ناتو رەسەيدىڭ ۋكرايناعا اسكەري قيمىلىنا جاۋاپ رەتىندە «ىرگەلى وزگەرىستەرگە» كەلىسكەندىكتەن, اقش ەۋروپاداعى اسكەري قاتىسۋىن ارتتىرماقشى. وسى ورايدا پولشادا تۇراقتى ارميا شتابى قۇرىلادى, ال اقش-تىڭ جاڭا اسكەري كەمەلەرى يسپانياعا, جويعىش ۇشاقتار ۇلىبريتانياعا, ال قۇرلىقتاعى اسكەري كۇشتەر رۋمىنياعا جىبەرىلەدى. EurAsia Daily «ەۋروپادا 8 جاۋىنگەرلىك توپتىڭ 9 641 اسكەرى بار», دەپ حابارلايدى اليانستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
ۇلىبريتانيا بىرىككەن كورولدىگى دە ناتو-نىڭ قورعانىسى ءۇشىن كۇشتەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا ۋادە بەرىپ وتىر. ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ناقتى سانىن ايتپاسا دا «رەزەرۆتە اسكەري كەمەلەر, جاۋىنگەرلەر جانە قۇرلىقتاعى كۇشتەردىڭ سانى جەتەرلىك», دەپ مالىمدەدى. اقش-تىڭ مالىمدەمەسى ونىڭ ەۋروپا كونتينەنتىندەگى, اسىرەسە شىعىس ەۋروپاداعى قاتىسۋىن كۇشەيتىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ويتكەنى مۇندا ولاردىڭ 5-ءشى ارميا كورپۋسىنىڭ جاڭا تۇراقتى شتابى ورنالاسقان. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن اليانس ءوز اۋماعىنىڭ ء«اربىر ءديۋيمىن» قورعاۋ مىندەتىن قايتالاپ, ء«بىر ادامعا جاسالعان شابۋىل – بارىنە جاسالعان شابۋىل», دەدى.
رەسەي ارەكەتىنە قارسى جاڭا جوسپاردا كەلەسى جىلى قازىرگى 40 مىڭنان استام اسكەر سانىن 300 مىڭعا دەيىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار يسپانياداعى اقش اسكەري-تەڭىز ەسمينەتستەرىنىڭ فلوتى تورتتەن التىعا دەيىن ارتادى, رۋمىنياداعى 3 مىڭ جاۋىنگەردەن تۇراتىن اۋىسپالى بريگاداسىنا 2 مىڭنان تۇراتىن وزگە جاۋىنگەرلىك توپ قوسىلادى, سونداي-اق F-35 جاسىرىن ۇشاقتارىنىڭ تاعى ەكى ەسكادريلياسى ۇلىبريتانياعا جىبەرىلمەك. سونىمەن قاتار گەرمانيا مەن يتاليادا قوسىمشا اۋە قورعانىسى بار, ونىڭ ۇستىنە ۇلىبريتانيا ەستونياداعى اسكەري جاساعىن تاعى دا ەكى ەسەگە ارتتىردى, قازىر 1600-دەن ءسال اساتىن اسكەرى بار. ال بالتىق جاعالاۋىن قورعاۋعا اسكەري كۇشتەر كوبىرەك جىبەرىلەتىن بولادى, بىراق قورعانىس مينيسترلىگى بۇل جوعارى دايىندىقتاعى قوسىمشا اسكەرلەر ءوز ەلىندە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
سامميتتە ناتو جەتەكشىلەرى بۇرىن بەيتاراپ بولعان سكانديناۆيا مەملەكەتتەرى فينليانديا مەن شۆەتسيانى اليانسقا قابىلداۋعا كەلىستى, ەندى ولاردىڭ مۇشەلىگى ناتو-نىڭ بارلىق 30 مۇشەسىنىڭ ۇكىمەتىمەن راتيفيكاتسيالانۋى ءتيىس.
