الەكساندر پيكەر: “ناقتى ەكونوميكا وڭ بولجامدار ءۇشىن نەگىز بەرەدى”

وتكەن جىل كوپ ماسەلەلەردە قارجىگەرلەر مەن ساراپشىلاردى قارجى قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ, سونداي-اق داعدارىسقا قاراماستان, تابىستى جۇرگىزىلگەن تاجىريبەلەرگە سەرگەكتەۋ قاراۋعا ماجبۇرلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, 2009 جىلى Global ءFىnance جۋرنالى ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپادا قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋدە ۇزدىك پروۆايدەر دەپ تانىعان ءUnىCredىt Group تاجىريبەسى تالاسسىز قىزىعۋشىلىق تۋعىزادى. باسپا ساراپشىلارىنىڭ تۇسىنىكتەمەلەرى دە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق: “ماراپات بانك توپتارى ترانزاكتسيالارىنىڭ الەۋەتتى پوزيتسياسى تۋرالى ايعاقتايدى. بۇل ەكىنشى جاعىنان جەرگىلىكتى “نوۋ-حاۋدى” جاھاندىق تاجىريبەلەرمەن ۇيلەستىرۋگە قابىلەتتەن تۋىنداسا, سونىڭ ناتيجەسىندە يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر قابىلدانىپ, جاڭا ونىمدەر جاسالادى”. توپتىڭ ەنشىلەس مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى – قازاقستاندىق اتفبانكتى جۇمىستىڭ وزىندىك ءستيلى مەن قارجى داعدارىسىن ەڭسەرۋدەگى جەكە كۇردەلى تاجىريبەلەرى ەرەكشەلەيدى. جاقىندا ءUnىCredىt Group-ءتىڭ قارجى ەسەبى جاريا ەتىلدى. اتفبانكتىڭ اۋديرلەنگەن جۇمىلدىرۋشى ەسەبى 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك دەپ تانىلدى. وسى قورىتىندىلار مەن بولاشاقتاعى ماقساتتار تۋرالى “اتفبانك” اق-تىڭ باسقارما توراعاسى الەكساندر پيكەر مىرزامەن اڭگىمەلەسكەن بولاتىنبىز. – پيكەر مىرزا, الدىمەن ءسىز نە نارسەگە ەكپىن قويدىڭىز: ەسەپتەر – بۇل داعدارىستىڭ قورىتىندىلارى ما الدە جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى مە؟ – ءبىزدىڭ ەسەپتەردەن كورىپ وتىرعاندارىمىز – بۇلار العاشقى داعدارىستان كەيىنگى كورىنىستەر. توپ پەن بانكتىڭ ناتيجەلەرى ءار ءتۇرلى. بىراق ولاردا ورتاق ماسەلەلەر دە بار: ەگەر 2008 جىلى ولار مەنەدجمەنتتىڭ جالپىالەمدىك داعدارىسىن كورسەتسە, 2009 جىلدىڭ قورى­تىندىلارى داعدارىستان كەيىنگى كورىنىستەردى كولدەنەڭ تارتادى. – مىنا ءجايت مەنىڭ ەسىمدە: ءوت­كەن سۇحباتىڭىزدا توپتىڭ جۇ­مىل­دىرىلعان تازا تابىسى 2008 جىلى 4 ميلليارد ەۋرودان اسىپ تۇسسە, ال 2009 جىلدىڭ قورى­تىن­دىلارى بويىنشا 1,7 ميلليارد ەۋرونى قۇرادى. قۇلدىراۋ ما, قالاي؟ – دەگەنمەن, بارلىق ەسەپتى تولىق وقىپ شىعۋ كەرەك: اك­تسيونەرلەر ءۇشىن تازا تابىس كورسەتكىشى وتە ماڭىزدى. بىراق بانكتىڭ ورنىقتىلىعىن كوپ جاعدايدا باسقا كورسەتكىشتەر دە سيپاتتايدى. مىسال ءۇشىن توپتىڭ تابىسى 2009 جىلى ونىڭ الدىن­داعى جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 20 پايىزعا ءوستى. شىعىندار 8,2 پايىزعا ازايسا, قوسىمشا كاپيتال 4 ميلليارد ەۋروعا ارتتى. ياعني, بۇل بانكتىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن, پايدا تاۋىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. مىسالى, 2009 جىلى قالىپتى جۇمىس ناتيجەسىندە توپتار بانك­تەرى اقشا تاپتى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ارينە, 2006-2007 جىلدارداعىداي بولعان جوق. قازىر ءبىز توپتا قالىپقا كەلە سالىسىمەن ءارى قاراي دا تابىستى قىزمەت جاساۋ ءۇشىن جۇمىستانۋ ۇستىندەمىز. پروۆيزيالار قۇرۋ قاجەت. سوندىقتان جوعارىراق تابىس بولعان كەزدە پروۆيزيالارعا اۋدارىمدار دا جوعارىلاي تۇسەتىن بولادى. گرۋپپاداعى قازىرگى احۋال ءدال سولاي. – ءUnىCredىt Group 2009 جىلى سىرتقى قارىزدار ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن بانكتەرگە قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ۇسىندى. ەگەر مەن قاتەلەسپەسەم, ءتيىمدى تاۋارلاردى ورىستەتۋ ءۇشىن. بۇگىنگى قورلاندىرۋ, سىرتقى مىندەتتەمەلەر, تاۋارلاردى ورىستەتۋ ىستەرىندەگى احۋال قانداي؟ – توپ قازاقستاندا ۇزاق مەرزىمدى جۇمىس ىستەگىسى كەلەدى. ءUnىCredىt Group شىعىنعا باتۋ ءۇشىن ەمەس, قالىپتى بانك بيزنەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كەلىپ وتىر. سوندىقتان اتفبانك توپ تارا­پىنان تولىق قولداۋعا يە. اتاپ ايتقاندا, بىزگە ءUnىCredىt Group-ءتىڭ 15 جىل مەرزىمگە 2 ميلياردتىق (ەۋرومەن) تولىق بانك كەپىلدەمەسى بەرىلدى. ول بارلىق پروبلەمالى كرەديتتەردى جانە بارلىق رەتتەۋشى تالاپ ەتەتىندەردى جابادى. جانە بۇل افن-ءدى تىنىشتاندىرادى. قورلاندىرۋعا قاتىستى ايتاتىن بولساق, انالىق بانكتىڭ زايمى, حالىقارالىق ينستيتۋتتار – ەقدب جانە ىعس-ءنىڭ قارجىلارىن تار­تۋمەن قاتار, ءبىز 2009 جىلى كلي­ەنتتەردىڭ دەپوزيتتىك بازالارىنىڭ كولەمىن 46 پايىزعا ۇلعايتتىق. ونىڭ ۇستىنە دەپوزيتتەر بويىنشا ءوسىم ۇستىمىزدەگى جىلى دا جالعاسۋدا. ارينە, ول سونشالىقتى قوماقتى بولادى دەپ ويلامايمىن, ويتكەنى, ءبىز دەپوزيتتار بويىنشا ستاۆكالاردى تومەندەتۋدەمىز. بۇل دەپوزيتورلار ءۇشىن سونشالىقتى جاقسى ەمەس, بىراق كرەديت ىزدەۋشىلەر ءۇشىن وتە-موتە ءتيىمدى. ءUnىCredىt Group قاجەت كەزدە اتفبانككە كەز كەلگەن جاعدايدا جانە تالاپ ەتىلىپ وتىرعان كولەمدە قارجىلاندىرۋدى ۇسىنا الاتىنىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. سونىمەن قاتار, ءبىز رىنوكقا 15 ميلليارد تەڭگە بوندتاردى ءتيىمدى ورنالاستىرا الدىق. تاعى دا 36 ميلليارد تەڭگەگە سۇرانىس بار. وسىلايشا, ەندى بانك قورلان­دىرۋدىڭ بەرىك ىرگەتاسىندا تۇر. ولار: حالىقارالىق قارجىلاندىرۋ, توپتاردى قارجىلاندىرۋ, دەپو­زيتتەر, بيرجالىق قۇرالدار ارقىلى رىنوكقا قارجىلار تارتۋ. قور­لاندىرۋ كوزدەرىن ءارتاراپ­تاندىرا وتىرىپ, ءبىز تاۋار تيىمدىلىگى تاۋەكەلىن ازايتامىز. ءبىزدىڭ مىندەتتەمەلەرىمىزگە كەلەتىن بولسام, 2009 جىلى قارىزدار جوسپارلى نەگىزدە انالىق كومپانيالار قارجىسى ەسەبىنەن جابىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 4 ەۋرو­وبليگاتسيالار شىعارۋ بويىنشا 200 ميلليون اقش دوللارى مەن عمو زايمى بويىنشا 147 ميلليون اقش دوللارىنان باسقا ەشقانداي سىرتقى مىندەتتەمەلەرىمىز جوق. سونداي-اق, ءبىز افن-ءنىڭ سىرتقى مىندەتتەمەلەردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 30 پايىزىن شەكتەۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدايمىز. بۇل شەشىم بانكتەردىڭ سىرتقى زايمداستىرۋى وتە جىلدام وسكەن 2005 جىلدىڭ وزىندە كوكەيكەستى بولاتىن. دەگەنمەن, ءبىز ءۇشىن پروبلەما انالىق كومپانيالار بولەتىن قارجىعا وسى 30 پايىزدى قوسۋ بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, بىزگە توپتان باسقا تۇراقتى قارجى­لاندىرۋ بازاسى جوق. الايدا, بانك جۇيەسى ءۇشىن بۇل شەشىم وتە دۇرىس. – رىنوك ءۇشىن كوكەيكەستى تاقىرىپ – بانكتەردىڭ باسى ارتىق جيناقتالعان ءوتىمدى تاۋارلارى مەن ناقتى سەكتور مەن تۇرعىنداردى كرەديتتەۋ دەڭگەيىنىڭ اسا تومەندىگى. وسى تۇرعىدان العاندا, بانكتىڭ كرەديتتەۋ ساياساتى قانداي, ول رىنوكتاعى جاعدايدى ەسەپكە الا وتىرىپ تۇزەتىلدى مە؟ – بىزدە دە باسى ارتىق ءوتىمدى تاۋار كوپ جانە مۇنى جاقسى دەۋگە كەلمەيدى. بىراق, اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى دەگەن ءتامسىل بار ەمەس پە. وزدەرىنىڭ دەپوزيتتەرىن ءبىر الىپ, ءبىر سالعان كليەنتتەردىڭ جوعارى شىرعالاڭدى جاعدايىن باستان وتكىزگەن ءبىز ەندى بوس قارجىنىڭ ۇلكەن بولىگىن قر ۇلتتىق بانكىندە ۇستاپ كەلەمىز, بىراق بۇدان بىزگە ەش پايدا جوق. سول كەزدە بىزگە تاۋارلاردىڭ وتىمدىلىگى جەتىسپەدى. سوندىقتان بىزگە قر ۇلتتىق بانكىنىڭ مۇنداي رەزەرۆى كەرەك. جىل بارىسىندا ءبىز كرەديتتەر ءوسىمى 15 پايىزدان كوپ بولادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ازىرشە جاعداي كوڭىلدەگىدەي ەمەس, بىراق ول وسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ءبىز كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكالاردى تومەن­دەتۋدەمىز. الايدا, زايمشىلاردىڭ ارقايسىسىنا وتە-موتە جەكە قادام جاسايمىز. ريتەيلدە ستاۆكالار 15-16 پايىزدى قۇراسا, كورپوراتيۆتى سەكتوردا شامامەن 13 پايىز توڭىرەگىندە. كرەديتتەۋ ساياساتىندا تۇزەتۋلەر جۇرگەنى تابيعي نارسە: ءبىز ەكىنشى جىل بۇرىنعىدان كونسەرۆاتيۆتى كرەديتتەۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. زايمشىلاردىڭ بۇل قادامدارىمىزدى ازىرشە ناشار قابىلداپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس. ولار بانكتىڭ ەشتەڭە سۇراماي اقشا بەرگەنىنە ۇيرەنىپ قالعان. ال بانك زايمشىدان وتە كوپ نارسە سۇرايدى, ويتكەنى, ءبىزدىڭ بۇل ماسەلەدەگى قاعيداتىمىز مىناداي: كەپىلدەمە مەن ونىڭ قۇنى ماڭىزدى ەمەس, تابىستار مەن بيزنەس دامۋىنىڭ پەرسپەكتيۆاسى, كلي­ەنتتىڭ كرەديتتى قايتارۋ مۇمكىندىگى ماڭىزدى. كەپىلدەمە ماسەلەسى – ەڭ سوڭعىسى. سوندىقتان ءبىز كەپىل­دەمەسىز كرەديتتەر, ناقتى كەپىل­دەمەسىز زايمدار ۇسىنامىز. بىراق بىزگە كرەديتتىڭ قايتاتىنىنا سەنىمدىلىك قاجەت. ءبىز بۇل تاجىريبەنى رىنوكقا كىرگەن ساتتەن باستاپ-اق ەنگىزدىك. بۇل ءUnىCredىt Group-ءتىڭ حالىقارالىق ءتا­جىريبەسى جانە ءبىز كرەديتتەۋدىڭ وسىنداي ساياساتىن ۇستانامىز. ياعني, ءبىز بۇل ماسەلەدە كلاسسيكالىق ەۋروپالىق بانك سەكىلدى جۇمىس ىستەي باستادىق. بۇرىندارى بانكتەر وسىمقور, لومباردتار سەكىلدى جۇمىس ىستەيتىن. مۇنىڭ بانكتىك قادام ەمەس ەكەنى انىق. جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىنداعى جاعداي, وسى سەكتورداعى بولىپ جاتقان وزگەرىستەر مۇنداي كەپىلدەمەنىڭ بارلىق ءالسىز تۇسىن كورسەتىپ بەردى. قازىر مۇنداي كەپىلدەمەگە ادەكۆاتتى, ناقتى باعانى ايتۋ قيىن, سوندىقتان ءبىز كرەديت ۇسىنا وتىرىپ, تەك كەپىلدەمەگە عانا قاراۋعا بولمايدى دەگەندى ايتقىمىز كەلەدى. – پيكەر مىرزا, ءسىز بانك سەكتورىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسىن وقىدىڭىز با؟ ءسىزدىڭ وسى قۇجاتقا كوز­قاراسىڭىز قانداي؟ تۇتاستاي العاندا, مەن تۇجىرىمدامامەن كەلىسەمىن. الايدا, زاڭنامالارعا ونى قابىلداۋمەن بايلانىستى تالاپ ەتىلەتىن وزگەرىستەر بويىنشا مەنىڭ ءوز ۇستانىمىم بار. بۇل جەردە اڭگىمە ۇلكەن رەتتەۋلەر قاراستىرۋ تۋرالى بولىپ وتىر. ەكونوميست رەتىندە مەن مۇنى قولدايمىن, ەگەر ول دۇرىس جاسالاتىن بولسا. سونداي-اق, مە­نىڭشە, كەيبىر قۇرالداردى جوققا شىعاراتىن پوپۋليستىك شارالار دا ۇسىنىلىپ وتىرعانداي كورىنەدى. ماسەلەن, بانك جەلىسى. ۇسىنىس ەنگىزىلەدى, بىراق ول بانك توقتاتا المايتىنداي ەتىپ جاسالادى. ەگەر بانك كليەنت وزىنە قىزمەت ەتە المايتىنىن كورىپ تۇرسا, نەلىكتەن ول جەلىنى توق­تاتپاي شىعىنعا باتۋى ءتيىس؟ نەمەسە زاڭ بىلاي دەيدى: كەپىل رەتىندە جالعىز پاتەردى الۋعا بولادى, بىراق ونى كەپىلدەمەگە اينالدىرۋعا بولمايدى. دەمەك, بانكتەر مۇنداي كرەديتتى بەرمەگەندى ءجون كورەدى. ونىڭ ۇستىنە مۇنىڭ قۇرالى دا جوق جانە بولمايدى دا. سوندىقتان قازىر كۇردەلى ماسەلەلەر بويىنشا تالقىلاۋلار مەن كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ جاتىر. شەشىم تابىلادى عوي دەپ ويلايمىن, ويتكەنى, اڭگىمە بۇل ارادا بانك جۇيەسىنىڭ بولاشاعى تۋرالى بولىپ وتىر عوي.