قاسىم-جومارت توقاەۆ: ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ

مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى وتىرىس حالىقارالىق احۋالدىڭ شيەلەنىسكەن جاعدايىندا ءوتىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– جاھاندىق لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋى, ساۋدا سوعىستارى, بۇرىن-سوڭدى بولماعان ينفلياتسيالىق قىسىم – مۇنىڭ ءبارى بۇگىنگى كۇننىڭ شىنايى كورىنىسى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەت پەن بيزنەس جاڭا ويىن ەرەجەلەرىنە تەز بەيىمدەلۋى كەرەك. ءبىز تەك وسىلاي عانا باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىمىزدى ساقتاي الامىز, – دەدى پرە­زيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى دەموكراتيالىق رەفورمالار, جۋىردا وتكەن جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمنىڭ نەگىزگى ماقسات-مىندەتتەرى تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ پايىمىنشا, جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار كەشەندى ەكونوميكالىق جاڭعىرۋمەن قاتار جۇرۋگە ءتيىس.

– ءدال وسىنداي ءتاسىل بىزگە ورتاشا تابىستىڭ قىسپاعىنان شىعۋعا, دامۋدىڭ كەلەسى دەڭگەيىنە وتۋگە جول اشادى. سوندىقتان ءبىز, شىن مانىندە, ەلىمىزدىڭ نارىقتىق, ەركىن ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. وسىعان بايلانىستى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جۇيەلى تۇردە جاقسارتۋعا دا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەكونوميكانى كومىرتەگىنەن ارىلتۋ جانە كومىرتەگىن از پايدالانۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ وزەكتىلىگىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە, بيداي ءونىمىنىڭ ازايۋ جانە سۋ رەسۋرستارىنىڭ جەتكىلىكسىز بولۋ قاتەرلەرىنە بايلانىستى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن شۇعىل تۇردە جۇيەلى شارالار قابىلداۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان­داعى بارلىق پارنيكتىك گاز قالدىق­تارىنىڭ 80 پايىزى قازبا وتىندارىن پايدالانۋ ار­قىلى ەنەرگيا وندىرۋمەن باي­لانىستى جانە بۇنىڭ ەلىمىزدىڭ كليماتىنا كەرى اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتور ەكەنىن اتاپ ءوت­تى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەنەر­گەتيكا سالاسىن جاڭعىرتۋدىڭ ايتار­لىقتاي ماڭىزى بار.

قازاقستان پرەزيدەنتى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋ جانە ينۆەس­تورلاردىڭ زاڭدى قۇقىعىن قورعاۋ جۇيە­سىن جەتىلدىرۋ مەملەكەتىمىزدىڭ ستراتە­گيالىق مىندەتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– بىلتىر شەتەلدىك سەرىكتەستەر ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا شامامەن 24 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا سالدى. بۇل ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 38 پايىزعا كوپ. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ 60 پايىزدان استامى قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا تيەسىلى. ءبىز بۇل ينۆەستيتسيالاردى جوعارى باعا­لاي­مىز جانە شەتەلدىك سەرىكتەستەر الدىن­داعى بارلىق مىندەتتەمەمىزدى ءمىنسىز ورىن­داۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز. قازاق­ستان ينۆەستورلار ءۇشىن اشىق ەسىك ساياسا­تىن كۇشەيتە تۇسەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەل­دىك كومپانيالارمەن تىكەلەي ىقپال­داستىقتى جولعا قويۋ, سونىڭ ىشىندە ولاردى ەلىمىزگە كوشىرۋ نەمەسە بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋ ءۇشىن بارلىق ينستيتۋتسيونالدىق جاع­داي جاساۋعا دايىن ەكەنىن مالىم­دەدى.

– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – يننوۆاتسيا­لاردى دامىتۋ جانە ەلىمىزدەگى ادام كاپي­تالىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ. شەتەل ينۆەس­تورلارىنىڭ كەڭەسى بۇل جەردە, اسىرەسە, ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەردى تابۋ جانە ىنتى­ماقتاستىقتىڭ وزەكتى باعىت­تارى جونىندە تاجىريبە الماسۋ تۇرعى­سىنان وزىنە ءتيىستى ءرولىن اتقارۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ۇكىمەت وسى كەڭەس­پەن بىر­لەسە وتىرىپ, اتالعان ماسەلە­لەردى شە­شۋدىڭ ناقتى شارالارىن تالداپ, ازىرلەۋى قاجەت, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ينۆەس­تي­تسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىس اۋقىمدى رەفورمالارمەن ۇشتاساتىنىن ايتتى. بۇل جەردە ادال باسەكەلەستىكتى دامىتۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ, ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەگىنەن بەيتاراپ­تىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇش جۇمىل­دىرۋ كەرەك ەكەنىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. سونداي-اق اۋقىمدى ەكونومي­كالىق, تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك جاڭ­عىرۋلاردى قامتيتىن ءتيىستى ستراتەگيالىق جوبا ازىرلەنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. بۇل جىل سوڭىنا دەيىن قابىلدانۋعا ءتيىس.

پرەزيدەنت ەۋروپالىق وداقتىڭ 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گاز قالدىقتارىن 55 پايىزعا ازايتۋعا جانە 2050 جىلعا قاراي كومىرتەگىنەن بەيتاراپتىققا قول جەتكىزۋگە نيەتتى ەكەنىن ەسكە سالدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى 2026 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشىلار ەۋروپا وداعىنىڭ بيۋدجەتىنە شەكارالىق كومىرتەگى سالىعىن تولەيتىنىنە جانە بۇل وتاندىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىنە نازار اۋداردى.

وسى رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىنداعى كومىرتەگىن پاي­دالانۋ كولەمىن تومەندەتۋ جانە ەكونو­ميكالىق شىعىنداردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, قالدىقتاردى ساۋ­دالاۋعا قاتىستى ۇلتتىق جۇيەنى ەۋروپالىق جۇيەگە جاقىنداتۋ جونىندە ۇكىمەتتىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسى تۋرالى مالىمدەدى.

– پارنيكتىك گاز قالدىقتارىنىڭ ۇلەستىك كوەففيتسيەنتتەرىنىڭ ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن كۇشەيتۋ باعىتىندا قايتا قاراۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت. ەسەپتەۋ ءتاسىلى ەۋروپالىق ادىسكە سايكەس, ياعني سالاداعى ەڭ وزىق 10 ءوندىرىس نەگىزىندە جاسالۋعا ءتيىس. وسى رەتتە ءوندىرىستىڭ نەگىزگى عانا ەمەس, قوسالقى تۇرلەرىن دە ەسكەرۋ كەرەك. سونداي-اق ەۋروپا وداعىنىڭ قال­دىق­تاردى ساتۋ جۇيەسى سياقتى ەكونوميكا سەكتورلارىن كەڭىنەن قامتۋ قاجەت. كەڭەس مۇشەلەرى ءىس جۇزىندە كومەك كورسەتۋگە ءتيىس. بۇل جۇمىستى كەلەسى جىلى اياقتاۋ قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ ەكسپورتقا باعىتتالعان سەكتورلارىنا ارنالعان كۆوتالاردى اقىلى تۇردە بولۋگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ قاجەت ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, كۆوتا ساۋداسىنىڭ وتاندىق جۇيەسى پار­نيك­تىك گاز قالدىقتارىن ولشەۋ جانە تەك­سەرۋ بويىنشا سەنىمدى دەرەكتەرگە نەگىزدەلۋى كەرەك.

– الايدا, ءىس جۇزىندە, ءبىز مۇلدە ولاي ەمەس ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. پارنيكتىك گاز قالدىقتارىن تەكسەرۋ جانە انىقتاۋ جونىندەگى ورگاندار بەرىلگەن ەسەپتەردى قاشىقتان كۋالاندىرىپ, قوندىرعىلار ورناتىلعان وپەراتورلىق ۋچاسكەلەرگە بارمايدى. وسىلايشا, ەلدىڭ ءارتۇرلى ايماعىندا ولار ءبىر ۋاقىتتا جيىرماعا جۋىق ەسەپتى تەكسەرە الادى. مۇنداي ەسەپ­تەردىڭ دۇرىستىعى كۇمان تۋدىرادى. سوندىقتان ۇكىمەتكە پارنيكتىك گاز قالدىق­تارىن تەكسەرۋ جانە انىقتاۋ جونىن­دەگى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن قۇزى­رەتىن كۇشەيتۋ جونىندە پار­مەندى شا­رالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار, قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلكەن ەنەرگەتيكالىق تاسىلگە كوشۋ­گە دايىندىق جۇمىستارىن بىرتىندەپ ىنتا­لان­دىرۋعا باعىتتالعان جاڭا ەكولو­گيالىق كودەكستىڭ قابىلدانعانى جونىندە ايتتى. قۇجات كاسىپورىنداردى ەكولو­گيالىق تولەمدەردەن تولىعىمەن بوساتۋ ارقىلى ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ءىرى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنا 2023 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنان باستاپ قالدىقتارعا مونيتورينگ جاسايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى ورناتۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ەسكە سالدى. سونداي-اق ۇكىمەتكە وسى تالاپتى ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

قازاقستان باسشىسى اتاپ وتكەن تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – اۋماقتاردى كوگال­داندىرۋ جانە جاڭا القاپتارعا اعاش وتىرعىزۋ.

– مەنىڭ تاپسىرماممەن 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىز بويىنشا ەكى ميلليارد اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتكەن جىلى 138 ميلليون, ال بيىل 280 ميلليون اعاش ەگىلدى. الايدا بۇل قارقىن جەتكىلىكسىز, ونى جىلدامداتۋ قاجەت. كە­ڭەس مۇشەلەرىن اتالعان باستامانى قول­داپ, وسى ىسكە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋعا شاقى­رامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدە گاز تۇتىنۋعا سۇرانىستىڭ ارتقانىن اتاپ ءوتىپ, كومىردى پايدالانۋدى ازايتۋ ىسىندە گاز سالاسىنىڭ ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى.

– گاز ەكسپورتىنا قاراعاندا ىشكى قاجەتتىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنىن قاداپ ايتقىم كەلەدى. ۇكىمەتكە تەڭىز كەن ورنىنىڭ اكتسيونەرلەرىمەن بىر­لەسە وتىرىپ, ەكسپورتتالاتىن ەكى ميلليارد تەكشە مەتر گازدى ىشكى نارىققا قايتا باعىتتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدى قاسىم-جومارت  توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگيا كوزىن دامىتۋ الەۋەتىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. 2030 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ ەنەرگيا تەڭگەرىمىندەگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزىن كەمىندە 15 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتى قويىلدى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت اتوم ەنەر­گياسىن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيانىڭ تۇراقسىز جانە گاز تاراتۋ ءىسى شەكتەۋلى بولعان جاعدايدا «زالالسىز» اتوم ۇزدىكسىز ەنەرگيا بەرۋدىڭ جالعىز كوزى بولادى.

جيىن بارىسىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى وديل رەنو-باسسو, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ, «شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستاندىق كەڭەسى» اسسوتسياتسياسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ەرلان دوسىمبەكوۆ, ازيا دامۋ بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اشوك لاۆاسا, Chevron كورپوراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەيمس دجونسون, ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ەلدەرىندەگى Citigroup كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى دەۆيد ليۆينگستون, ERG Sarl ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ, Exxon Mobil كورپوراتسياسىنىڭ اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى نيل چاپمان, رەسەي مەن تمد ەلدەرىندەگى General Electric كومپانياسىنىڭ پرەزي­دەنتى بەلا فەرەنتسي, شىعىس ەۋروپا بو­يىنشا Philip Morris International كومپا­نياسىنىڭ پرەزيدەنتى ماركو ماريوتتي, «پوليمەتالل ۋك» اق پرەزيدەنتى يگور فينوگەنوۆ, ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىندەگى PwC كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى نيك كوش, Veon Ltd توبىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى كاان تەرزيوگلۋ, ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعى بويىنشا TotalEnergies كومپانياسىنىڭ اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى جۋليەن پۋجە بايانداما جاسادى.

كەڭەستە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى وديل رەنو-باسسو جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى ايتارلىقتاي كەڭەيتۋدى ۇسىندى. «ەسكى تابيعي رەسۋرستار – كومىر, مۇناي مەن گازدان جەل مەن كۇننەن ەنەرگيا وندىرۋگە تولىقتاي كوشۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, ءبىز 2025 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 2 گۆت قۋات وندىرەتىن جەل جانە كۇن ەلەكتر ستانتسيالارىن سالۋدى ۇسىنامىز. ويتكەنى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى كومىرتەكتى الۋ مەن ساقتاۋعا قاراعاندا ارزانىراق», دەدى وديل رەنو-باسسو. سونىمەن قاتار ول ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتۋ سەكتورىن ترانسفورماتسيالاۋ قاجەتىنە توقتالدى. «قازاقستان ءۇشىن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ بەرۋ­دىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن بىلەمىز. كومىرگە تۇراقتى تاۋەلدىلىك اۋانى لاس­تايدى. گەوتەرمالدىق ەنەرگيا, بيوماس­سا جانە كۇن ەنەرگياسى سياقتى جاڭار­تىلاتىن رەسۋرستارعا كوشۋ ءسىزدىڭ جىلۋ سەكتورىڭىزدى وزگەرتەدى جانە قازاقستان ازاماتتارىنا تىكەلەي پايدا اكەلەدى», دەپ قوستى ول.

ال ازيا دامۋ بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزي­دەنتى اشوك لاۆاسا 2021 جىلى ادب QazaqGas ۇك اق ءۇشىن 1 ميلليونعا دەيىن سمارت گاز ەسەپتەگىشتەرىن ورناتۋ ارقىلى بولشەك ساۋداداعى گازدى ەسەپكە الۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ ءۇشىن 100 ميلليون دوللار ۇلتتىق ۆاليۋتا­داعى نەسيەنى ماقۇلداعانىن جەتكىزدى. «بۇل نەسيە وپەراتسيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە ىسىراپتار مەن پار­نيكتىك گازداردىڭ زيان­دى قالدىقتارىن ازايتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق ادب ەقدب-مەن بىرگە الماتى قالاسىنا ايتارلىقتاي ەكولوگيالىق پايدا اكەلەتىن الماتى جەو-2 جاڭعىرتۋ جوباسىن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدا», دەدى اشوك لاۆاسا.

سونىمەن قاتار Chevron كورپو­را­تسياسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەيمس دجونسون قازاقستاننىڭ تومەن كومىرتەكتى بولاشاققا باعىتتالعان ءارى قاراي­عى قادامداردى تالقىلاۋ ءۇشىن ينۆەس­تورلاردى تارتۋعا دەگەن ۇمتىلى­سىن جوعارى باعالايتىنىن جانە قازاق­ستاندى «ەنەرگيا ترانزيتىندە», كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋعا باعىتتالعان باستامالارىن قولداۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. «شەۆرون قوعامنىڭ قولجەتىمدى, سەنىمدى جانە تازا ەنەرگياعا دەگەن قاجەتتىلىگىنە قىزمەت ەتەدى جانە كومىرتەگى قارقىندىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەنەرگيا جانە مۇناي مەن گاز وندىرۋدە كوشباسشى. قازاقستاندا Chevron سەرىكتەستەرىمەن ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ءبىزدىڭ نىساندارداعى مەتان شىعارىندىلارىن باسقارۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءبىز سونداي-اق قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى جانە ەكونوميكانىڭ باسقا دا ەنەرگيانى كوپ قاجەت ەتەتىن سەكتورلارىنداعى نىسانداردىڭ كومىرتەگى سىيىمدىلىعىن تومەندەتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدامىز. وسىعان بايلانىستى «شەۆرون» مەن «قاز­مۇنايگاز» قازاقستانداعى ءوندىرۋ, كادەگە جاراتۋ جانە پايدالانۋ جو­بالارىن بىرلەسىپ زەرتتەۋگە كەلىستى. جاڭا بىرلەسكەن جوبالار مەن شەشىم­دەردى جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار, ءبىز از شىعارىندىلارى بار تابيعي گازدى پايدالانۋ تومەن كومىرتەكتى بولاشاققا ماڭىزدى قادام بولا الادى دەپ ەسەپتەيمىز. ءبىز قازاقستاندا تابيعي گازدى ءوندىرۋ مەن پايدالانۋدى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن سالامەن جانە ۇكىمەتپەن جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز», دەدى ءوز سوزىندە دجەيمس دجونسون.

ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ەلدەرىندەگى Citigroup كومپا­نياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى دەۆيد ليۆينگستون «Citigroup كومپانياسى ۇكىمەتتىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسۋ جونىندەگى ءىس-ارەكەتىن قولدايدى. ءبىز ەكوتيىمدى قارجىلاندىرۋ ەڭ ۇلكەن ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن مويىندايمىز. قازاقستاندا جانە كورشىلەس ەلدەردە «جاسىل ەكونوميكانى» قارجىلاندىرۋدى ودان ءارى دامىتۋ جانە ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى قۇرعان قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك بازا قازاقستاندى قارجىنىڭ وسى سالاسىنداعى وڭىرلىك ورتالىعىنا اينالدىرادى, بۇل سالادا ساراپتامانى قامتاماسىز ەتەدى دەپ كۇتەمىز», دەدى. Citigroup كومپانياسى ەلدە 30 جىلعا جۋىق قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ء«بىز ەلدىڭ ءوسۋى مەن دامۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىندايمىز, سوندىقتان ەكونوميكانى كومىر­تەكسىزدەندىرۋ بويىنشا قازاق­ستانعا قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىرۋ – باستى باسىمدىق. پرەزيدەنت مىرزا, Citigroup كومپا­نيا­سىسىزدىڭ قازاقستانداعى كومىر­قىش­­قىل­سىزداندىرۋ باعدارلاماسىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىڭىزدى قولدايتىنىن تاعى دا قايتالاۋعا رۇقسات ەتىڭىز. ءبىز ينۆەستور, نەسيە بەرۋشى جانە سەنىمدى كەڭەسشى رەتىندە قولداۋىمىز بەن مىن­دەتتەمەمىزدى جالعاستىرا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ بولاشاققا ساپارىنىڭ ءبىر بولىگى بولعانىمىزعا وتە قۋانىشتىمىز», دەپ قوستى دەۆيد ليۆينگستون.

ال ERG Sarl ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ ءبىر عانا پاۆلودار وبلىسىنداعى كاسىپ­ورىنداردا 2030 جىلعا دەيىن 16 ءىرى ەكوجوبانى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى. جوسپارلانعان ينۆەستيتسيا 134 ملرد. جوبانىڭ ماقساتى – 2030 جىلعا قاراي لاستاۋشى زاتتاردىڭ زيانىن 30%-عا ازايتۋ. «سونداي-اق ءبىزدىڭ ستراتەگيامىزدا جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋ جانە قولدانۋ بار. مىسالى, اگلومەراتسيالىق پەشتەردەن شىعاتىن گازداردىڭ شاڭ-گاز اعىنىن ارنايى سكرۋببەرلەردە ازداپ ءسىلتىلى ەرىتىندىمەن وڭدەۋ. بۇل بىزگە 50%-عا دەيىن سو2 الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەگەنمەن تەحنولوگيا گلينوزەمنىڭ قۇنىن ارتتىرادى. ءبىزدىڭ باسقا جوبامىز بوكسيتتەردى الدىن الا وڭدەۋ دە ۇلكەن ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتەدى, بىراق ءبىز تەحنولوگيانى وزگەرتۋ ەنەر­گيا تۇتىنۋدى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن بىلەمىز», دەدى ماشكەۆيچ. سو­نىمەن قاتار ول, «كومىردەن باس تارتا وتىرىپ, بۇگىنگى تاڭدا ونەركاسىپتە 27 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىز الەۋمەتتىك جاۋاپتى كومپانيا رەتىندە سونشا جۇمىسشى مەن ولاردىڭ وتباسىن كۇنكورىسسىز قالدىرا المايمىز. جۇمىسپەن قامتۋ, قايتا دايارلاۋ, توپ قۇرامىنداعى كاسىپورىندارعا اۋىستىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە جىلدار قاجەت. بىزدە تاجىريبە بار. ارقالىق قالاسىنداعى 670 ادامى بار جاۋاپتى تبرۋ-نى جابۋ ءۇشىن بىزگە شامامەن 4 جىل قاجەت بولدى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ كومىردى پايدالانۋدان ايتارلىقتاي شىعىنعا ۇشىراعانى تۋرالى كوپ ايتىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ كومىر وندىرۋدەن الاتىنى از. ال بۇل ارزان ەلەكتر ەنەرگياسى, سالىقتار, سونىمەن قاتار مىڭداعان جەتكىزۋشىلەر مەن كومىر كاسىپورىندارىنىڭ سەرىكتەستەرىنەن تۇسەتىن جاناما ورىندار. سوندىقتان, كومىر قۋاتتارى, ارينە, الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتورىندا بولاتىنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. كومىردەن بىردەن باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل قاراپايىم كومىرشىلەرگە ادىلەتسىزدىك بولادى. بىزگە كومىر كەنىشتەرىنە تارتىلعان مامانداردى قايتا دايارلاۋدان باستاپ, ەكونوميكانىڭ جاڭا سالالارىن قۇرۋعا دەيىنگى كەشەندى باعدارلاما قاجەت», دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى ا.ماشكەۆيچ.

ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ ەلدە كومىر ونەركاسىبىندە شامامەن 30 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى. «كومىردەن باس تارتۋ وڭتايلى تۇردە جۇرگىزىلەدى, ول بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرىلادى. ويتكەنى تۇبەگەيلى كوشە المايمىز. ءتىپتى, الەمدە بىردە-ءبىر ەل مۇنى جۇزەگە اسىرا المايدى», دەدى مينيستر. مەملەكەت باسشىسى دا قازاقستان كومىردەن ءدال قازىر مۇلدەم باس تارتا المايتىنىن جەتكىزدى.

قازاقستان ەنەرگەتيكاسىن دەكاربونيزاتسيالاۋ جولىنداعى كەدەرگىلەرگە توقتالعان ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىندەگى PwC كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى نيك كوش كەڭەس اياسىنداعى كەزدەسۋلەر بيزنەس باسشىلارىن شابىتتاندىراتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ەكونوميكانى ترانسفورماتسيالاۋ پروتسەسى داعدارىسقا دەيىن باستالدى, ويتكەنى ۇكىمەت ەكونوميكانى ءارتا­راپتاندىرۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس سياقتى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەت­تىلىگىن ءتۇسىندى. الدىمەن COVID, ال قازىرگى تاڭدا ۋكرايناداعى سوعىس جا­ھان­دىق ساياسي جانە ەكونوميكالىق لاندشافتتى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بۇگىن ءبىز وسى وقيعالاردىڭ بارلىق سالدارىن ناقتى بولجاي المايمىز.

وسى تۇرعىدان العاندا, قازاق ەلىنىڭ كۇش-جىگەرى ەرەكشە اسەر ەتتى. قازاقستان ءوز الدىنا ەكونوميكانى دەكاربونيزاتسيا­لاۋ, اتاپ ايتقاندا 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ, 2030 جىلعا قاراي جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا ءوندىرۋدىڭ 15 پايىزىنا شىعۋ بويىنشا ايتارلىقتاي بيىك ماقساتتار قويدى. قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇكىمەت ءتيىستى تەتىكتەردى ەنگىزۋ ارقىلى ينستيتۋتسيونالدىق جانە ەكونوميكالىق نەگىز سالۋ ءۇشىن كۇردەلى, بىراق قاجەتتى شەشىمدەر قابىلداۋى قاجەت.

«جاسىل» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن تازا ەنەرگياعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ەلدىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەت.

اقىلدى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جەلى­لەرى (Smart Grid), جاڭارتىلاتىن ەنەر­گيا كوزدەرى, كولىكتى ەلەكترلەندىرۋ (EOT) سياقتى اقىلدى ءارى تازا تەحنو­لو­گيالارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا ىنتالاندىرۋ جاڭا سالانىڭ پايدا بولۋىنا تۇرتكى بولدى.

«جاسىل» قارجى قۇرالدارىنىڭ جاڭا نارىعى دامۋدا, ونىڭ كولەمى جىل سايىن ەكى تاڭبالى سانعا ۇلعايۋدا. بۇل جاڭا ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيالار الەۋەتىن اشۋعا وڭ سەرپىن بەرەدى», دەدى ول.

كومپانيا باسشىسى سونداي-اق, ەۋرو­پالىق وداقتاعى PwC-ءتىڭ ەكولوگيالىق تازا جانە تۇراقتى ەكونوميكا قۇرۋ جونىندەگى ءوز مىندەتتەمەلەرىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازياداعى بارلىق PwC كومپانيالارى 2030 جىلى R كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن PwC عالامدىق مىندەتتەمەسىن ورىنداۋعا كومەكتەسۋ ماقساتىندا NetZero ىشكى باعدارلاماسىن ىسكە قوسقان.

ء«بىز ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا اۋماعىنا 6 ملن اقش دوللارىن ينۆەستيتسيالايمىز, بۇل جەرگىلىكتى ينۆەستيتسيالاردى ايتارلىقتاي تولىقتىرادى جانە PwC كومپانياسىنىڭ ESG جانە تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. ءبىز ايماقتا USB Hub قۇرۋدى باستادىق, بۇل ءبىزدىڭ كليەنتتەرگە وسى باعىتتا قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىگىن ەداۋىر ارتتىردى», دەگەن ن.كوش قازاقستاندى جانە جەرگىلىكتى بيزنەستى قولداۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى.

مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورى­تىن­دىلاي كەلە, كەڭەس مۇشەلەرىن «جاسىل» جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, ESG ينۆەس­تيتسياسىن تارتۋ جانە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ءىس-قيمىلداردى جانداندىرۋعا شاقىردى.