۋزىكا قوعامىندا رەزونانس تۋعىزاتىن اۆتورلىق جوبالارىن ۇلى ونەردىڭ بارلىق تابىنۋشىسى كورۋگە ۇمتىلادى. بۇل قازاقستان، يتاليا مەن باسقا دا ەلدەردەن مىڭنان استام مۋزىكانت ورىنداعان گۋستاۆ مالەردىڭ №8 سيمفونياسىنا دا، كارل دجەنكينستىڭ SHINE ASTANA سالتاناتتى وداسىنا دا قاتىستى. ەلوردا ونەرسۇيەر قاۋىمىنىڭ سۇيىكتى جوبالارىنىڭ تىزىمىنە، سونداي-اق «يتاليادان كەلگەن حاتتار»، «نيبەلۋنگ جۇزىگى»، «مولەر، ۆولتەر جانە بومارشە، نەمە­سە فرانتسۋز كومەدياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار» جانە تاعى دا باسقا تابىستى، بىرەگەي اۆتورلىق باع­دار­ل­امالار كورىك بەرىپ كەلەدى. «پاريج­دەن كادەسىي» كونتسەرتىن دە سول ءتىزىمنىڭ جەمىستى جالعاسى دەسەك، ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. ويتكەنى قازاق ونەرى ءۇشىن ءپاريجدىڭ ورنى دا، ءرولى دە ەرەك.

اتاپ ايتساق، قازاقستان مەن فران­تسيانى، اسىرەسە ءپاريجدى بەرىك شىعار­ماشىلىق كوپىرلەر بايلانىستىرادى. امىرە قاشاۋباەۆتىڭ 1925 جىلى پاريجدەگى ونەر كورسەتۋىن ەكى ەلدىڭ مادەني قاتىناستارىنىڭ باستاۋى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. ول ءبىزدىڭ ونەرىمىزدى ەۋروپالىق ساحنادا تانىستىرعان العاشقى قازاقستاندىق ورىنداۋشى اتاندى. سونىمەن قاتار پاريجدە ۇلى قازاق ويشىلى اباي قۇنانباي ۇلى، جامبىل جاباەۆ، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ مەرەيتويلارى اتاپ ءوتىلىپ، يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە قازاقتىڭ ۇلى كومپوزيتورى احمەت جۇبانوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى دا سالتاناتپەن تويلانعان بولاتىن.  ال 2014 جىلى الان بورىباەۆتىڭ ديريجەرلىگىمەن  پاريجدەگى اتاقتى Champs-Élysées تەاترىندا ا.جۇبانوۆ پەن ل.حاميدي جازعان «اباي» وپەراسىنىڭ فرانتسۋز­دىق پرەمەراسى زور تابىسپەن ءوتتى.

ماەسترونىڭ ءاربىر جوباسى بىرەگەي، الايدا ونىڭ وتە ەرەكشە باع­دار­لاما­لارىنىڭ بارلىق ارالۋان­دى­لى­عىن دا بىرىكتىرۋشى بەلگىلەرى بار، ول – ۇلى مۋزىكالىق مانەر مەن تاريحي وقيعانىڭ ۇندەستىگى. وسى­ناۋ كونتسەرت تىڭدارمانعا ءبىر گالا-وپەرا اياسىندا ءبىر ۋاقىتتا جيىرمادان كوپ تانىمال، سونداي-اق فرانتسۋز كومپوزيتورلارىنىڭ وتە سيرەك ورىندالاتىن جاۋھارلارىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ولاردى الان بورىباەۆ «پاريجدەن كادەسىي!» گالاسىنا ۇقىپتاپ جيناقتاپ، ەكشەپ ەرەكشەلەندىرىپتى.

باس ديريجەردىڭ عۇمىرنامالاردى، ءومىربايانداردى، سول نەمەسە باسقا كوم­پوزيتورلار ءومىر سۇرگەن ءداۋىردىڭ تاري­حي دەرەكتەرىن جەتە زەرتتەيتىنى بەل­گىلى. بالكىم، ونىڭ كونتسەرتتەرىنىڭ جاسا­لۋ لوگيكاسىنىڭ ءمىنسىز بولۋى جانە كورەرمەندەر اۋديتورياسى ءۇشىن اعار­تۋشىلىق سيپات ارقالاۋى وسىناۋ تەرەڭ تانىمنىڭ ناتيجەسىندە شىعار. ول جونىندە ديريجەردىڭ ءوزى بىلاي دەيدى:

– ايتۋلى جوبا – XIX عاسىردىڭ فرانتسۋز رومانتيكالىق وپەراسى سەكىلدى شوقتىعى بيىك مادەني قۇبىلىستى بۇكىل كەش بويى قامتۋعا جاساعان شىعارماشىلىق تالپىنىس. بۇل ۇعىمنىڭ كەڭدىگى سونشا، وسىناۋ جالپىلانعان تەرميننىڭ ىشىندە ول كوپتەگەن باعىتقا بولىنەدى. گۋنونىڭ «فاۋست»، بيزەنىڭ «كارمەن» نەمەسە دەليبتىڭ «لاكمە» سەكىلدى ءۇش اتاقتى فرانتسۋز وپەراسىن اتاساق تا، ولاردىڭ رومانتيزم، رەاليزم جانە وريەنتاليزم سەكىلدى ءتۇرلى اعىمدار­دى بىلدىرەتىنىن كورەمىز. ءبىزدىڭ كونتسەرتى­مىزدە ۇسىنىلعان بارلىق كومپوزيتوردى نە بىرىكتىرەدى دەسەك، ول جوعارى تالعامعا، تاپقىرلىققا، كەمەل­دىككە، مانەر كوركەمدىگىنە، اۋەن اسەم­دىگىنە، درامالىق كورىنىستەردىڭ كوزتار­تارلىعىنا، اۋەندى ءارى ۇيلەسىمدى اينالىمداردىڭ ءتول دارالىعىنا قۇشتارلىق. ماسەلەن، ۇلى جورج بيزە سوزگە ەكپىندى دۇرىس تۇسىرمەگەندە ءسوز ءوزى شىعارعان اۋەنگە «قونىپ» تۇرسا، ول اۋەن ءۇشىن ەكپىندى سولاي قاتە كۇيىندە قالدىرا سالادى. بىراق جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، ۇيرەنشىكتى بولماۋ – فرانتسۋز وپەراسى مانەرىنىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇراۋشى تۇستارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى، – دەپ مازمۇندى كەشىنىڭ الدىندا ماەسترو  الان بورىباەۆ پىكىرىمەن ءبولىستى.

كەرەمەت كونتسەرتكە تاماشا انشىلەر – ازامات جىلتىركوزوۆ، سالتانات احمەتوۆا، جاننات باقتاي، مەدەت شو­تا­باەۆ، ءجاميلا جارقىم­باەۆا، مەيىر باينەش، سالتانات مۇرات­­بەكوۆا باس­تاعان تالانتتار توبى «استانا وپە­را» سيمفونيالىق وركەسترى مەن حورىنىڭ سۇيەمەلدەۋىندە  ونەر كورسەتەدى. باس حورمەيستەر – قازاق­­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى ەرجان ءداۋىتوۆ، كونتسەرت رەجيس­سەرى – ەرەنباق توي­كەنوۆ. وپەرا ونەرى وركەن­دەگەن XIX عاسىر­داعى فرانتسيا­نىڭ عاجايىپ اتموس­فەراسىنا بويلاۋعا مۇم­كىندىك بەرە­تىن «پاريج­دەن توسىنسىي!» جاڭا گالا-كەشىن كورەرمەننىڭ لا­يىق­تى باعالايتىنىنا ەش كۇمان جوق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار