قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋداندىق پروكۋراتۋراسى ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن «جىلجىمالى ەكومادەنيەت» اتتى اكتسيا وتكىزدى. وندا اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان كەنتتەر مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى تۇرعىندار اراسىندا ەكولوگيالىق زاڭنامانى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
اكتسيانىڭ ماقساتى سىر ءوڭىرى حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن مەن ايماعىمىزدا قورشاعان ورتاعا تۇسەتىن جۇكتەمە مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ قازىرگى تاڭداعى جاعدايىن انىقتاۋ ماقساتىندا جىلجىمالى زەرتحانامەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋمەن قاتار, حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق زاڭنامانى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى, ەكومادەنيەتتىلىكتى كوتەرۋ بولدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەكى ەكولوگيالىق اپات ايماعى بار: ولاردىڭ ءبىرىنشىسى - بۇرىنعى سەمەي يادرولىق پوليگون اۋماعى بولسا, ەكىنشىسى - ارال ءوڭىرىنىڭ قازاقستاندىق بولىگى. مىنە, اتالمىش اكتسيا باسىرىندا وسى ارال ماڭىنداعى ەكولوگيالىق احۋال بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ارال وڭىرىندەگى ەكولوگيالىق قاسىرەت سالدارىنان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭى قابىلدانىپ, ول بويىنشا ەكولوگيالىق قاسىرەت اۋماعىنا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ بۇكىل ايماعى ەنەتىنى, رەسمي ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس, زاڭ قابىلدانعاننان باستاپ وبلىسىمىزدا حالىق سانى 111 400 ادامعا, ياعني 15 پايىزعا جانە حالىق اراسىنداعى دەموگرافيالىق ءوسىمنىڭ ورتا ەسەپپەن 8-12 پايىزعا وسكەنى, دەگەنمەن, بۇل كورسەتكىش ەكولوگيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنان ەمەس, بالا تۋىلۋ كورسەتكىشىنىڭ ەسەبىنەن كوبەيىپ وتىرعانى اتاپ ءوتىلدى. ال حالىق ءولىمىنىڭ سانى 1993 جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن سول دەڭگەيدە قالىپ وتىر.
ەكولوگيالىق احۋال بويىنشا اتموسفەرالىق اۋاداعى لاستاۋشى زاتتاردىڭ مولشەرى ءتيىستى نورماتيۆتەن 2,8 ەسەگە اسقان. سۋدىڭ ساپاسى «ورتاشا», 3 كلاسس بولىپ تابىلادى, سۋلفاتتار مەن مىستىڭ كونتسەنتراتسياسى ءتيىستى نورماتيۆتەن 5,4 ەسە, نيتريتتەر پەن ماگني 2,2 ەسەگە كوبەيگەن. اتالعان مالىمەتتەر وبلىس بويىنشا تابيعي ورتاداعى لاستاۋشى زاتتاردىڭ شوعىرلانۋ كولەمى نورماتيۆتىك دەڭگەيدەن جوعارى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. حالىقتىڭ اۋرۋشاندىق دەڭگەيى دە جىلدان جىلعا ءوسىپ كەلەدى. شولەيتتەنگەن ارال تەڭىزىنىڭ تۇبiنەن تۇزدى شاڭ قالدىقتارىنىڭ كوتەرiلۋi سالدارىنان توپىراقتىڭ بەلسەندi تۇزدانۋ پروتسەسi باستالىپ, جەر استى سۋلارى دەڭگەيiنiڭ يرريگاتسيالىق جۇيەدەن تىس تومەندەۋi مەن كولدەنەڭ سۋ الماسۋدىڭ جوقتىعى شولەيتتەنۋ پروتسەسiنiڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. بۇدان بولەك, ەكولوگيالىق قاسىرەت ايماعى بولىپ تابىلاتىن قىزىلوردا وبلىسىندا قازىرگى كەزدە قورشاعان ورتاعا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايتىن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ كوپتەپ اشىلۋى وندىرىستىك قالدىقتار مەن لاستاۋشى زاتتاردىڭ اۋاعا تاستالۋىنا اكەلىپ سوعاتىنى ءسوزسىز. بۇعان دالەل: تەك بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە 21 ملن. تەكشە مەتردەن استام لاستاۋشى زاتتاردىڭ اۋاعا تاستالعان. وسىعان وراي پروكۋرورلىق شارالارمەن قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالال رەتىندە ەميسسيا ءۇشىن 3 ملرد. تەڭگەدەن اسا ەميسسيا مەملەكەتكە ءتۇسىرىلدى.
ايماقتا مەملەكەت مەنشىگى بولىپ تابىلاتىن جەر استى قويناۋى بايلىقتارى كوپ. مۇندا قازاقستانداعى مينەرالدى شيكىزاتتىڭ قورىنىڭ جالپى كولەمىمەن سالىستىرعاندا, ورتا ەسەپپەن ءۆاناديدىڭ 65, ۋراننىڭ 9, تسينكتىڭ 15, مىرىشتىڭ 9, جەراستى سۋ قورلارىنىڭ 4 پايىز كولەمى بار. سونىمەن قاتار, اۋداندىق پروكۋراتۋرا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى ساياسي ۇستانىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, جەر قويناۋى بايلىقتارىن پايدالانۋ بارىسىندا زاڭسىزدىقتاردىڭ ورىن الماۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ عانا قويماي, وسى باعىتتا حالىق اراسىندا ونى پايدالانۋعا قاتىستى تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزىلدى.
سىر وڭىرىنە ءتان فلورا مەن فاۋنا, ونىڭ ىشىندە اۋلاۋعا ارنايى تىيىم سالىنعان بەتپاقدالا تارالىمىنىڭ كيىكتەرى مەن ارال تەڭىزىندەگى بالىق كلاسستەرىندەگى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى پارمەندى قاداعالاۋدى قاجەت ەتەدى. وبلىستىڭ شولەيتتى مەكەندەر قاتارىنا جاتاتىنىن ەسكەرسەك, ونداعى ورمان قورىنداعى قۇرىپ كەتۋ قاۋىپى تونگەن سەكسەۋىل مەن دارىلىك قۇرالدار ءوندىرىسى ءۇشىن شيكىزات بولىپ تابىلاتىن ميا وسىمدىگىن زاڭسىز جيناۋ فاكتىلەرىنە توسقاۋىل قويۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسى رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ.2013 جىلعى 30 مامىرداعى جارلىعىمەن بەكىتىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋى جونىندەگى» تۇجىرىمدامانىڭ ءوزى, سۋ رەسۋرستارىن ورنىقتى پايدالانۋدى, ونىمدىلىگى جوعارى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى, قالدىقتاردى باسقارۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى, اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋدى, ەكوجۇيەلەردى ساقتاپ قالۋ جانە ءتيىمدى باسقارۋدى كوزدەيدى.
سوندىقتان, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ايماعىمىزدا قورشاعان ورتاعا تۇسەتىن جۇكتەمە مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ قازىرگى تاڭداعى جاعدايىن انىقتاۋ ارقىلى حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق زاڭنامانى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ەكومادەنيەتتىلىكتى كوتەرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, جۇرشىلىقتىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى.
نۇرجان ايەكەنوۆ,
جاڭاقورعان اۋدانى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى.
قىزىلوردا وبلىسى.
