قازاقستان • 30 ماۋسىم، 2022

جاڭا سىن-قاتەرلەر سىرتقى ساياساتتان سەرگەكتىكتى تالاپ ەتەدى

798 رەت كورسەتىلدى

بيىل ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ دەربەس سىرتقى ساياساتىن قالىپتاستىرۋ مەن ىسكە اسىرۋدىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. بيىل تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتىنە 30 جىل تولدى.

1992 جىلعى 2 شىلدەدە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى «سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگى تۋرالى»، «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ەلشىلىگى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارى تۋرالى» ەرەجەلەردى بەكىتكەن جارلىقتارعا قول قويدى.

سول وتكەن ۋاقىت ىشىندە قازاق­­ستاننىڭ سىرتقى ساياساتى شەكارالارىمىزدىڭ پەري­مەترى بويىنشا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى جانە ىشكى دامۋ­­عا قولايلى جاعدايلاردى قام­تا­ما­سىز ەتە وتىرىپ، ءوزىنىڭ تابىس­تى­لىعىن دالەلدەي ءبىلدى.

قازاقستان ءوزىن حالىقارالىق قاتى­­ناستاردىڭ جاھاندىق جۇيە­س­ى­نىڭ سالي­قالى، پاراساتتى جانە جاۋاپتى قاتى­سۋ­شىسى رەتىن­دە تانىتا الدى. سىرت­قى ساياسات­تى ءتيىمدى جۇرگىزۋدىڭ ارقا­­سىن­دا ەلىمىز باسقا مەملەكەتتەر­مەن قاق­تىعىستارعا بار­ماۋ­عا مۇم­كىندىك الدى. سونىڭ ناتيجە­سىندە، بۇگىندە حالىق­ارالىق قو­عام­داس­تىقتىڭ بىردە-ءبىر سۋبەك­تىسى­مەن شيەلەنىستى قارىم-قا­تى­ناسىمىز جوق. وسى ارقىلى وتان­­­دىق ديپ­لوماتيا مەملەكەت­تىگى­مىزدىڭ نىعايۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى.

تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باس­تاپ كوپۆەكتورلىلىق جانە تەڭ­گەرىمدىلىك – قازاقستاننىڭ سىرت­قى ساياساتىنىڭ نەگىزگى قاعي­دات­تارى بولىپ قالا بەرەدى. وسىنداي باعىت اياسىندا قازاق­ستان كوپ­تەگەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم­­داردىڭ مۇشەسى بولدى، بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمىمەن جانە ونىڭ ءارتۇرلى مامانداندىرىلعان مەكە­مەلەرىمەن (بۇۇ دامۋ باعدار­لاماسى، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمى، حالىقارا­لىق ۆاليۋ­تا قورى، يۋنيسەف، يۋنەسكو جانە ت.ب.) تۇراقتى نەگىز­دە ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدا، دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­مى، دۇنيەجۇزىلىك بانك، ازيا دامۋ بانكى، ەۋروپاداعى قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى، ماگاتە جانە ت.ب. ىقپالدى كوپجاق­تى قۇرىلىمدارمەن ىنتىماق­تاستىقتى نىعايتىپ كەلەدى.

سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ەڭ ماڭىز­دى جەتىستىكتەرى تۋرالى ايتاتىن بولساق، ەڭ الدىمەن، قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن زاڭ­دىق رەسىمدەۋ پروتسەسىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلدىڭ سىرتقى شەكارالارىن دەليميتاتسيالاۋ جانە دەماركاتسيالاۋ ماسەلەسى – الەمنىڭ كوپتەگەن وڭىرىندە عاسىرلار بويى شيەلەنىستەر مەن اسكەري قاقتىعىستاردىڭ سەبەبى بولىپ كەلگەن وتە سەزىمتال ماسەلە. ءبىز قىسقا تاريحي مەرزىم ىشىندە قىتاي، رەسەي جانە ورتالىق ازياداعى كورشىلەس ەلدەرمەن شەكارا ماسەلەسىن شەشە الدىق. بۇل ۇلتتىق مۇددەلەرگە نۇقسان كەلتىرمەستەن جاسالدى. بۇعان بەيبىتشىلىك پەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ايماعى مارتەبەسىنە يە بولعان كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋدى دا جاتقىزۋعا بولادى.

يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ىسىنە بەلسەندى قاتىسۋىمىزدىڭ ءوزى قازاق­ستاننىڭ وزىندىك ساياسي برەندىنە اينالدى. ءارتۇرلى ەلدەردىڭ كوشباسشىلارى رەسمي جانە بەيرەسمي اڭگىمەلەر بارىسىندا الەۋەتى بويىنشا ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقانى ءۇشىن بۇرىنعىسىنشا قازاقستانعا دەگەن شىنايى قۇرمەتىن ءبىلدىرىپ كەلەدى. بۇۇ باس اسسامب­لەيا­سى­نىڭ 29 تامىزدى – سەمەي پو­لي­گونىنىڭ رەسمي جابىلعان كۇنىن – يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشى­مى ءبىزدىڭ وسى باعىتتاعى كۇش-جىگەرىمىزدى مويىنداۋ بولدى. وتكەن جىلى ءبىز وسى تاريحي وقيعانىڭ وتىز جىلدىعىن اتاپ وتتىك. قازاقستان بۇۇ-عا مۇشە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيانى قابىلداۋىنا كۇش سالۋعا بەيىلدى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.

قازاقستاننىڭ وڭىردەگى كور­شىلەرىمەن 2006 جىلعى 8 قىر­كۇيەكتە سولتۇستىك جارتى شار­داعى وسىنداي العاشقى ايماق بولعان ورتالىق ازياداعى يادرولىق قارۋدان ازات ايماق (واياقاا) قۇرۋ تۋرالى سەمەي كەلىسىمىنە قول قويۋى يادرو­لىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ حالىق­ارا­لىق رەجىمىن نىعايتۋعا ارنالعان ناقتى ءىس-قيمىلداردىڭ دالەلى بولدى. يادرولىق قارۋى بار مەم­لەكەتتەردىڭ ونى شارتقا قاتىسۋ­شىلارعا قاتىستى قولدانباۋ­عا مىندەتتەنەتىن نەگاتيۆتى كە­پىلدىكتەر تۋرالى حاتتاما وعان ماڭىزدى تولىق­تىرۋ بولدى. وتكەن جىلى كەلىسىمگە تاراپ مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ونىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى، وندا ونىڭ ەرەجەلەرى­نە مىزعىماس بەيىلدىلىگىن راستاپ، امەريكالىق سەرىكتەستەرىن جوعارىدا كورسەتىلگەن حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ پروتسەسىن تەز ارادا اياقتاۋعا شاقىردى.

يادرولىق قارۋسىز الەم يدەيا­سىن ىلگە­رىلەتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەردەن باس­قا، قازاقستان جاھان­دىق جانە وڭىر­لىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قوسقان ەلەۋ­لى ۇلەسى ءۇشىن حالىقارالىق قوعام­داس­تىقتىڭ قۇرمەتىنە يە.

بۇگىندە 27 قاتىسۋشى ەل مەن 8 باقى­لاۋشى مەملەكەتتى بىرىك­تىرەتىن ازيا­داعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن (اوسشك نەمەسە ازيا كەڭەسى) قۇرۋ يدەياسى دا ءبىزدىڭ ەلىمىزگە تيەسىلى. اوسشك-ءنىڭ ماقسات­تارى مەن مىندەتتەرى قۇرىلىم­نىڭ اتاۋىندا كورسەتىلگەن. ونىڭ ۇستىنە، ونىڭ قىزمەت سالالارى ەپيدەميولوگيالىق قاۋىپسىز­دىك، قوعامدىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، تسيفر­­لاندىرۋ جانە ت.ب. سياقتى جاڭا باعىتتاردى قام­تي باستادى. وسى­نىڭ بارلىعى حا­لىق­ارا­لىق كۇن ءتارتىبىنىڭ جاڭا بول­­مى­سىنا جانە قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىم­دەلۋ قا­جەتتىگىنەن تۋىنداپ وتىر.

وتاندىق ديپلوماتيانىڭ تاريحي جەتىستىكتەرىنىڭ بىرەگەيى رەتىندە قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. وسى ميسسيانى ورىنداۋ اياسىنداعى قازاقستاننىڭ جاۋاپتى جانە نىق ۇستانى­مىن حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالادى.

«جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا قوسقان ناقتى ۇلە­سى­مىزدى كورسەتەتىن «بولاشاق ەنەر­گياسى» تاقىرىبىن­دا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق ما­مان­داندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ قۇقى­عىن جەڭىپ الۋدا جانە ونى ناتيجەلى وتكىزۋگە دە ديپ­لوماتتاردىڭ ۇلەسى زور بولدى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى قو­عا­مىمىزدا قالىپتاسقان ەتنوس­ارالىق جانە كون­فەسسيا­ارا­لىق كەلىسىمنىڭ وزىندىك بىرەگەي ۇلگىسى بۇكىل الەمگە تانىتىلدى. ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II-ءنىڭ 2001 جىل­دىڭ كۇزىندە قازاقستانعا جاساعان ايتۋلى ساپارى ەلىمىزدىڭ وسى تۇرعىداعى جاھاندىق ءرولىنىڭ كورىنىسى بولدى. سول جىلى «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» تۋرالى اڭگىمەنى كۇرت شيەلەنىستىرگەن 11 قىركۇيەكتە اقش-تا ورىن العان قايعىلى تەررورلىق شابۋىلداردان كەيىن ەكى اپتادان از ۋاقىت ىشىندە وتكەن وسى ساپار الەم نازارىن قازاقستاننىڭ الەمدىك مادەنيەت پەن كونفەسسياارالىق ديالوگتى ۇلتتىق ءارى جاھاندىق اۋقىمدا بەلسەندى ناسيحاتتايتىن ەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندەگى نىق ۇستانىمىنا اۋداردى.

كەيىننەن ەلىمىز وركەنيەت­ارالىق جانە مادەنيەتارالىق ديا­­لوگ سالاسىندا مويىنداۋ تاپقان بىرقاتار باستامانىڭ اۆتورى بولدى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ تانىمالى رەتىندە 2003 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ استاناسىندا تۇراقتى تۇردە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىنىڭ وتكىزىلۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، وسى جىلدىڭ 14-15 قىركۇيەگىندە ونىڭ جەتىنشى وتىرىسى وتەدى، وعان ريم پاپاسى فرانتسيسك، ماسكەۋ جانە بۇكىل رۋس پات­ريارحى كيريلل، ءيزرايلدىڭ جوعارعى راۆ­ۆين­دەرى اشكەنازي داۆيد لاۋ جانە سەفاردتىق يتسحاك يوسەف جانە الەمدەگى ءتۇرلى ءدىني قاۋىم­داستىقتاردىڭ باسقا دا بەدەلدى باسشىلارى وزدەرىنىڭ قاتى­س­ۋعا نيەتتى ەكەندەرىن راستادى.

كوپجاقتى ديپلوماتيانى نىعاي­تۋ، حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىم­دار­مەن ىنتىماق­تاستىقتى كەڭەيتۋ بۇ­رىن­عى­سىنشا قازاقستاننىڭ سىرتقى سايا­­ساتىنداعى باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى. وسى ورايدا قازاقستاندا ەلىمىز­دىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى، يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى، شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە وزگە دە بەدەلدى قۇرىلىمدار سامميتتەرىنىڭ تابىستى وتكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

وڭىرلىك ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا پروتسەستەرى شەڭبەرىن­دە قازاقستان – ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداقتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى. وسى بىرلەستىك اياسىندا ساۋ­دا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستي­تسيالىق بايلانىستار ارتىپ، اۋقىمدى بىرلەسكەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.

بەيتاراپ مەدياتور رەتىندەگى اتىنا ساي قازاقستان ءار جىلدارى يران­نىڭ يادرولىق باع­دارلاماسى، 2015-2016 جىل­دار­داعى رەسەي مەن تۇركيا اراسىن­داعى ديپلو­ماتيالىق داعدارىس توڭىرە­گىندەگى احۋالدى رەتتەۋگە، ۋكراينا بو­يىنشا مينسك پروتسەسىنىڭ ىسكە قوسى­لۋى­نا، سيريا بويىنشا استانا پروتسە­سى­نىڭ كەلىسسوزدەرىن جۇرگىزۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوستى.

ەلىمىز دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ تولىققاندى مۇشەسى جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قار­سى كۇرەس جونىندەگى پاريج كەلى­سى­مىنىڭ قاتىسۋشىسى بولدى. سونىمەن بىرگە كليماتتىق ديپ­لوما­تيا سىرتقى ساياساتتىڭ جاڭا ماڭىز­دى باعىتىنا اينالۋدا. قازىرگى تاڭدا الدىمىزدا ماڭىزدى جاڭا مىندەت تۇر – 2060 جىلعا قاراي ەكونوميكانى دەكاربونداۋدى جۇزەگە اسىرۋ. وسى ماقساتتا ۇكىمەتىمىز تومەن كومىرتەكتى دامۋ تۇجى­رىم­داماسىن ازىرلەۋدە. ءبىز جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلە­مىز، ولار­دىڭ ەلدىڭ ەنەرگيا تەڭ­گەرى­مىن­دەگى ۇلەسى 2030 جىلعا قاراي 15 پايىزعا جەتۋگە ءتيىس، «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋدىڭ جاھاندىق پروتسەستەرىنە دە بەلسەندى تۇردە تارتىلىپ كەلەمىز.

سوڭعى ەكى جىل ىشىندە COVID-19 پان­دەمياسى ادامزات­تىڭ بيولوگيالىق سي­پاتتاعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە وسالدىعىن اشىپ، جاھاندىق اۋقىمداعى جاڭا كۇتپەگەن سىن-قاتەرگە اي­نالدى. وسىعان بايلانىستى پرە­زيدەنت ق.توقاەۆ بۇۇ باس اسسام­بلەياسىنىڭ 75-ءشى سەسسيا­سىندا بيولوگيالىق قاتەرلەر­دىڭ الدىن الۋعا جانە قاۋىپتى اۋرۋ­لار تۋرالى دەرەكتەرمەن ال­ماسۋعا باعىتتالعان بيولوگيا­لىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىق­ارالىق اگەنت­تىك قۇرۋدى ۇسىندى. وسى ماڭىزدى باس­تامانى ىسكە اسىرۋ – قازىرگى دامۋ كەزە­ڭىن­دەگى ديپلوماتتارىمىزدىڭ الدىن­دا تۇرعان ماڭىزدى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى.

ءسىم قىزمەتىنىڭ باسىم مىن­دەتتەرىنىڭ اراسىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىستى دا ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل قىزمەت ەكونوميكامىزعا قاجەتتى قوسىمشا كاپيتال سالۋدى، وزىق تەحنولوگيالار الدىرتۋدى جانە ەڭ باستىسى، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.

باسقا مەملەكەتتىك قۇرى­لىم­دارمەن قاتار ديپلومات­تارى­مىزدىڭ دا كۇش-جىگەرىنىڭ ارقا­سىندا وتكەن جىلدار ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسى­نا شامامەن 380 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ۆەدومستۆومىز ۇكىمەتتىڭ باسقا قۇرىلىمدارىمەن جانە ۇلتتىق بيزنەسپەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ، ەل ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ ستراتەگيا­سى مەن پراكتيكاسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى جالعاستىراتىنى ءسوزسىز.

جاڭا قازاقستاننىڭ يدەياسى مەن قۇندىلىقتارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى ادامي ولشەمگە باسا نازار اۋدارادى، ازاماتتارىمىز­دىڭ جانە شەتەلدەگى ۇلتتىق بيز­نەس­تىڭ قۇقىقتارى مەن مۇد­دە­لەرىن قورعاۋدى وزىنە باستى مىندەت دەپ سانايدى. وتاندىق ديپ­لو­ماتيا نەعۇرلىم قولدانبالى بولىپ، قوعامنىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋعا بەت بۇرۋدا.

وكىنىشكە قاراي، قازىرگى حالىق­ارا­لىق جاعداي قۇبىل­مالىلىق پەن بولجام­سىزدىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن سيپاتتالادى. ماسەلە سەنىم داعدارىسى جانە ءتۇرلى ساياسي كۇشتەر اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ ارتۋى، حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنىڭ بۇزىلۋى، تەرروريستىك قاۋىپ پەن قارۋ­لانۋ جارىسىنىڭ شيەلەنىسۋى، گيب­ريدتىك، كيبەر، ساۋدا جانە ۆاليۋتالىق سوعىستاردىڭ جاندانۋى سياقتى سىن-قاتەرلەر توڭىرەگىندە بولىپ وتىر. جاڭا سىن-قاتەرلەر قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىن ۋاقتىلى بەيىمدەۋدى جانە تۇزەتۋدى تالاپ ەتەدى.

وسىعان بايلانىستى 2020 جىلعى 6 ناۋرىزدا مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ جار­لىعىمەن قازاق­ستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنال­عان سىرتقى ساياساتىنىڭ تۇجى­رىم­داماسى بەكىتىلدى. جاڭارتىل­عان قۇجاتتىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى كوپۆەكتورلىلىق، تەڭگەرىمدى­لىك، پراگماتيزم جانە ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزى­نىڭ پرە­زيدەنت بولعان العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتىن ىسكە اسىرۋ­داعى ساباقتاستىقتى ايقىن بەلگى­لەپ بەردى. ەلىمىز ءوزىنىڭ تيىمدىلى­گىن دالەلدەگەن، ەلىمىزدىڭ بار­لىق حالىقارالىق سەرىكتەستەرى­مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ وڭ قارقى­نىن قامتاماسىز ەتەتىن كوپۆەك­تورلى ديپلوماتيانى جۇرگىزۋدى جالعاستىرۋدا. وسىلايشا، ءبىزدىڭ سىرتقى ساياسي باسىمدىقتارىمىز وزگەرىسسىز قالا بەرەدى.

قازاقستان ءاردايىم حالىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرمەك.

 

مۇحتار تىلەۋبەردى،

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • كەشە

يدەولوگيا

رۋحانيات • كەشە

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • كەشە

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • كەشە

بي پاديشاسى

رۋحانيات • كەشە

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • كەشە

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • كەشە

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار