ونەر • 05 شىلدە، 2022

بوزارعان ءتۇن. بوز ءۇمىت. بالاۋسا تاڭ

171 رەت كورسەتىلدى

ءبىزدىڭ جۇرت بۇگىنگە دەيىن وكىرە جىلاپ، وكسي جوقتاپ جۇرگەن بايىرعى ءان الەمى اناۋ-مىناۋ پالەكەتتەن ادا ەدى. بۇگىنگى ءبالدۋ-ءبالدۋ اۋەندەر مەن باكىن-شۇكىن مۋزىكالارمەن شىتىرمانى، شاتاعى جوق. كونەۋسىز ايعاي، تەجەۋسىز دابىرامەن دە. وڭاي جازىلعان، وڭاي تىڭدالادى. جازىعى سول، قالاي ايتىلسا دا قايتىپ كەلمەس كەڭەستىك ونەر جۇيەسىنە قاتىسى بولعانى. ەسكى ەرتەگىنى جاڭا زامانعا بۇيدالاپ اكەلگەنىمەن وقيعا جەلىسى وقشاۋلانىپ تۇرادى ەكەن عوي. ونىڭ ۇستىنە وندا قاراپايىم قازاقتىڭ زەردەسى مەن جاستىق شاعىنىڭ بوياۋى بولسا، الىستان-اق تانيسىز.

ونەر ۇلتقا بولىنبەيدى. مۇنى داڭقتى كومپوزيتور الەكساندر گرادسكي دۇنيەدەن وزعاندا دا جازعانبىز. ەندى بوزارعان تۇن­دە بوز ءۇمىت كەشىپ، تالاي بالاۋسا تاڭدى قارسى الدىرعان ماحاببات ۇرانىنا اينال­عان اندەردىڭ ورىنداۋشىسى، بالعىن دا­ۋىس يەسى يۋري شاتۋنوۆ قايتقاندا دا سوزى­مىزگە تۇزدىق قىلىپ الماقشىمىز. ەرتە­گىگە اينالعان ەسكى كۇندەردىڭ تەرەزەسىنە قوناق­تاعان كوگەرشىندەي، قايىرىلماي كەتكەن جاستىق شاعىڭىزدىڭ الاقانىنا قونعان اق ۇلپاداي، قاراشا تۇندەردەن ۇزىلە حات كۇتكەن ساعىنىشىڭىزدىڭ سۋرەتىندەي، جالاڭ­اياق تەڭىز كەشكەن ۋىلجىعان ساتتەردىڭ جاڭعىرىعى سەكىلدى اسەم اندەر مەزگىل-مەزگىل تىڭداساڭىز دا مەزى ەتپەيدى. نە قۇدىرەتى بار ەكەن، كىم ءبىلسىن بۇگىنگە دەيىن ۋاقىت تۇرلەنسە دە ءوڭىن بەرمەۋدە. اكەلەرىمىزدىڭ انتەك كۇلكىسى، انالارىمىزدىڭ قيىلا قارا­عانى ءبارى سول اۋەندەردە جاتقانداي. تەك ءانشىنىڭ تارامىس تاعدىرى عانا كوڭىلگە كولەڭكە تۇسىرەدى.

ءانشىنىڭ ءومىربايانى – ءموديليانيدىڭ پورترەتىنە ۇقسايدى. 1985 جىلى اناسى قاپيادا دۇنيەدەن وزعان سوڭ، اكەسى تەرىس اينالىپ ءتىرى جەتىم قالعان 11 جاسار بالانى قاڭعىپ جۇرگەن جەرىنەن قۇزىرلى ورگاندار ۇستاپ الادى. ءبىلىم سالاسى باسشىلارى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قاراۋسىز قالعان قارشاداي بالانىڭ تاعدىرىن بالالار ۇيىنە تاپسىرادى. ءارى قاراي ءبارى اڭىزعا جۇك بولار اڭگىمە.

بالالار ۇيىندە جاس ونەرپازدى قازاقتىڭ قىزى باۋىرىنا باسادى. ول – دالاداي دارقان پەيىلدى ءباتيما بولەسىمقىزى بولاتىن. جەتىمدىكتىڭ ازابىن تارتقان بالدىرعاندار مەن جەتكىنشەكتەردىڭ اقجۇرەك اناسىنا اينالعان تاربيەشى بالانىڭ تالابىنا تاڭداي قاعادى. بالالار ءۇيىنىڭ جانىنداعى حوككەي ۇيىرمەسىنە قاتىستىرىپ، كوڭىلىن اۋلايدى. جاڭا ومىرگە قالىپتاسۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان بالانىڭ ويىن تازارتىپ، جۇرەگىنە جىلۋلىق قۇيۋ كەرەك. بۇل قۇندىلىقتاردى ءانشى ونەردەن الادى. ءباتيما اناسى گيتاراعا باۋلىپ، انشىلىك قىرىن اشادى. بەلگىلى كومپوزيتور سەرگەي كۋزنەتسوۆقا تابىستاپ، كومپوزيتوردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن يۋري ەڭ العاشقى ءانىن بالالار ءۇيىنىڭ ونەر زالىندا ورىنداعان ەكەن.

ارادا كوپ ۇزاماي 1986 جىلى 6 جەلتوق­ساندا ورىنبور №2 مەكتەپ-ينتەرناتىندا مۋزىكالىق ۇيىرمە جەتەكشىسى سەرگەي كۋزنە­تسوۆ، مۋزىكانت ۆياچەسلاۆ پونومارەۆ جانە سوليست، ينتەرناتتىڭ ون ءۇش جاسار وقۋشىسى يۋري شاتۋنوۆ «لاسكوۆىي ماي» توبىن قۇرادى. بىراق بۇل توپتىڭ داڭقى جىلدام كوككە ورلەگەنىمەن، عۇمىرى ۇزاققا بارمادى. بالا جۇلدىزدار جەكە-جەكە جارقىراۋدى ءجون سانادى. كەڭەستىك جۇيە ىدىراعان بەتتە شاتۋنوۆ جەكە ءانشى رەتىندە ونەردەگى ءوز جولىن دارا سالۋعا شەشىم قابىلدايدى.

ء«باتيما بولەسىمقىزى مەن ءۇشىن ورنى بولەك ادام ەدى. ول ماعان جىلۋلىق پەن انا ماحابباتىن سىيلاعان جان. ارامىزدا ەندى جوق دەگەندى ويلاۋدىڭ ءوزى جانىمدى اۋىرتادى. ول وتە مەيىرىمدى، ادال دا تازا، تەڭدەسى جوق جان ەدى. ءباتيما بولەسىمقىزىنىڭ جا­سا­عان جاقسىلىقتارىن سوزبەن ايتىپ جەت­­كىزۋ مۇمكىن ەمەس. مەن ءۇشىن ورنى تول­­ماس قازا. مەن ءباتيما بولەسىمقىزىن ماڭگى ەسىمدە ساقتايمىن»، دەيدى ءانشى ءوز ەستەلىگىندە. گەرمانيادا تۇرسا دا كوزى تىرىسىندە تاربيە­لەنگەن ورىنبورداعى بالالار ۇيىنە ءجيى بارىپ تۇرعان ەكەن. ال ءباتيما اناسى: «جەتىم­دىك ۇلت تاڭدامايدى. ومىردە ءبىر رەت ساتقىندىق كورگەن بەيكۇنا بالالارعا ەكىنشى رەت وپاسىزدىق جاساۋعا قۇقىمىز جوق!» دەگەندە كوڭىلىڭىز بوساپ سالا بەرەدى.

ءانشىنىڭ «اق راۋشاندار» ءانى ءوزىنىڭ تاعدىرىنىڭ تۇسپالداماسى سەكىلدى. ماتىنىنە قاراپ وتىرىپ، ايازدا تونعان جەتىم بالانىڭ جانايقايىن سەزىنەسىز. ءاننىڭ اۆتورى سەرگەي كۋزنەتسوۆ بۇل ءاندى ماس كۇيىندە جازعانىن مويىندايدى. «لاسكوۆىي ماي» توبىنىڭ العاشقى كونتسەرتىنەن ۇيىنە قايتىپ كەلە جاتقاندا، ونىڭ ويىنا حوردىڭ باستى ءسوزى كەلەدى. «اق راۋشاندار، اق راۋشاندار...». كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ 15 مينۋت ىشىندە بولاشاق ءحيتتىڭ ءماتىنىن جازعان. يۋري شاتۋنوۆ، بۇل ءاندى اتالعان توپتىڭ ءسوليسى رەتىندە 13 جاسىندا ورىندادى. عاجابى سول، ولار ءاندى قاراپايىم اۋديوكاسسەتاعا جازعان. ونى وزدەرى كوشەگە شىعىپ تاراتىپ، قالانى باسىنا كوتەرەدى. بۇل عاجايىپ اۋەندى كەزدەيسوق مۋزىكالىق پروديۋسەر اندرەي رازين ەستيدى. ءسويتىپ ولاردى ىزدەپ تاۋىپ، كەڭەس وكىمەتىن مويىنداتۋعا بەت بۇرادى.

توپتىڭ تابىستى بولۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى، بۇرىن-سوڭدى كسرو-دا جاس­وسپىرىمدەردىڭ مۋزىكالىق قويىلىمى بول­ما­عان ەدى. ونىڭ ۇستىنە پيونەر سوزدەرى مەن بوس پوستۋلاتتاردان شارشاعان جاستارعا جاستىقتىڭ العاشقى قاتەلىكتەرى، بايانسىز ماحاببات جانە اڭعالدىقپەن ارلەنگەن كەزەڭدەر تۋرالى اندەر ەرەكشە اسەر ەتتى.

جاس شاتۋنوۆ اسكەرگە شاقىرىلمادى، ويتكەنى گاسترولدىك ساپارلار ونىڭ دەن­ساۋ­لىعىنا زيان كەلتىردى. بۇل پروديۋ­سەر­­دىڭ اسكەري كوميسسارياتقا قىزمەتكە قابىل­دانباۋى ءۇشىن پارا بەرگەنى تۋرالى اڭىزدى تۋدىردى. ءتىپتى ءيۋريدى ەلۆيس پرەسليدىڭ زاڭسىز ۇلى دەگەن قاۋەسەت تە جوق ەمەس.

بۇرىنعى كسرو اۋماعىندا «كوك ۆيتري­نا­لاردىڭ مۇزى» تۋرالى اندەردى ەستىمەگەن ادام جوق شىعار. ەگەر ەگدە تارتقان قالالىق اۆتوبۋستىڭ جۇرگىزۋشىسى راديوسىن بار داۋىسىنا قويسا، وندا قازىر «اق راۋشاندار» ءانى ورىندالادى دەگەن ءسوز. ءتىپتى ول كاراوكەگە بارا قالسا، الدىمەن سول اۋەندى ىزدەيتىنى بەلگىلى. مويىنداۋ كەرەك، كەڭەس وكىمەتى تارقاپ، ءار ۇلت جەكە-جەكە وتاۋ بولىپ، ەكونوميكا تۇرالاعان ساتتە يۋري شاتۋنوۆتىڭ حرۋستال داۋىسى حالىققا قۋانىش سىيلادى.

تەرەزەنىڭ الدىندا قاتىپ قالعان گۇلدەر تۋرالى كومپوزيتسيا توپىراعىنان ۇزىلگەن، وزدەرىن تابا الماعان ادامداردىڭ سەزىمدەرىن ەسكە تۇسىرەدى. شاتۋنوۆ شىرقاعان و، نەتكەن نازىك نوستالگيا دەرسىز!

سوڭعى جاڭالىقتار

اباي مۇراسى اسقاقتادى

اباي • بۇگىن، 00:04

ۇلتتىق مەرەكە

اباي • بۇگىن، 00:02

ەت ماسەلەسىنە ەپ كەرەك

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:01

ۇلت ۇستازى جانە باتپاقتى مەكتەبى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

جاۋىنگەر جىر

تانىم • كەشە

تالانت پەن تاعدىر

ونەر • كەشە

شيپالى سۋلار شەجىرەسى

ايماقتار • كەشە

تاڭبالى تانىمى

تانىم • كەشە

تسيرك

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار