ءبىز بۇعان دەيىن «ون مينۋتتا اۋزىما وسى ءان ءتۇستى, قاپاش-قۇپاش قولىمدى سەرمەگەن سوڭ» دەگەن اقىلباي اباي ۇلىنىڭ ءانىن ەستىپ-ءبىلۋشى ەدىك. ون مينۋتتا جانىنان ءان سۋىرىپ ايتقانعا ارينە ەسى دۇرىس ادام تاڭعالادى. ال سونداي ءسۇتپىسىرىم ۋاقىتتا وپەرا قويىپ شىعۋ ءۇشىن ونەردىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ءىشۋ ازدىق ەتەتىن شىعار. تاجىريبە ءوز الدىنا, تالانت, تاپقىرلىق, شاپشاڭدىق, تاعى قانشاما قاسيەتتەر كەرەك؟ ويتكەنى ءبىر وپەرالىق قويىلىمنىڭ ىشىنە اقىلبايدىڭ بىرنەشە ءانى سىيىپ كەتەدى. مۋزىكانىڭ نەشە اتاسى, پوەزيا مەن دراما, بەينەلەۋ ونەرى, تاعى دا باسقا بەكزات ونەردىڭ ۇلگىسى جىمداستىرىلادى بويىنا. بارلىق ونەردىڭ جيىنتىعى دەسە بولادى. سوندىقتان دا وپەرا رەجيسسەرى الەم بويىنشا ونشا كوپ ەمەس. ال قازاقستانداعى جالعىز وپەرا رەجيسسەرى ەرەنباق تويكەنوۆ جاقىندا عانا رەسەيدە وتكەن «نانو-وپەرا» حالىقارالىق بايقاۋىنان ەكىنشى ورىندى قانجىعالاپ كەلگەندە, قويعان سپەكتاكلدەرىنىڭ ءىشى-باۋىرىنا وزىمەن بىرگە سۇڭگىپ-شىعىپ, ويشا تاماشالاپ قايتتىق.
الەم بويىنشا وپەرا رەجيسسەرلەرىنىڭ كونكۋرسى ەكەۋ-اق ەكەن. مىناۋ «نانو-وپەرا» سول ەكەۋدىڭ ماڭدايالدىسى, كۇللى الەمنىڭ جاس وپەرا رەجيسسەرلەرى كۇتەدى سوندىقتان بۇل بايقاۋدا باسەكە وتە كۇشتى.
ءبىزدىڭ نەگىزگى ايتپاعىمىز, ەرەنباقتىڭ الەمدىك بايقاۋدان الدىڭعى قاتاردان كورىنگەنى عانا ەمەس, ون مينۋتتا وپەرا سپەكتاكلىنىڭ جوباسىن قالاي شەبەر قويىپ شىعا العانى جونىندە. ءسىز ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, ىرىكتەۋدىڭ وزىنە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 200 رەجيسسەر كەلىپ قاتىسقان. ودان وتكەننەن كەيىن بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قازاق رەجيسسەرى دجواككينو ءروسسينيدىڭ «سەۆيلدىك شاشتاراز» كومەديالىق وپەراسىن قالاي قوياتىنىن كورسەتكەن. وندا دا وسى وپەرانى قويامىن دەپ دايىندالىپ بارمايدى رەجيسسەر. تاڭداۋ سول جەردە جۇرەدى. 70-تەن استام وپەرانى ورتاعا شاشىپ جىبەرەدى قازىلار, وڭ جامباسىڭا كەلەتىنىن الىپ ۇلگەرسەڭىز ۇلگەردىڭىز, بولماسا ىلىككەنىن مىسە تۇتاسىز. سول جوپەلدەمەدە ءبىزدىڭ جەرلەسىمىز «سەۆيلدىك شاشتارازدى» مۇلدە وزگەشە سيپاتتا الىپ شىققان. وسىدان ەكى عاسىر بۇرىن جازىلىپ كەتكەن تۋىندىنى تابان استىندا وسى كۇنگى احۋالمەن بايلانىستىرىپ جىبەرگەن. قازىرگى كەزدە ادامدار اراسىندا تىكەلەي قارىم-قاتىناستىڭ قۇرىپ بارا جاتقانىن كىرىكتىرىپ قويسا كەرەك. «تەحنيكا پايدا بولعالى ادامدى ادامعا باۋىر ەتەتىن قويان-قولتىق قارىم-قاتىناس بىرتە-بىرتە سۋىي باستادى. اسىرەسە مىنا پاندەميا كەزىندە ول احۋال مۇلدە تەرەڭدەپ, جوعالۋعا اينالدى. جۇزبە-ءجۇز كورىسىپ, كىسى بالاسى ءبىر-بىرىنە بەتپە-بەت كەلۋ جوعالدى. وسىدان بارىپ مىناداي پروبلەمالار تۋا باستادى. قىز بەن جىگىت كەزدەسىپ, بىردەن ءتىل تابىسىپ كەتۋى قيىندادى. ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى نەمەسە نەشە ءتۇرلى اگەنتتىكتەرگە جۇگىنەتىن كەپكە دۋشار بولدى جاستار. بەتپە-بەت كەزدەسىپ ءتىل تابىسىپ كەتۋى نەعايبىل. مۇنىڭ سوڭى قايدا اپارادى؟ سوندىقتان سپەكتاكلدە مەن شاش الاتىن فيگارونى كومەكشى تەحنيكا قىلىپ جىبەردىم. ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىن ۇيىمداستىراتىن روبوت رەتىندە ويناتتىم. وندا قىز بەن جىگىت ءبىر-ءبىرىنىڭ ءتىلىن تابا المايدى, الگى روبوت ەكەۋىنە جەڭگەتاي بولادى, قازاقشا ايتقاندا. قىز بەن جىگىت سول ارقىلى قوسىلادى, بىراق كومەديا», دەيدى ەرەنباق تويكەنوۆ.
