رۋحانيات • 23 ماۋسىم، 2022

ماعجان مۇرالارىنىڭ مايەگى

56 رەت كورسەتىلدى

ماناش قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە «ماعجان وقۋلارى-2022»: ۇلى دالانىڭ رۋحاني مۇراسى» تاقىرىبىندا كەزەكتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى.

كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىنا ارناعان قۇتتىقتاۋ سوزىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عاني نىعىمەتوۆ: «بۇل مەرەكە ءبىزدى ۇلى دالانىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالعان ۇلىق پەرزەنتىنىڭ مۇراسىمەن كەزەكتى رەت قاۋىشۋعا مۇمكىندىك بە­رەدى. ەلىمىز ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن العان جىلداردان بەرى ماعجان ءۇنى جاڭا بە­لەستە جاسىنداي جارقىرادى. ونىڭ قۇدىرەتتى سوزدەرى، سىرشىل پوەزياسى، جۇرەك قىلىن شەرتەتىن نازىك ليريكاسى، دراماسى مەن تراگەدياسى ءوز حالقىنىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىعىنا اينالىپ وتىر. ەندى ماعجان سوزدەرى حالقىمەن بىرگە ماڭگى جاسايدى. ارتىندا قالعان ءسوز الەمى، جان سۇلۋلىعى، اقىل-ويى، پاراسات بيىگى بۇكىل تۇركى حالقىنىڭ التىن قازىناسى بولىپ ۇرپاقتارعا قىزمەت ەتە بەرەتىن بولادى»، دەدى. سونىمەن بىرگە ول ماعجان مۇراسىنا ارنالعان ءتورت سەريالى دەرەكتى ءفيلمنىڭ تۇسىرىلە باستاعانىن جەتكىزدى. «ماعجاننىڭ جۋرناليستىك قىزمەتى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساعان پروفەسسور زارقىن تايشىباي اقىننىڭ پۋبليتسيستيكاسىنا توقتالىپ، 1924 جىلعى ءوز قولىمەن تولتىرعان ساۋالنامادا ماعجان ءوزىن ء«جۋرناليستپىن» دەپ كورسەتكەنىن ايتتى. «اتاقتى «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ ءبىرىنشى نومىرىندە ماعجاننىڭ «جال­عان» دەگەن ولەڭى باسىلعان. ال جۋرنال كۇشپەن جابىلعان سوڭ «جاس ازا­مات» گازەتى شىقتى. ونى ماعجان مەن قوشكە كەمەڭگەر ۇلى شىعارعان. ماع­جان­نىڭ تەرەڭ ويى، الەۋمەتتىك زور ماسەلە­لەر توڭىرەگىندە ايتقان پىكىرلەرى ولەڭ­دەرىندە عانا ەمەس پۋبليتسيستيكالىق شىعار­مالارىندا دا كوپ» دەي كەلىپ عالىم بىرنەشە مىسال كەلتىردى.

تۇركيانىڭ كاستامونۋ ۋنيۆەر­سيتە­تىنەن «ZOOM» پلاتفورماسى ارقىلى قوسىلعان ورحان سويلەمەز ماعجان ولەڭدەرىندەگى تەڭەۋلەر كۇشتى، قۋاتتى، وجەت اڭ-قۇستارمەن بايلانىستى ەكەنىنە نازار اۋداردى. «مىسالى، ول ءوزىنىڭ «مەن جاستارعا سەنەمىن» ولەڭىندە جاس ورەندەردى ارىستانعا، جولبارىسقا تەڭەيدى. سول سياقتى ءوزىن جەردەگى قۋات اتاۋلىنىڭ قاينار كوزى كۇنگە تەڭەيتىنى دە بار. «مەن – كۇن ۇلى، كوزىمدە كۇن نۇرى بار»، دەگەن سياقتى ەرەكشە تەڭەۋلەردى ايتىپ، ونىڭ جىرلارىنىڭ قۋاتتىلى­عى وسىنداي تەڭەۋلەردە دە جاتقانىنا نازار اۋداردى. جازۋشى جاراسباي سۇلەي­مەنوۆ «ماعجان جانە الاش ارىستارى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساپ، اقىننىڭ مىرجاقىپ دۋلاتوۆپەن، قوشكە كەمەڭگەر ۇلىمەن، مۇحتار اۋەزوۆپەن بولعان شىعارماشىلىق بايلانىستارى تۋرالى ايتتى. «بىرلىك» اتتى جاسىرىن ۇيىمدا بولىپ، قوشكە كەمەڭگەر ۇلى ەكەۋى ونىڭ «بالاپان» اتتى قولجازبا جۋرنالىن شىعارعاندارىن جانە ونىڭ ءبىرىنشى نومىرىنە ماعجاننىڭ «بالاپان قانات قاقتى» اتتى ماقالاسى جارىق كورگەنىن اتادى. ال «القا» ۇيىمىنىڭ تۇعىرناماسىن اقىن مۇحتار اۋەزوۆپەن اقىلداسىپ جازعانىن جەتكىزدى. وسى­نىڭ ءبارى كەيىن ماعجانعا كىنا بولىپ تاعىلعاندا سماعۇل سماعۇلوۆ: «قا­زاق ادەبيەتىن تەك كوممۋنيست اقىن-جازۋشىلارمەن شەكتەمەيىك. ماعجاندى دوڭىزداتىپ، قوڭىزداتىپ جۇرگەندەرگە قارسىمىن» دەگەن ەكەن. سونىمەن بىرگە شەشەن اقىن مۇزافار الىمباەۆتىڭ ماعجان مەن ساكەن اراسىندا شىعار­ماشىلىق باسەكەلەستىك تۋرالى ايتقان پىكىرىنە نازار اۋداردى. «ەگەر ونداي باسەكەلەستىك بولماسا ساكەننىڭ «كوك­شەتاۋ» پوەماسىنىڭ كوركەمدىگى جوعارى دەڭگەيدە بولماس ەدى» دەگەن ەكەن اقىن.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قازاق ادەبيەتى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قايىربەك كەمەڭگەر «شولپاننىڭ كۇناسى» مەن «ال­تىن ساقينا»: وبرازدار جۇيەسى، تاقى­رىپ­تىق-يدەيالىق ۇندەستىك» تاقىرىبىندا باياندام جاساپ، ماعجاننىڭ جالعىز پرو­زالىق كوركەم شىعارماسى مەن قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ «التىن ساقينا» پەسا­سىنىڭ اراسىنداعى ۇقساستىقتار مەن ۇندەستىكتەرگە توقتالدى. بۇل پەسا العاش رەت قىزىلجاردا قويىلعان. ايەلدەردىڭ ءرولىن بويانىپ العان ەر ازاماتتار ويناپتى. پروزادا ماعجاننىڭ تەك «شولپاننىڭ كۇناسىمەن» عانا شەكتەلگەنى تۋرالى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين: «شىن مانىندە ماعجاننىڭ اقىندىعى وتىز جاسىمەن شەكتەلەدى. ال سول وتىزدا جەتكەن پروزاسى – الەمدىك كلاسسيكا دەڭگەيىندەگى جالعىز اڭگىمە بۇدان ءارى ءورىس تاپپادى. كىنا ماعجاندا ەمەس، زاماندا بولاتىن» دەگەن ەكەن. سونىمەن بىرگە ق.كەمەڭگەر ماعجاننىڭ «مەن جاستارعا سەنەمىن» دەگەن ولەڭى العاش رەت قىزىلجاردا شىققان «جاس ازامات» گازەتىنىڭ ءۇشىنشى سانىندا جاريالانعانىن جەتكىزدى.

كونفەرەنتسيادا بۇلاردان باسقا ا.مىر­زاحمەتوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى سابىر سەڭكى­باەۆتىڭ «ماعجاننىڭ ۇستازدىق جانە تالىمدىك ىلىمدەرى»، ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­داعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرستيتەتىنىڭ پروفەسسورى ايان قاجىبايدىڭ «الەۋ­مەتتىك جانە جاس ەرەكشەلىك پەداگوگيكاسى» اتتى باياندامالارى مەن باسقا دا بىر­نەشە ءسوز تىڭدالدى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىن م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جانار تالاسباەۆا اشىپ، جۇرگىزىپ وتىردى. باياندامالار جيىنتىعى ارنايى جيناق بولىپ شىعاتىنى ايتىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

سال-سەرىنىڭ سوڭى

قازاقستان • كەشە

GGG – CANELO: ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن...

كاسىپقوي بوكس • كەشە

الاش ارداقتىسىن تۇركى الەمى ۇلىقتادى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

ءبىزدىڭ سايىن

ادەبيەت • كەشە

ماعجاننىڭ قاراسوزدەرى

ادەبيەت • كەشە

ساف اۋاداعى سەرۋەن

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار