ون ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جۇكتى ايەلدەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن زاڭگەرلەرلەر مەن بالالاردىڭ اتا-انالارى ۇلتتىق كومىر ءوندىرۋشى جانە تۇتىنۋشى نىساندار ەلدە كەڭ تارالعان كليماتتىق وزگەرىستەردى توقتاتۋعا ق ۇلىقتى ەمەس جانە بۇل كونستيتۋتسياعا قايشى كەلەدى دەيدى. ماسەلەن, سەۋل تۇرعىنى, ءوتىنىش بەرۋشى لي دونگ حەن: «مەن 6 جاسار بالامنىڭ قازىرگى كليماتتىق داعدارىس پەن تابيعي اپاتتا ءومىر سۇرۋگە ءماجبۇر بولعانى ءۇشىن وكىنەمىن», دەيدى.
بۇل ماسەلە 2019 جىلى نيدەرلاندتاعى اتىشۋلى سوت ىسىنەن كەيىن الەمدە بەلەڭ الدى, وندا ۇگىتشىلەر ۇكىمەتكە اۋاعا تارالاتىن زياندى قالدىقتاردى ازايتۋدى بۇيىرعان ەدى. بۇل «يرلانديادان ۇندىستانعا دەيىن بۇكىل الەمدە كليماتتىق داۋلاردىڭ ورشۋىنە سەبەپ بولدى», دەيدى ەكولوگيا ساراپشىلارى.
كورەي ازاماتتارى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى مەملەكەتتى سوتقا بەردى. ءبىر توپ جاستىڭ جاساعان ءوتىنىشى 2021 جىلى وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتى نولدىك شىعارىندىلار تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداعاننان كەيىن جاڭارتىلدى, الايدا ولار ءالى دە بۇل ارەكەت جەتكىلىكسىز دەپ سانايدى. ولار ەلدىڭ 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن 40%-عا قىسقارتۋ ماقساتى كونستيتۋتسياعا قايشى جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنا ء(ومىر ءسۇرۋ, تەڭدىك, مەنشىك قۇقىعى جانە سالاماتتى جانە تازا, جاسىلدانعان ورتادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى) كەپىلدىك بەرە المايتىنىن ايتادى.
وڭتۇستىك كورەياداعى كليماتتىق وزگەرىستەر كۇننەن كۇنگە كۇردەلەنىپ بارادى. ۇكىمەتتىڭ كەلتىرگەن ستاتيستيكاسى 1985 جىلدان بەرى تابيعي اپاتتاردان كەلگەن زالالدىڭ ارتقانىن, سونىڭ سالدارىنان 2007-2016 جىلدار ارالىعىندا 162 ادام قايتىس بولعانىن جانە شىعىن 7,3 تريلليون ۆونعا (4,6 ميلليارد فۋنت ستەرلينگ) جەتكەنىن كورسەتەدى. بولجامدىق مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ەلدە الداعى ۋاقىتتا ءجيى جانە قاتتى سۋ تاسقىنى مەن ورمان اپاتتارى بولىپ, فاۋنا تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىن جوعالتادى, كۇرىش سەكىلدى نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ شىعىمدىلىعى مەن ساپاسىنىڭ تومەندەۋى ورىن الادى. «ەرەسەكتەر جەردى ءبىز ءۇشىن قورعايمىز دەيدى, بىراق بۇل ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا كوپ قاتىسى جوق سياقتى», دەيدى ەلدىڭ 10 جاسار تۇرعىنى حان دجە اح. «لاس كليماتتى بىزدەرگە «تابىستاماي», ەرەسەكتەر كومىرتەگى قىشقىلىنىڭ اۋاعا ءبولىنۋىن ءدال قازىر قىسقارتۋلارى كەرەك», دەپ قوستى ول سوت پروتسەسى كەزىندە. كوپتەگەن جاس سوتتا كليماتتىق داعدارىس ولاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن بۇزاتىنىن ايتقان. بىراق جاستار ءبىر جاعىنان تاجىريبە كورسەتكەندەي, «اۋستراليالىق ءجاسوسپىرىم اندجالي شارما سياقتى تانىمال ىستەر ءساتسىز اياقتالادى», دەپ الاڭدايدى. دەگەنمەن سۋديالار «زاڭ قازىرگى كۇيىندە بولاشاق ۇرپاقتىڭ بوستاندىقتارىنا قاۋىپ توندىرەدى» دەپ شەشىم شىعارعان سوڭ گەرمانيا كليماتتىق ماسەلەلەردى العا قويعان. كورەي جاستارى دا وتىنىشتەرى وڭ شەشىم تاباتىنىنا ۇمىتپەن قاراپ وتىر.
جاستار بۇل ماسەلەنى الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ قوزعاعاندارىن ايتادى. مىسالى, وڭتۇستىك امەريكا سوتتارى ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى «جاناشىرلىق» تانىتقان. شەشىمدى ورىنداۋ قيىن بولسا دا 2018 جىلى كولۋمبيانىڭ جوعارعى سوتى «امازونكاداعى ورمانداردى كەسۋ قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ بارلىق كولۋمبيالىقتارعا قاتتى زيانىن تيگىزدى جانە نەگىزگى قۇقىقتاردى قورعاۋ ءالى تۋىلماعان بالالارعا قاتىستى» دەپ شەشىم قابىلداعان بولاتىن. جاڭا ءىستى جۇرگىزىپ جاتقان Sunflower انتيادرولىق زاڭ توبىنىڭ پرەزيدەنتى كيم يون حي The Guardian باسىلىمىنا: «تالاپكەردىڭ وكىلى رەتىندە جاستار تاعايىندالدى. ويتكەنى ولار بولاشاق ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سيمۆول بولىپ تابىلادى», دەدى. كيم وسىعان دەيىنگى ءىس بويىنشا جۇكتى ايەلدەر مەن بالالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق ءوتىنىش بەرۋ قابىلەتىن مويىندايتىن شەشىمگە توقتالدى جانە كورەيانىڭ جوعارعى سوتى ۇرپاقتار اراسىنداعى نەگىزگى قۇقىقتارعا كەپىلدىك بەرۋ كەرەك ەكەنىن بۇرىننان مويىنداعانىن العا تارتتى.
بۇعان دەيىن بىرقاتار باتىس ەلىنىڭ تۇرعىندارى ۇكىمەتتەرىن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە كىنالى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. ەندى قاتارعا ازيا ەلدەرى دە قوسىلدى, ولار اۋانى لاستاپ جاتقان ونەركاسىپتەردىڭ, ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ء«ونىم وندىرۋدەگى» زياندى تۇستارىنا جەرگىلىكتى بيلىك قانا كىنالى دەپ سانايدى.
