قازاقستان • 30 ماۋسىم، 2022

بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ ۇلگىسى

52 رەت كورسەتىلدى

ۇلىتاۋدا وتكەن قۇرىلتايدا ەلدىك ماسەلەلەر قوزعالىپ، ماڭىزدى باستامالار كوتەرىلدى. بۇل قۇرىلتاي ەل تاعدىرىنداعى شەشۋشى كەزەڭدەردە تۇلعالاردى جيناپ، اقىلداساتىن ءداستۇردىڭ جاڭعىرعان ۇلگىسى ىسپەتتى. بۇرىنعى جانە قازىرگى ءداستۇر الماستىعى، ياعني ەل وكىلدەرى پرەزيدەنتپەن بەتپە-بەت كەزدەسە وتىرىپ، پىكىر-ۇسىنىستارىن ايتتى.

وسىنداي كەلەلى كەزدەسۋلەردە اتا-بابالارىمىز ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ، ەل ءۇشىن قاجەتتى شەشىمدەر شىعار­عانى تاريحتان ءمالىم. دەمەك بابالار سالعان سارا جولمەن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ دا ءجۇرۋى زاڭدىلىق. وسىنداي باسقوسۋلاردا ۇلتتىق جوبالار مەن ستراتەگيالىق قۇ­جاتتاردى اشىق تالقىلاۋ كەرەك. اقپارات قۇرالدارىندا نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە تالقىلاۋ ءبىر بولەك تە، اشىق پىكىرتا­لاس­تىڭ ءجونى باسقا. سوندىق­­تان ۇلىتاۋداعى قۇرىلتاي تاريحي جادىمىزدى جاڭعىرتا وتىرىپ، جاڭا قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاۋدىڭ بىرەگەي باس­تاماسى بولدى. بيلىك پەن حا­لىقتىڭ اراسىنداعى سەنىمدى نى­عاي­تۋ، بارلىق زاڭنىڭ ادى­لەت­تى ورىندالۋى، جاڭا قو­عام­­دىق سانا قالىپتاستىرۋ ار­قىلى بىرلىگىمىزدى ارتتىرۋ – بۇل باسقوسۋدىڭ باستى قاعي­دالارى بولدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتايدى قۇرۋ تۋرالى العاش باستاما كوتەرگەندە ونىڭ جال­پى­حالىقتىق ديالوگ پلاتفورما­سىنا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن، وسى­لاي­شا تاريحىمىزداعى دالا دەمو­كراتياسى ءداستۇرى ۇلىتاۋ، ورداباسى مەن كۇلتوبەدەگى كە­لەلى كەڭەستەر جاڭعىراتىنىن ايتقان بولاتىن. الاشا، جوشى مەن توقتامىس حاندار، ەدىگە ەر، وزگە دە تاريحي تۇلعالار جەرلەنگەن قازاق تاريحىندا وتە ۇلكەن جانە ماڭىزدى ولكە ۇلىتاۋ­دا قازاق حالقىنىڭ ماڭىز­دى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ قانجارى قايرالىپ، ءتىل مەن ءدىلدىڭ كەلبەتى ايشىقتالدى.

تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، ۇلت تاعدىرىن شەشكەن قۇرىلتايلار بولعان. ونىڭ كوبى حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە وتكىزىل­گەن. تاريحشىلارىمىز تالاس قۇرىلتايىنان كەيىن التىن وردا دەربەس مەملەكەت بولعانىن، قاراقۇم جانە ورداباسى قۇرىل­تايلارى جۇرتىمىزدى ەل قور­عاۋعا ۇيىستىرعانىن ايتادى. ورىنبورداعى ءبىرىنشى قازاق قۇرىلتايىندا الاش پارتياسى قۇرىلدى. ەكىنشى قۇرىلتاي­دا الاش اۆتونومياسى جاريا­لاندى. ەگەمەندىك كەزەڭىندە دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ال­عاش­قى قۇرىلتايى ءوتتى. بۇل جيىندا سىرتتاعى قانداستارىمىز اتامەكەنگە شاقىرىلدى. ۇلى كوش تاۋەلسىز قازاقستانعا بەت الدى. وسى ورايدا پرەزيدەنت ەل قول­داۋىنا يە بولعان ۇسى­نى­­سىن ۇلىتاۋدا ءبىلدىردى. «قازاق دالاسىندا ەل تاعدىرى شەشىل­گەن تاريحي ورىندار از ەمەس. ۇلىتاۋدان بولەك، وردا­باسى، مارتوبە، كۇلتوبە سياق­تى قاستەرلى جەرلەرىمىز بار. مەن كەلەسى باسقوسۋدى كيەلى تۇركى­ستاندا وتكىزۋدى ۇسىنامىن. قۇ­رىل­تايدىڭ ءار ايماقتا ءوتۋى سول ءوڭىردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ونىڭ مۇشەلەرى ءار جولى ءبىر ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى»، دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. ءيا، كيەلى تۇركى­ستاننىڭ تۇركى الەمى ءۇشىن ورنى بولەك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى جۇمىستارى تۋرالى جانە قوعامدى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى ويىن وسى تۇركىستاندا بولىسكەن بولاتىن. تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني استاناسى – تۇركىستانعا تاعزىم ەتۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن پرەزيدەنت كونە قالانى ەلىمىز­دىڭ التىن بەسىگى، مادەنيەتىمىز بەن رۋحانياتىمىزدىڭ سيمۆولى جانە بۇكىل حالقىمىزدىڭ بويتۇمارىنا بالادى. بۇل قاسيەتتى جەردى كوزدىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاپ، دامىتۋ قاجەت­تىگىن ايتتى. تۇركى­ستان قالا­سىن دامىتۋعا جانە وب­ل­ىس­تىڭ كەلەشەگىن قالىپتاس­تىرۋعا باعىتتالعان زاڭ مەن قاۋلى­لار قابىلداندى. ال وبلىس­تى دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باس جوسپارىنا ساي 5 جىلعا 1 ترلن 236 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن ورداباسى مەن مارتوبە­نىڭ دە ەل تاريحىنداعى ماڭىزى زور. مىسالى، مارتوبە كەشەنى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» جوباسىنا ەنگەن تاريحي ءارى تۋريستىك نىساننىڭ ءبىرى. بۇل كەشەن بۇگىندە تانىمال تۋريس­تىك باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سايرام تۇرعىن الابى مەن قارامۇرت اۋىلى­نىڭ ارالىعىندا ورنالاسقان قالاشىقتىڭ ورنى ءVىى-ءحىى عاسىرلارعا ءتان. بيىكتىگى 6-7 مەتر بولادى. بۇل اۋماقتا ايگىلى دالا پارلامەنتىنىڭ كەلەلى جيىندارى ءوتىپ، «جەتى جارعىعا» ءمور باسىلعان. قولايلى كليمات، اينالانىڭ انىق كورىنىسى، تاشكەنت پەن تۇركىستان سياقتى ءىرى قالالاردىڭ جاقىن ورنالاسۋى – قازاق بيلەرى جينالاتىن جەردى تاڭداۋدا نەگىزگى فاكتور بولعان. ال ەل تاريحىندا ەرەكشە ماڭىزى بار باسقوسۋ 1726 جىلعى كوكتەمدە ورداباسىدا وتكەنىن ەسكە سالا كەتەلىك. وردا تىگىلىپ، قازاقتىڭ ءۇش ءجۇزىنىڭ يگى جاقسىلارىنىڭ باسى قوسى­لىپ، جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قار­سى كۇرەسكە حالىقتى جۇ­مىل­دىرۋ جايى تالقىلانعان جيىن ەل تاريحىنداعى اسا اۋىر سىن كەزىندە، حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ، ۇلتتىق نامىستىڭ وتىن جاققان، جۇرەككە جىگەر، بويعا قۋات بەرىپ، الداعى ۇلى شاي­قاس­تارعا ءبىرتۇتاس ەل بولىپ ات­تانۋ­دىڭ تاعدىرىن شەشكەن اسا ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالا­دى. وسى قاسيەتتى ورداباسى بيى­گىندە 1993 جىلى مامىردا تاۋەل­سىزدىكتىڭ ۇلى تويى ءوتتى. ال 1997 جىلى بيىكتىگى وتىز مەترگە جۋىق ءزاۋلىم مونۋمەنت ورناتىلىپ، وندا ۇلى بىرلىك­تىڭ مۇراتتارى، حاندار مەن بي­لەرى­مىزدىڭ، ۇلتىمىزدىڭ ارمان-اڭسارلارى بەينەلەندى.

كەلەسى قۇرىلتايدىڭ تاريحى تەرەڭ، كونە تۇركىستاندا ءوتۋى ءوڭىر حالقى ءۇشىن ماقتانىش پەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارتتىرارى انىق. بۇگىندە وبلىس ورتالى­عى، تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتا­لىعى رەتىندە دامىپ، قۇرىلى­سى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جات­قان قالادا وتەتىن باسقوسۋلار­دىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەرى ءسوزسىز. ياعني ەلگە تانىتارلىق وڭ وز­گەرىس كوپ. سونداي-اق مەملە­كەت باس­شىسىنىڭ جاڭا قازاق­ستان­دى قۇرۋداعى جۇيەلى باس­تاما­­لارىن جۇزەگە اسىرۋ باعى­تىن­دا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ تۇركىستاندى قوعامدىق كەلىسىم­نىڭ، بىرلىكتىڭ ۇلگىسى رەتىندە دامىتۋدى نەگىزگە الىپ وتىر. ال قۇرىلتايدىڭ جالپىۇلتتىق ديالوگتىڭ جاڭا ۇلگىسى بولاتىنىنا سەنەمىن.

 

ءبايدىلدا جىلقىشيەۆ،

تۇركىستان وبلىسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:52

قوسشىدا جاڭا مەكتەپ اشىلادى

ءبىلىم • بۇگىن، 16:25

ۇقساس جاڭالىقتار