ءسىز اتالعان وپەرا سپەكتاكلىن كورسەڭىز انىق پايىمدايسىز. وپەرانىڭ كەرەمەت سازدى اۋەندەرى بىرقاتار اتاقتى فيلمدەردە بار, ال فيگارونىڭ ايگىلى Largo al Factotum ارياسى مەن روزينانىڭ Una voce poco fa كاۆانتيناسىن بارشا الەم تىڭدارمانى بىرنەشە نوتاسىنان-اق تانيتىنى ايتىلادى. وسىنداي اتاقتى دۇنيەنى ءبىزدىڭ رەجيسسەر وزىنشە ادىپتەپ شىققاندا, زالدا «جارىلىس» بولعان. شاتىر-شۇتىر شاپالاقتان قالعىپ بارا جاتقان ەل قايتا ويانعانداي كۇي كەشكەن. ونىڭ ۇستىنە الەم بويىنشا كىل مىقتى وپەرا رەجيسسەرلەرىنەن قۇرالعان مۇنداي قازىلار القاسى جالعىز-اق وسى «نانو-وپەرا» كونكۋرسىنا جينالادى. بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋشى – دۇنيەجۇزىنە اتاقتى رەجيسسەر, «گەليكون-وپەرا» اتتى جەكە تەاترى بار دميتري بەرتمان بولسا, قالعان ون ەكى قازى تۇركيا, سەربيا, تاعى باسقا وركەنيەتتى ەلدەردەگى باس رەجيسسەرلەر, ءبىر-ءبىر جەكە تەاترلارى بار تۇلعالار. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان 200 وپەرا رەجيسسەرىنىڭ اراسىنان ىرىكتەلگەن ون ۇزدىكتىڭ سەگىزىن ارتقا تاستاعان ەرەنباق ەكىنشى كەزەڭدە جورج بيزەنىڭ «كارمەن» وپەراسىنان حوزە مەن ەسكاميلوننىڭ دۋەتىن قويىپتى. بۇل – دۇنيەجۇزى ساحنالارىندا ەڭ كوپ قويىلاتىن اتاقتى وپەرا. وندا ەكى جىگىت كارمەنگە تالاسادى. رەجيسسەر بۇل جولى دا امال تاپقان. ەل قويىپ جۇرگەن وپەرانىڭ جاتتاندى نۇسقاسىن الىپ شىعا سالماي, باستاپقى نۇسقاسى پروسپەر مەريمەنىڭ «كارمەن» نوۆەللاسىنان كارمەننىڭ كۇيەۋىن الىپ شىققان. تۋىندىنىڭ تۇپنۇسقاسىندا كارمەننىڭ كۇيەۋى بولاتىن دا, وپەرادا ول وسى ۋاقىتقا دەيىن كورسەتىلمەي كەلگەن. باسى بوس سۇلۋعا ەكى جىگىت تالاساتىن-دى. ال نوۆەللانىڭ نەگىزىندە بىرەۋدىڭ باسىبايلى ايەلىنە تالاسادى الگى ەكى بويداق. وپەرا وسىلاي قۇلپىرىپ شىعا كەلگەندە ەل جاعاسىن ۇستايدى, ارينە.
ءۇشىنشى كەزەڭدە «كارمەننىڭ» كوپشىلىك نۇسقاسىن الىپ شىققاندا دا حالىق جاقسى قابىلداعان. بۇل دا جوعارىداعى «كارمەننىڭ» جالعاسى. بىراق الدىن رەسەيلىك رەجيسسەر وراپ كەتىپ, وسىلايشا قازاق وپەرا رەجيسسەرى ەكىنشى ورىندى مىسە تۇتىپتى. ءبىز الەمدىك وپەرا رەجيسسەرلەرى اراسىندا توپ جارعان تۇڭعىش قازاق قويعان وپەراعا باراتىن كۇندى اسىعا كۇتەمىز.