قۇزىرلى قاداعالاۋ كۇشەيتىلدى

قازىرگى كۇنى  مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان تاپسىرمالارىنا سايكەس, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ اياسىندا قىلمىستاردى جەدەل ءارى تولىقتاي اشۋ مەن جازانىڭ قولدانىلماي قالماۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءتارىزدى قىلمىستىق پروتسەستىڭ باستى مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ءبىرىزدى شارالار قابىلدانۋدا. مىنە, بۇل ورايدا قىلمىستاردى تىركەۋ مەن ەسەپكە الۋ سالاسىن تارتىپكە كەلتىرۋ جانە ەلىمىزدەگى شىنايى قىلمىستىق احۋالدى كورسەتۋ وسى جۇمىستىڭ العاشقى جەمىستى كەزەڭى بولدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ال بۇعان ناقتى دالەلدەر كەشە باس پروكۋرور اسحات داۋىلباەۆتىڭ توراعالىعىمەن باس پروكۋراتۋرا القاسىنىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە ايتىلدى. وندا 2013 جىل جانە 2014 جىلدىڭ I-ءشى توقسانىنداعى ءىس جۇرگىزۋ شەشىمىن قابىلداۋعا باعىتتالعان قىلمىستار تۋرالى ارىزدار بويىنشا باستاپقى تەكسەرۋ ارەكەتتەرىنىڭ زاڭدىلىعى مەن ۋاقىت كۇتپەس جاي-كۇيى تۋرالى ماسەلە قارالدى. بۇل قابىلدانىپ وتىرعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە  بۇرىنعىداي قىلمىستاردى جاسىرۋ جانە ءارتۇرلى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى بۇرمالاۋ تاجىريبەسى جويىلۋعا تايادى, قىلمىسپەن كۇرەس جانە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ۇستانىمدارى قايتا قارالاتىندىعى كوڭىلگە ءۇمىت وتىن قۇيا ءتۇستى. قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ناتيجەسىندە قىلمىستار تۋرالى حابارلامالار بويىنشا پروتسەسسۋالدىق شەشىم قابىلداۋ جەدەلدىگى ايتارلىقتاي ارتتى: بۇگىندە وسىنداي ارىزداردىڭ 93 پايىزى ءۇش تاۋلىك ىشىندە شەشىلەدى, ال بۇرىن بۇل كورسەتكىش 60 پايىزدان اسپايتىن. قىلمىستار تۋرالى ارىزدار مەن حابارلامالار بويىنشا باستاپقى تەكسەرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگى, ەڭ الدىمەن, قابىلدانعالى وتىرعان جاڭا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىمەن بايلانىستى بولىپ تابىلادى, سوعان سايكەس سوتقا دەيىنگى ءوندىرىس قىلمىس تۋرالى ارىز ءتىر­كەلگەن ساتتەن باستالادى. بۇل ورايدا باس پرو­كۋرور اتاپ وتكەندەي, جاڭا جاعدايداعى جۇمىسقا ءتيىمدى كوشۋ مىندەتى تەرگەۋ ورگان­دارىنان ءوز قىزمەتىن تۇتاستاي قايتا قۇرۋدى, كاسىبيلىك دەڭگەيدى ارتتىرۋدى, جاۋاپ­كەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى جانە زاڭدى­لىقتى مۇلتىكسىز ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى. سونىمەن قاتار, پروكۋرورلىق تەكسەرۋلەر بارىسىندا قىلمىستار تۋرالى ارىزداردى قابىلداۋ مەن تىركەۋ بارىسىندا تەرگەۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان جىبەرىلەتىن ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. تەرگەۋ ءىس-شارالارىن تولىق ەمەس جانە ساپاسىز جۇرگىزۋ دەرەكتەرىنە جول بەرۋ جالعاسۋدا, شەشىم قابىلداۋ مەرزىمدەرى نەگىزسىز, ءفورمالدى نەگىزدەرمەن ۇزارتىلادى, قىلمىستىق ءىستى قوزعاۋدان باس تارتۋ تۋرالى زاڭسىز شەشىمدەر شىعارىلادى, ءىس جۇرگىزۋشىلىك شەشىمدەردى وعان ۋاكىلەتتىلىگى جوق لاۋازىمدى تۇلعالار قابىلدايتىن كورىنەدى. باس پروكۋرور باستاپقى پروتسەسسۋالدىق ءىس-شارالار بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەرىن ناقتى رەگلامەنتتەۋدىڭ  ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى, ونى مۇلتىكسىز ساقتاۋ دالەلدەردى جيناۋدىڭ مەرزىمدەرىن جانە تولىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قىلمىستى اشۋعا  مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان وراي قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنە قىلمىستار تۋرالى ارىزداردى قابىلداۋ جانە تىركەۋ بويىنشا باعىتتى ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىسى قولداۋ تاپتى, ەندى بۇل بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وسى سالاداعى بىرىڭعاي رەگلامەنتىن ازىرلەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ورايدا باس پروكۋرور قىلمىستىق زاڭنىڭ جانە قىلمىستىق سوت ءوندىرىسىنىڭ جاڭا مودەلىنە, جەتىلدىرىلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى زاڭناماعا جانە قىلمىستىق جازالاردى اتقارۋ جۇيەسىنە كوشۋ جونىندەگى بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ءىس-قيمىل جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ءاربىر ۆەدومستۆونىڭ اتقارىپ وتىرعان ءىس-شارالارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ول قىلمىستى تەرگەۋ جانە اشۋ جونىندەگى سالالىق قىزمەتتەر جۇمىسىن قايتا قاراۋ, قىزمەتكەرلەردىڭ جۇكتەمەلەرى مەن فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىن ولاردىڭ ماماندىقتارى مەن اۋدانداعى كريمينوگەندىك جاعدايدى قاتاڭ ەسەپكە الا وتىرىپ ءبولۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. سونداي-اق, قىلمىستار تۋرالى ارىزداردى قاراۋ بارىسىندا تەرگەۋگە تيەسىلى زاڭ تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ, ءاربىر ۆەدومستۆونىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بولىمشەلەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ناقتى اجىراتىپ ءبولۋ تاپسىرىلدى. ال القا جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگى, كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلارى, باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى, بەينەكونفەرەنتسيالىق بايلانىس ارقىلى – وبلىستاردىڭ پروكۋرورلارى, سونداي-اق ايماقتىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسىپ وتىرعاندىقتان پروكۋرورلارعا وسى سالاداعى قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ, انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا ءتيىستى ىقپال ەتۋ, جاسالعان قىلمىس تۋرالى وتىنىشتەر بويىنشا تەرگەۋ ءىس-شارالارىن ساپاسىز جۇرگىزۋ فاكتىلەرى بويىنشا كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ مىندەتتەرى قاتاڭ تاپسىرىلدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».