وسىنداي كەلەلى كەزدەسۋلەردە اتا-بابالارىمىز ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ەل ءۇشىن قاجەتتى شەشىمدەر شىعارعانى تاريحتان ءمالىم. دەمەك بابالار سالعان سارا جولمەن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ دا ءجۇرۋى زاڭدىلىق. وسىنداي باسقوسۋلاردا ۇلتتىق جوبالار مەن ستراتەگيالىق قۇجاتتاردى اشىق تالقىلاۋ كەرەك. اقپارات قۇرالدارىندا نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە تالقىلاۋ ءبىر بولەك تە, اشىق پىكىرتالاستىڭ ءجونى باسقا. سوندىقتان ۇلىتاۋداعى قۇرىلتاي تاريحي جادىمىزدى جاڭعىرتا وتىرىپ, جاڭا قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاۋدىڭ بىرەگەي باستاماسى بولدى. بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋ, بارلىق زاڭنىڭ ادىلەتتى ورىندالۋى, جاڭا قوعامدىق سانا قالىپتاستىرۋ ارقىلى بىرلىگىمىزدى ارتتىرۋ – بۇل باسقوسۋدىڭ باستى قاعيدالارى بولدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتايدى قۇرۋ تۋرالى العاش باستاما كوتەرگەندە ونىڭ جالپىحالىقتىق ديالوگ پلاتفورماسىنا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن, وسىلايشا تاريحىمىزداعى دالا دەموكراتياسى ءداستۇرى ۇلىتاۋ, ورداباسى مەن كۇلتوبەدەگى كەلەلى كەڭەستەر جاڭعىراتىنىن ايتقان بولاتىن. الاشا, جوشى مەن توقتامىس حاندار, ەدىگە ەر, وزگە دە تاريحي تۇلعالار جەرلەنگەن قازاق تاريحىندا وتە ۇلكەن جانە ماڭىزدى ولكە ۇلىتاۋدا قازاق حالقىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ قانجارى قايرالىپ, ءتىل مەن ءدىلدىڭ كەلبەتى ايشىقتالدى.
تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, ۇلت تاعدىرىن شەشكەن قۇرىلتايلار بولعان. ونىڭ كوبى حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە وتكىزىلگەن. تاريحشىلارىمىز تالاس قۇرىلتايىنان كەيىن التىن وردا دەربەس مەملەكەت بولعانىن, قاراقۇم جانە ورداباسى قۇرىلتايلارى جۇرتىمىزدى ەل قورعاۋعا ۇيىستىرعانىن ايتادى. ورىنبورداعى ءبىرىنشى قازاق قۇرىلتايىندا الاش پارتياسى قۇرىلدى. ەكىنشى قۇرىلتايدا الاش اۆتونومياسى جاريالاندى. ەگەمەندىك كەزەڭىندە دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايى ءوتتى. بۇل جيىندا سىرتتاعى قانداستارىمىز اتامەكەنگە شاقىرىلدى. ۇلى كوش تاۋەلسىز قازاقستانعا بەت الدى. وسى ورايدا پرەزيدەنت ەل قولداۋىنا يە بولعان ۇسىنىسىن ۇلىتاۋدا ءبىلدىردى. «قازاق دالاسىندا ەل تاعدىرى شەشىلگەن تاريحي ورىندار از ەمەس. ۇلىتاۋدان بولەك, ورداباسى, مارتوبە, كۇلتوبە سياقتى قاستەرلى جەرلەرىمىز بار. مەن كەلەسى باسقوسۋدى كيەلى تۇركىستاندا وتكىزۋدى ۇسىنامىن. قۇرىلتايدىڭ ءار ايماقتا ءوتۋى سول ءوڭىردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ونىڭ مۇشەلەرى ءار جولى ءبىر ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى», دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. ءيا, كيەلى تۇركىستاننىڭ تۇركى الەمى ءۇشىن ورنى بولەك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى جۇمىستارى تۋرالى جانە قوعامدى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى ويىن وسى تۇركىستاندا بولىسكەن بولاتىن. تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني استاناسى – تۇركىستانعا تاعزىم ەتۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن پرەزيدەنت كونە قالانى ەلىمىزدىڭ التىن بەسىگى, مادەنيەتىمىز بەن رۋحانياتىمىزدىڭ سيمۆولى جانە بۇكىل حالقىمىزدىڭ بويتۇمارىنا بالادى. بۇل قاسيەتتى جەردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. تۇركىستان قالاسىن دامىتۋعا جانە وبلىستىڭ كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان زاڭ مەن قاۋلىلار قابىلداندى. ال وبلىستى دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باس جوسپارىنا ساي 5 جىلعا 1 ترلن 236 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن ورداباسى مەن مارتوبەنىڭ دە ەل تاريحىنداعى ماڭىزى زور. مىسالى, مارتوبە كەشەنى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» جوباسىنا ەنگەن تاريحي ءارى تۋريستىك نىساننىڭ ءبىرى. بۇل كەشەن بۇگىندە تانىمال تۋريستىك باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سايرام تۇرعىن الابى مەن قارامۇرت اۋىلىنىڭ ارالىعىندا ورنالاسقان قالاشىقتىڭ ورنى ءVىى-ءحىى عاسىرلارعا ءتان. بيىكتىگى 6-7 مەتر بولادى. بۇل اۋماقتا ايگىلى دالا پارلامەنتىنىڭ كەلەلى جيىندارى ءوتىپ, «جەتى جارعىعا» ءمور باسىلعان. قولايلى كليمات, اينالانىڭ انىق كورىنىسى, تاشكەنت پەن تۇركىستان سياقتى ءىرى قالالاردىڭ جاقىن ورنالاسۋى – قازاق بيلەرى جينالاتىن جەردى تاڭداۋدا نەگىزگى فاكتور بولعان. ال ەل تاريحىندا ەرەكشە ماڭىزى بار باسقوسۋ 1726 جىلعى كوكتەمدە ورداباسىدا وتكەنىن ەسكە سالا كەتەلىك. وردا تىگىلىپ, قازاقتىڭ ءۇش ءجۇزىنىڭ يگى جاقسىلارىنىڭ باسى قوسىلىپ, جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسكە حالىقتى جۇمىلدىرۋ جايى تالقىلانعان جيىن ەل تاريحىنداعى اسا اۋىر سىن كەزىندە, حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ۇلتتىق نامىستىڭ وتىن جاققان, جۇرەككە جىگەر, بويعا قۋات بەرىپ, الداعى ۇلى شايقاستارعا ءبىرتۇتاس ەل بولىپ اتتانۋدىڭ تاعدىرىن شەشكەن اسا ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالادى. وسى قاسيەتتى ورداباسى بيىگىندە 1993 جىلى مامىردا تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى تويى ءوتتى. ال 1997 جىلى بيىكتىگى وتىز مەترگە جۋىق ءزاۋلىم مونۋمەنت ورناتىلىپ, وندا ۇلى بىرلىكتىڭ مۇراتتارى, حاندار مەن بيلەرىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ ارمان-اڭسارلارى بەينەلەندى.
كەلەسى قۇرىلتايدىڭ تاريحى تەرەڭ, كونە تۇركىستاندا ءوتۋى ءوڭىر حالقى ءۇشىن ماقتانىش پەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارتتىرارى انىق. بۇگىندە وبلىس ورتالىعى, تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتالىعى رەتىندە دامىپ, قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان قالادا وتەتىن باسقوسۋلاردىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەرى ءسوزسىز. ياعني ەلگە تانىتارلىق وڭ وزگەرىس كوپ. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا قازاقستاندى قۇرۋداعى جۇيەلى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ تۇركىستاندى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ, بىرلىكتىڭ ۇلگىسى رەتىندە دامىتۋدى نەگىزگە الىپ وتىر. ال قۇرىلتايدىڭ جالپىۇلتتىق ديالوگتىڭ جاڭا ۇلگىسى بولاتىنىنا سەنەمىن.
ءبايدىلدا جىلقىشيەۆ,
تۇركىستان وبلىسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى
