ۇستاز

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇر­شايىقوۆ: “...رافيقا نۇرتازينا ورىس-ۋكراين جۇر­تىنىڭ لەۆ تولستويى, ۋشينسكيى, ماكا­رەن­كوسى, سۋحوملينسكيى, قازاقتىڭ ىبىراي ال­تىن­سارينى, سپانديار كوبەيى, قۇماش نۇرعاليەۆى سياقتى اسا اتاقتى پەداگوگتار قاتارىنا قوسى­لا­دى. وسى التاۋىنىڭ ورنىن قازاق ۇستاز-ايەل­دەرىنىڭ اراسىنان شىققان رافيقا بەكەنقىزى تولتىردى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماسا كەرەك” دەي كەلە: “...قارا تاستى قاق جارىپ, شىڭعا شىققان ەڭلىك گۇلدەي, قازاق ايەلدەرىنەن ۇستاز-عالىم, ۇستاز-جازۋشى, ۇستاز-قايراتكەر بولىپ, قوعامنىڭ بيىك باسپالداعىنا كوتەرىلگەن انالاردىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە وسى – رافيقا بەكەنقىزى” دەپ ۇستازعا ۇلكەن باعا بەرگەن... زەرەك تە تالاپشىل ماماننىڭ ەڭبەك جولى الماتى قالاسىنداعى №12 قازاق ورتا مەكتەبىن­دەگى قىزمەتىنەن باستالادى. رافيقا بەكەنقىزى بۇل ءبىلىم ورداسىنىڭ دامۋىنا سول ءبىلىم وشاعىن باسقارعان كەزىندە زور ۇلەسىن قوستى. مەكتەپ ۇجىمى مەن ر.نۇرتا­زينانىڭ جاڭا­شىل ويلارى ۇكىمەت پەن پەدا­گوگي­كا­لىق قاۋىمنان جوعارى باعاسىن الدى. 1984 جىلى رەسپۋبليكاداعى ەڭ ۇزدىك مەكتەپ رەتىندە تانىلىپ, قازاق كسر جو­عارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گرامو­تا­سى­مەن ماراپاتتالىپ, 1985 جىلى كسرو حشجك-ءنىڭ قولا مەدالىنە يە بولدى. رافيقا اپاي قازاقستاننىڭ ۇستازدار قاۋى­مىنىڭ اراسىندا قيىندىعى مەن قىزىعى قاتار جۇرەتىن مەكتەپتەن قول ۇزبەي, ءوزىنىڭ سۇيىكتى ما­مان­دىعىن عىلىممەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, ەلى­مىزدىڭ پەداگوگتار كوشىن باستادى. سونىڭ دالەلى, 1974 جىلى اپاي ەڭبەك جولىنىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك تاجىريبەسى جيناقتالعان جانە ورىس ءتىلىن مەڭگەرۋدە كوممۋنيكاتيۆتىك ۋاجدەمەنى دامىتۋ بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. وسىلايشا رافيقا بەكەنقىزى ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, وقۋشىلارعا ءدارىس بەرە ءجۇرىپ, عىلىم بيىگىن مەكتەپتەن قول ۇزبەي ۇشتاستىردى. ۇستازدىڭ عىلىمي جانە ادىستەمەلىك-پەدا­گوگيكالىق قىزمەتىنىڭ نەگىزى – ورىس جانە قازاق تىلدەرى مەن ادەبيەتتەرى, ولاردى قازاق مەكتەبىندە وقىتۋ ماسەلەلەرى بولىپ تابىلدى. ماسەلەن, قازاق مەكتەبىنىڭ 6-شى سىنىبىنا ارنالعان “كنيگا دليا چتەنيا پو رۋسسكومۋ يازىكۋ”, 10 سى­نىپقا ارنالعان “رۋسسكايا سوۆەتسكايا ليتەراتۋرا” ءبىر­نەشە رەت قايتا باسىلعان وقۋلىقتار قاتا­رىندا. ول كىسى قازاق مەكتەبىندە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ بارىسىندا قولدانىلاتىن قى­زىق­تىرۋ فورمالارى مەن امالدارىنىڭ تەو­ريا­لىق, پەداگوگيكالىق جانە ادىستەمەلىك نەگىزدەرىن قالاۋعا بار كۇشىن سالدى. 1964 جىلى انا ءتىلىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ورىس ءتىلىنىڭ نەگىزگى تاراۋلارى بوي­ىن­شا جۇمباق تۇرىندە جا­سال­عان ديداكتيكالىق وي­ىندار, شارالار, ءسوز­جۇم­باقتار, رەبۋستار, ت.س.س. جي­ناقتالعان سە­ريا­نىڭ ال­عاشقى كىتاپتارى شىقتى. ر.نۇرتازينا مەكتەپتە ەڭبەك ەتكەن جىلدارى ءتىل­دىك ماتەريالدى مەڭگە­رۋدە ۇلكەن كومەك بولا­تىن جاڭا ديداكتيكالىق جانە ينتەللەكتۋالدىق وي­ىندار دا ويلاپ شى­عاردى. ءوز بەتىمەن جاسال­عان باقىلاۋ مەن تالداۋ جانە جيناقتالعان ءتاجى­ري­بە, بۇعان دەيىن شىق­قان ءۇش كىتاپتىڭ ما­تە­ريالدارى, باسىلىمداردا جاريالانعان ماقا­لالار, باياندامالار جيناعى ءوز الدىنا “زاني­ماتەلنايا گرامماتيكا” (الماتى, “مەكتەپ”, 1973) دەگەن ات­پەن جارىق كوردى. بۇل كىتاپ ۇنەمى جاڭا ما­تە­ريالدارمەن تولىقتىرىلىپ, جەتىلدىرىلىپ, قايتا باسىلىپ وتىردى, سوڭعى باسىلىم 1996 جىلى شىقتى. جارتى عاسىرعا جۋىق قارقىندى, ءارى جەمىستى ەڭبەك ەتۋ بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ بىرنەشە بۋىنىن تاربيەلەپ, شاكىرتتەرى مەن ءارىپ­تەس­تە­رىنىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. اتاقتى ۇستاز وقىتىپ-تاربيەلەگەن شاكىرتتەر بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ, ونەر, اۋىل شارۋاشىلىعى, ت.ب. سالالاردا جانە بيلىك پەن باسقارۋ ورگاندارىندا جەمىستى قىزمەت ەتۋدە. عالىم-ۇستاز 1989–1991 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەتتىك تەلەراديو كوميتەتىنىڭ تاپسىرۋىمەن “تانيا مەن بولاتقا ارنالعان راديوساباقتى” جۇرگىزدى. كۇندەلىكتى تاڭەرتەڭ جانە كەشكە وتەتىن راديوساباقتار ناقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋمەن جانە العان ءبىلىمى مەن قالىپتاسقان داع­دىلارىن راديو ارقىلى تەكسەرۋمەن بايلانىستى بول­عان­دىقتان, ۇلكەن اۋديتوريا تاپتى. ساباق بەرۋدىڭ بۇل ءتۇرى ەلگە تانىمال بولعانى سونشا­لىق, قا­زاق­ستاندا العاش رەت 12 اۋەن تاسپاسى بار 101 سا­باق­تان تۇراتىن “قازاقشا سويلەيىك” (الماتى, 1991) اتتى كىتابى جارىق كوردى. ارتىنشا قازاق ءتى­لىنىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, ءومىردىڭ بارلىق سالالا­رىن­دا قولدانىلۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋ كە­زەڭىندە ە.سۇلەيمەنوۆامەن بىرگە دايىنداعان “راز­گو­ۆور­نيك دليا وبششەنيا ۆ سفەرە وبس­لۋ­جي­ۆا­­نيا” (ال­ماتى. انا ءتىلى, 1991) اتتى تىلدەسكىشىن شىعاردى. سونداي-اق 75 جىلدىق مەرەيتويى قارسا­ڭىن­دا “پرودولجەنيە ۋروكا” (ال­­ماتى, 1996) كىتابى ءدۇ­نيەگە كەلدى. وندا مەكتەپتەگى پەدا­گو­گيكالىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ ناتيجەلەرى, ادىستەمەلىك كابينەتتەر مەن ءبىر­لەس­تىكتەردىڭ جۇمىسى, بۇقا­را­لىق اقپارات قۇرال­دارىنىڭ ءمۇم­كىن­دىكتەرى مەن وقۋ ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە وقۋشىلاردىڭ تانىمدىق ارەكەتتەرىن تۋعىزۋ, پانارالاق باي­لا­نىس, ت.ب. ماسەلەلەر قوزعالعان. ر.نۇر­تازينانىڭ پەداگوگيكالىق قىزمەتى مەن جاڭاشىل يدەيالارى جانە دە ۇستازدىڭ ءوزى تۋرالى ءتورت جۇزگە تارتا تۋىندى جازىلدى. مىسالى, د.فاربەر “جيزن – ۆ دەتياح”, ن.كاراشەۆا “مى وبۋچاەم رۋسسكومۋ يازىكۋ”, سون­داي-اق 1998 جىلى سوروس-قاز­اقستان قورى گرانتى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ “باسقا تىلدەردە سويلەۋشى­لەرگە ارنالعان قازاق ءتىلى” اتتى سايىستىڭ جۇلدەگەرى اتانعان “ميراستىڭ كىتابى”, ل.اسقارمەن بىرگە جازعان مەكتەپكە دەيىنگى جانە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان ەڭبەكتەرى دۇنيەگە كەلدى. مىنە, وسىنداي حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت جاساعان قادىرلى ۇستاز, اياۋلى انا, اعارتۋ سالاسىن­داعى كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ءبىرى ر.بەكەنقىزىنىڭ ەڭبەگى ءار كەز اتالىپ ءوتىلىپ, لايىقتى باعاسىن الدى. قازاقستاننىڭ حالىققا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى, الماتى قالاسىنىڭ “قۇرمەتتى ازاماتى” اتانعان پەداگوگ اپامىزدىڭ لەنين, ەكى مارتە “قۇرمەت بەلگىسى” وردەندەرىن العانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. ءيا, مۇعالىم – ماماندىق, ۇستازدىق – قاسيەت. ياعني, ۇستاز بولۋ ادام بويىنداعى ۇلى قاسيەت­­­تەر­دىڭ ءبىرى. ەندەشە, وسىناۋ ۇلكەن ۇعىمداعى ۇس­تاز­دىق قاسيەتكە بارىنشا ادالدىق تانىتىپ, بار سا­نالى عۇمىرىن وسى سالاعا ارناعان, ۇس­تاز­داردىڭ ۇستازى رافيقا اپاي جايىندا قانداي ماقتاۋ, ماداق ايتساق دا ارتىقتىق ەتپەيدى. الماگۇل سەيسەنوۆا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,  دوتسەنت.