دجو بايدەن سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ مۇنى «قالاماعانىن» ايتىپ جانە ونىڭ ۋكراينادا جۇرگىزىپ جاتقان اسكەري ستراتەگياسى كەرى ناتيجە بەردى دەپ اتاپ ءوتتى. ال ناتو باس حاتشىسى يەنس ستولتەنبەرگ فينليانديا مەن شۆەتسيانىڭ اسكەري اليانسقا قوسىلۋعا رەسمي شاقىرۋ العانىن مالىمدەپ, ونى «ەڭ جىلدام پروتسەسس» دەپ اتادى جانە وسى باعىتتاعى جۇمىستار قارقىندى تۇردە جالعاسادى دەگەن ءۇمىتىن ءبىلدىردى. ەندى ەكى ۇمىتكەر ەل ساياساتتا, زاڭدا جانە قارۋلى كۇشتەردە ناتو ستاندارتتارىنا ساي ەكەندىكتەرىن كورسەتۋى كەرەك, ساراپشىلار بولسا بۇل سكانديناۆ ەلدەرى ءۇشىن سالىستىرمالى تۇردە قيىندىق تۋعىزبايدى دەپ وتىر. يەنس ستولتەنبەرگ ۋكراينانىڭ رەسەي ارەكەتىنە قارسى اليانستىڭ كومەگىنە «قاجەت بولعانشا» سەنە الاتىنىن, سونىمەن قاتار ۋكراينا ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ناتو ورتاق قۇندىلىقتارى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق ول مۇشە مەملەكەتتەر ۋكرايناعا جانار-جاعارماي, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار, وق وتكىزبەيتىن كەۋدەشەلەر, دروندارعا قارسى قورعانىش جۇيەلەر مەن ميناعا قارسى قۇرال-جابدىقتاردان تۇراتىن «جان-جاقتى كومەك پاكەتىن» جىبەرۋدى ءبىراۋىزدان قولداعان.
«وسىدان كەيىن رەسەي نەمەسە قىتايدىڭ سەرىكتەس ەكەندىگى تۋرالى سىلتەمەلەر جويىلدى», دەپ حابارلادى اليانس. ون ءبىر بەتتەن تۇراتىن قۇجاتتا ناتو-نىڭ جاڭارتىلعان ستراتەگيالىق تۇجىرىمداماسى اليانستىڭ باتىس دەموكراتيالارى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان قاۋىپ-قاتەرلەرگە قالاي قارايتىنىن جانە ولارمەن قالاي كۇرەسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن تۇسىندىرەدى. سونىمەن قاتار BBC مالىمدەگەندەي, قۇجاتتا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وداقتاستاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, سونداي-اق ەۋرو-اتلانتيكالىق ايماقتاعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا ەڭ ماڭىزدى جانە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەتىنى تۋرالى ايتىلعان. ءبىز ونى «سەرىگىمىز» دەپ ساناي المايمىز, بىراق شيەلەنىستى بولدىرماۋ ءۇشىن ء«بىز ماسكەۋمەن اشىق بايلانىس ارنالارىن ساقتاۋعا دايىنبىز», دەلىنگەن قۇجاتتا. سونداي-اق قۇجاتتا رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋ ناتو قۇندىلىقتارى مەن مۇددەلەرىنە قايشى كەلەتىنى تۇسىندىرىلەدى. وسىعان دەيىن رف پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ يادرولىق قارۋدىڭ ۇلكەن ارسەنالى بار ەكەنىن بىرنەشە رەت ەسكە سالعانىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, ناتو ءوزىنىڭ قۋاتتى يادرولىق تەجەۋ قۇرالىنا سەنىم ارتاتىنى دا سامميتتە ايتىلدى. بۇعان قوسا «ەگەر الدەكىم اليانسقا قارسى يادرولىق قارۋ قولدانسا, وندا ول «دۇشپانعا دا تىلەمەيتىن» قارسىلىقتارعا تاپ بولۋى مۇمكىن», دەلىنگەن قۇجاتتا. دەگەنمەن قۇجاتتا ناتو-نىڭ ءوز كۇشتەرىن قايدا ورنالاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى تۋرالى ازداعان مالىمەت بەرىلگەن. «بىراق ونىڭ ەسىكتەرى جاڭا مۇشەلەر ءۇشىن اشىق كۇيىندە قالادى», دەلىنگەن مالىمدەمەدە. ال ساراپشىلار بۇل كرەملدى ودان ءارى اشۋلاندىرادى دەگەن پىكىردە. «ويتكەنى وندا ء«بىز بوسنيا جانە گەرتسەگوۆينا, گرۋزيا جانە ۋكراينامەن ارىپتەستىكتى دامىتۋدى جالعاستىرامىز», دەگەن سوزدەر بار», دەيدى ولار. سامميت اليانستىڭ جاڭا جەتەكشى جوسپارىن بەلگىلەدى, وندا رەسەي «وداقتاستاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جانە ەۋرو-اتلانتيكالىق ايماقتاعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا ەڭ ەلەۋلى جانە تىكەلەي قاتەر توندىرەدى», دەلىنگەن. وندا ء«بىز وداقتاستاردىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا شابۋىل جاساۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارا المايمىز», دەپ كورسەتىلەدى.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين بولسا «رەسەي, شۆەتسيا جانە فينليانديانىڭ ناتو-عا كىرگەننەن كەيىن اراسىنداعى شيەلەنىستى جوققا شىعارا المايتىنىن ايتىپ, ەگەر بۇل ەلدەردە ناتو ينفراقۇرىلىمى سالىنسا, ماسكەۋدىڭ دە ءدال وسىلاي جاۋاپ بەرەتىنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ناتو جەتەكشىلەرى «وزدەرىنىڭ ارتىقشىلىعى مەن يمپەريالىق امبيتسيالارىن كورسەتكىسى كەلەدى», بىراق رەسەيدىڭ فينليانديا مەن شۆەتسيانىڭ بلوكقا قوسىلۋىندا «ەشقانداي پروبلەماسى جوق», دەپ كورسەتەدى ۆۆس.
دەسە دە The Guardian باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, ناتو جەتەكشىلەرى قىتايدان كەلەر «قاۋىپكە» الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ناتو باسشىسى بەيجىڭنىڭ يادرولىق قارۋدى دامىتۋ جونىندەگى تالپىنىستارى, حاكەرلىك وپەراتسيالارى جانە ماسكەۋمەن بارعان سايىن تىعىز بايلانىسى «اۋىر پروبلەمالار» ەكەنىن ايتىپ, سارسەنبىدەگى سامميتتە «قىتاي قارسىلاس ەمەس, بىراق ول كۇردەلى پروبلەمالار تۋعىزىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى. ايتا كەتسەك, ناتو سامميتىندەگى تالقىلاۋلاردا رەسەيدىڭ ۋكرايناعا قارسى اسكەري قاقتىعىسى باسىم بولعانىمەن, قىتاي باتىس اليانسىنىڭ ەڭ الاڭداتاتىن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنىڭ قاتارىندا. «قازىر ءبىز ستراتەگيالىق باسەكەلەستىك داۋىرىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. قىتاي كورشىلەرىن, سونىڭ ىشىندە تايۆاندى قورقىتىپ, ءوز كۇشتەرىن, سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدى ايتارلىقتاي ارتتىرۋدا», دەپ قوستى ستولتەنبەرگ. سونداي-اق ول قحر ۇكىمەتى قارۋ-جاراقتى باقىلاۋعا اشىق كوزقاراس بىلدىرمەي-اق ءوزىنىڭ يادرولىق مۇمكىندىكتەرىن «جىلدام كەڭەيتىپ» جاتقانىن جانە «ستراتەگيالىق تاۋەلدىلىكتى تۋدىرىپ, ىقپالىن ارتتىرۋ» ءۇشىن ەكونوميكالىق تەتىكتەردى پايدالانىپ جاتقانىن ەسكەرتتى. ال اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ەنتوني بلينكەن بەيجىڭدى ء«بىز سەنەتىن جانە قۇرۋعا كومەكتەسكەن» ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن ءتارتىپتى بۇزدى دەپ ايىپتادى. مادريدتە وتكەن ناتو سامميتىنە العاشقى رەت قاتىسقان اۋستراليا پرەمەر-ءمينيسترى ەنتوني البانيز بەيجىڭ مەن ماسكەۋ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋى بارلىق دەموكراتيالىق ەلگە قاۋىپ توندىرەتىنىن مالىمدەدى. «رەسەي كەڭەس يمپەرياسىن قايتا قۇرۋدى قالايتىنى سياقتى, قىتاي ۇكىمەتى دە ءۇندى-تىنىق مۇحيتى سەكىلدى جەرلەردە تاريحى تەرەڭگە جايىلعان باتىس وداعىن بۇزۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق قولداۋ ارقىلى دوستار ىزدەيدى», دەدى البانيز. سونىمەن قاتار ول اۋستراليانىڭ قىتايدىڭ «ەكونوميكالىق ماجبۇرلەۋىنە» ۇشىراعانىن ايتىپ, دەموكراتيالىق كوشباسشىلاردى ساۋدانى ارتاراپتاندىرۋعا شاقىردى. ال سامميتتە ءسوز تىزگىنىن العان جاڭا زەلانديانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دجاكيندا اردەرن قىتايدى ايىپتاي وتىرىپ, ديپلوماتيالىق ارالاسۋعا شاقىردى. قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى چجاو ليتسزيان بولسا بارلىعىنا جاۋاپ رەتىندە «ناتو جاڭا قىرعي-قاباق سوعىستى باستاۋ ارەكەتىن» توقتاتۋى كەرەك دەدى. جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى فۋميو كيشيدا ۋكرايناعا باسىپ كىرۋ ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن ءتارتىپتىڭ بۇزىلعانىن ايتتى. «ەۋروپانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن بولۋگە بولمايدى», دەدى ول ءوز سوزىندە.
جالپى, مادريد سامميتىنە ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ ءۇشىن اۋستراليا, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا جانە جاڭا زەلانديا شاقىرىلعان.
