كۇنى كەشە الماتى قالاسىندا رۇقسات ەتىلمەگەن ميتينگتىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايمەن اياقتالدى. الماتى قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وقىس وقيعا بىلايشا وربىگەن. نارازىلىق اكتسياسىن كورولەنكو كوشەسىندەگى ۇيلەردىڭ ءبىرىنىڭ تۇرعىندارى ۇيىمداستىرعان. ولار 2019 جىلدان بەرى وزدەرىنە جاقىن اۋماقتا سالىنىپ جاتقان جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى كولىكتەردىڭ كوبەيىپ كەتكەنىن ايتىپ, اۋلالارىن قورشاۋدى تالاپ ەتكەن. نارازىلىققا شىققان تۇرعىندار 11 ماۋسىم كۇنى گاگارين كوشەسىنىڭ كولىك جۇرەتىن بولىگىن بوگەپ تاستاپتى. مۇنى جەلىگە تاراعان بەينەجازبادان انىق بايقاۋعا بولادى. جولدىڭ نەگىزسىز جابىلعانىنا قارسىلىق بىلدىرگەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىرى كولىگىنەن ءتۇسىپ, جينالعانداردان جولدى بوساتۋدى سۇراعان. الايدا داۋدىڭ سوڭى توبەلەسكە ۇلاسىپ, كولىك جۇرگىزۋشىسى سوققىعا جىعىلعان. وكىنىشكە قاراي, 48 جاستاعى ازاماتتى اجالدان اراشالاۋ مۇمكىن بولمادى.
«جانجال كەزىندە قوزعالىسى بوگەلگەن كولىكتەردىڭ ءبىرىنىڭ جۇرگىزۋشىسى 1974 جىلى تۋعان ك. ەسىمدى ازامات جاراقاتتانعان. جابىرلەنۋشى قايتىس بولدى. سوققىعا جىققان ازاماتتىڭ ءىس-ارەكەتى قىلمىستىق كودەكستىڭ 106-بابى 3-بولىگى «ابايسىزدا ولىمگە اكەپ سوققان دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ» ءىسى بويىنشا قارالىپ جاتىر. ول ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالىپ, بۇل ءىس بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى. كۇدىكتى 8 جىلدان 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن», دەپ اتاپ ءوتتى پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. بۇدان بولەك رۇقسات ەتىلمەگەن اكتسيانىڭ تاعى ءتورت ۇيىمداستىرۋشىسى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.
قۇزىرلى ورىنداردىڭ مالىمەتىنشە, تۇرعىندار نارازىلىق اكتسياسىنا شىعاتىندارىن ەسكەرتپەگەن. سونىڭ سالدارىنان گاگارين داڭعىلىنىڭ بويىندا بەي-بەرەكەتسىزدىك ورناپ, جۇزدەگەن كولىك ساعاتتاپ كەپتەلىستە تۇرۋعا ءماجبۇر بولعان. ورىن العان جايعا قاتىستى الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى شاھاردا جاڭا سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ كەسىرىنەن اۋلالاردىڭ تارىلىپ كەتكەنىن, ءتىپتى كولىك قوياتىن ورىنداردىڭ قالماعانىن ايتسا, كەيبىرى ميتينگ سوڭىن قايعىلى جاعدايمەن اياقتاعان تۇرعىنداردى سىنعا الدى.
راسىندا, ميتينگ مادەنيەتىن مەڭگەرۋ وڭاي بولماي تۇر. سوڭعى ۋاقىتتارى بەيبىت شەرۋلەردىڭ قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋعا ۇلاسۋى جيىلەپ كەتكەن. زاڭگەر ولجاس ەسەنبايدىڭ پىكىرىنشە, قانداي دا ءبىر نارازىلىق شەرۋىن ۇيىمداستىرۋشى تۇلعالار جاعدايدى تولىق باقىلاۋدا ۇستاۋعا ءتيىس. ال ونداي مۇمكىندىگى بولماسا مۇنداي قادامعا بارماعانى دۇرىس.
– بەلگىلى ءبىر توپتى شەرۋگە شاقىرعاندا ولاردى ۇستاپ تۇرا الاتىنداي كۇشىڭ بولۋى كەرەك. شەرۋدىڭ سوڭى نەگە ۇلاسىپ كەتۋى مۇمكىن؟ وسى جاعىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ العان ابزال. قازىر قوعامدا الماتىداعى جاعداي قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ جاتىر. «اشىنعاننان شىعادى اششى داۋسىم» دەگەندەي, امالى تاۋسىلعان جۇرت وسىنداي قادامعا بارعان. سول ارقىلى ماسەلەلەرىنىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنەن ءۇمىت ەتتى. دەسە دە ولار ءوز ارەكەتتەرىن زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرعان جوق. قاربالاس ۋاقىتتا جولدى جاۋىپ, باسقالارعا كەدەرگى كەلتىردى. اگرەسسياعا جول بەرىلىپ, سوڭى ادام ولىمىمەن اياقتالىپ وتىر. ميتينگكە مۇلدە قاتىسى جوق جازىقسىز جاندار جاپا شەكتى. «باتا تيمەي, قاتا ءتيدى» دەگەن وسى.
سوڭعى ۋاقىتتارى ءوز-ءوزىن ورتەۋ, جولداردى جابۋ, ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگۋ ارقىلى نارازىلىق ءبىلدىرۋ وقيعالارى بەلەڭ الۋدا. ارينە, مۇنداي جاعدايعا ادام جايدان-جاي بارمايدى. بۇل ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ەلىمىزدە بەيبىت جيىندار تۋرالى زاڭ قابىلداندى. كەز كەلگەن نارازى توپ اتالعان زاڭنىڭ بەلگىلەنگەن ەرەجەلەرىنە جۇگىنگەنى ءجون. زايىرلى مەملەكەتتەردە ميتينگتىڭ دە ءوز مادەنيەتى, ەتيكاسى الدەقاشان جولعا قويىلعان. جۇزدەگەن, ءتىپتى مىڭداعان ادام نارازىلىق اكتسيالارىنا شىقسا دا كەلەڭسىز وقيعاعا جول بەرىلمەيدى. جۇرت جينالاتىن ۋاقىتتا جينالىپ, تارقايتىن تۇستا مامىلەمەن تارقاسادى. ارينە, زايىرلى قوعام ءبىر كۇندە ورناي سالمايدى. قوعامدىق سانانىڭ وزگەرۋى, ادىلەتتى قوعام ورناتۋ, دۇرىس ءومىر ءسۇرۋ قاعيدالارىن قالىپتاستىرۋ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ جۇيەلى جولعا قويىلۋى سەكىلدى كوپتەگەن جاي ءبىر-بىرىنە تىعىز بايلانىستى, – دەيدى ولجاس ەسەنباي.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭدا قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە باسا ءمان بەرىلگەن. جاۋاپتى ماماندار زاڭ تالاپتارىن قابىلداۋ بارىسىندا ۇلىبريتانيا, اقش, فرانتسيا, اۋستراليا, سينگاپۋر, جاپونيا, شۆەتسيا ەلدەرىنىڭ اتالعان سالاداعى زاڭنامالارى مۇقيات زەرتتەلگەنىن العا تارتقان ەدى. دەموكراتيانى تۋ ەتكەن بەيبىت ەلدەر ميتينگ ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋدە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن نەگىزگى نازارعا الادى. قوعامدىق ساناعا ميتينگ وتكىزۋ مادەنيەتىن ءسىڭىرىپ, قوعامعا دا, مەملەكەتكە دە ءوز ۇستانىمدارىن اشىق ايتۋعا بەيىمدەلەتىن كەز جەتكەنىن مەملەكەت باسشىسى بۇعان دەيىن مالىمدەگەن بولاتىن. دەسە دە ميتينگ وتكىزۋ جەكە باستىڭ قۇقىعى عانا ەمەس, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.
الماتى
