ونەر • 09 ماۋسىم, 2022

ۇكىلى ءۇمىت

1170 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ون مينۋت بەرەدى, نەبارى ون-اق مينۋت. سول ون مينۋتتا تۇتاس وپەرالىق شىعارمانى قويىپ شىعۋ دەگەن... نە ايتقىڭ كەلدى, كورسەتەتىن قۇبىلىستاردى قالاي جەتكىزەسىز, ءبارىن ون مينۋتقا سىيدىرىپ جىبەرە الاسىز با, جوق پا؟ سىيدىرا الماساڭىز قوش ايتىساسىز. جالپى, وپەرا رەجيسسەرى دەگەندى ءسىز ەستىگەنسىز بە؟ بۇل كادىمگى دراما, كينو رەجيسسەرى ەمەس. وپەرا ونەردەگى بارلىق جانردىڭ سينتەزى بولعاندىقتان, قازاقستاندا جالعىز, الەمدە ساۋساقپەن سانارلىق قانا ەكەن ولار.

ۇكىلى ءۇمىت

ءبىز بۇعان دەيىن «ون مينۋتتا اۋزىما وسى ءان ءتۇستى, قاپاش-قۇپاش قولىمدى سەرمەگەن سوڭ» دەگەن اقىلباي اباي ۇلىنىڭ ءانىن ەستىپ-ءبىلۋشى ەدىك. ون مينۋتتا جانىنان ءان سۋىرىپ ايتقانعا ارينە ەسى دۇرىس ادام تاڭعالادى. ال سونداي ءسۇتپىسىرىم ۋاقىتتا وپەرا قويىپ شىعۋ ءۇشىن ونەردىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ءىشۋ از­دىق ەتەتىن شىعار. تاجىريبە ءوز الدىنا, تالانت, تاپقىرلىق, شاپ­شاڭدىق, تاعى قانشاما قا­سيەت­تەر كەرەك؟ ويتكەنى ءبىر وپەرا­لىق قويىلىمنىڭ ىشىنە اقىلبايدىڭ بىرنەشە ءانى سى­يىپ كەتەدى. مۋزى­كانىڭ نەشە اتاسى, پوەزيا مەن دراما, بەينەلەۋ ونەرى, تاعى دا باسقا بەكزات ونەردىڭ ۇلگىسى جىمداس­تىرىلادى بويىنا. بارلىق ونەردىڭ جيىنتىعى دەسە بولادى. سوندىقتان دا وپەرا رەجيسسەرى الەم بويىنشا ونشا كوپ ەمەس. ال قازاقستانداعى جالعىز وپەرا رەجيسسەرى ەرەنباق تويكەنوۆ جاقىندا عانا رەسەيدە وتكەن «نا­نو-وپەرا» حالىقارالىق باي­قاۋىنان ەكىنشى ورىندى قان­جى­عالاپ كەلگەندە, قويعان سپەك­تاكلدەرىنىڭ ءىشى-باۋىرىنا وزىمەن بىرگە سۇڭگىپ-شىعىپ, ويشا تاماشالاپ قايتتىق.

الەم بويىنشا وپەرا رەجيس­سەرلەرىنىڭ كونكۋرسى ەكەۋ-اق ەكەن. مىناۋ «نانو-وپەرا» سول ەكەۋدىڭ ماڭدايالدىسى, كۇللى الەمنىڭ جاس وپەرا رەجيسسەرلەرى كۇتەدى سون­دىقتان بۇل بايقاۋدا باسەكە وتە كۇشتى.

ءبىزدىڭ نەگىزگى ايتپاعىمىز, ەرەن­باقتىڭ الەمدىك بايقاۋدان الدىڭعى قاتاردان كورىنگەنى عانا ەمەس, ون مينۋتتا وپەرا سپەك­تاكلىنىڭ جوباسىن قالاي شە­بەر قويىپ شىعا العانى جونىن­دە. ءسىز ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, ىرىك­تەۋدىڭ وزىنە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇك­پى­رىنەن 200 رەجيسسەر كەلىپ قاتىسقان. ودان وتكەننەن كەيىن بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قازاق رەجيسسەرى دجواككينو ءروسسينيدىڭ «سەۆيلدىك شاشتاراز» كومەديالىق وپەراسىن قالاي قوياتىنىن كورسەتكەن. وندا دا وسى وپەرانى قويامىن دەپ دايىندالىپ بارمايدى رەجيسسەر. تاڭداۋ سول جەردە جۇرەدى. 70-تەن استام وپەرانى ورتاعا شاشىپ جىبەرەدى قازىلار, وڭ جامباسىڭا كەلەتىنىن الىپ ۇلگەرسەڭىز ۇلگەردىڭىز, بولماسا ىلىككەنىن مىسە تۇتاسىز. سول جوپەلدەمەدە ءبىزدىڭ جەرلەسىمىز «سەۆيلدىك شاشتارازدى» مۇلدە وزگەشە سيپاتتا الىپ شىققان. وسىدان ەكى عاسىر بۇرىن جازىلىپ كەتكەن تۋىندىنى تابان استىندا وسى كۇنگى احۋالمەن بايلانىستىرىپ جىبەرگەن. قازىرگى كەزدە ادامدار اراسىندا تىكەلەي قارىم-قاتىناستىڭ قۇرىپ بارا جاتقانىن كىرىكتىرىپ قويسا كەرەك. «تەحنيكا پايدا بولعالى ادامدى ادامعا باۋىر ەتەتىن قويان-قولتىق قارىم-قاتىناس بىرتە-بىرتە سۋىي باستادى. اسىرەسە مى­نا پاندەميا كەزىندە ول احۋال مۇلدە تەرەڭدەپ, جوعالۋعا اينالدى. جۇزبە-ءجۇز كورىسىپ, كىسى بالاسى ءبىر-بىرىنە بەتپە-بەت كەلۋ جوعالدى. وسىدان بارىپ مىناداي پروبلەمالار تۋا باستادى. قىز بەن جىگىت كەزدەسىپ, بىردەن ءتىل تابىسىپ كەتۋى قيىندادى. ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى نەمەسە نەشە ءتۇرلى اگەنتتىكتەرگە جۇگىنەتىن كەپكە دۋشار بولدى جاستار. بەتپە-بەت كەزدەسىپ ءتىل تابىسىپ كەتۋى نەعايبىل. مۇنىڭ سوڭى قايدا اپارادى؟ سوندىقتان سپەكتاكلدە مەن شاش الاتىن فيگارونى كومەكشى تەحنيكا قىلىپ جىبەردىم. ادام­داردىڭ قارىم-قاتىناسىن ۇيىمداستىراتىن روبوت رەتىندە ويناتتىم. وندا قىز بەن جىگىت ءبىر-ءبىرىنىڭ ءتىلىن تابا المايدى, الگى روبوت ەكەۋىنە جەڭگەتاي بولادى, قازاقشا ايتقاندا. قىز بەن جىگىت سول ارقىلى قوسىلادى, بىراق كومەديا», دەيدى ەرەنباق تويكەنوۆ.

ءسىز اتالعان وپەرا سپەكتاكلىن كورسەڭىز انىق پايىمدايسىز. وپەرانىڭ كەرەمەت سازدى اۋەندەرى بىرقاتار اتاقتى فيلم­دەردە بار, ال فيگارونىڭ ايگىلى Largo al Factotum ارياسى مەن روزينانىڭ Una voce poco fa كاۆانتيناسىن بارشا الەم تىڭدارمانى بىرنەشە نوتاسىنان-اق تانيتىنى ايتىلادى. وسىنداي اتاقتى دۇنيەنى ءبىزدىڭ رەجيسسەر وزىنشە ادىپتەپ شىققاندا, زالدا «جارىلىس» بولعان. شاتىر-شۇتىر شاپالاقتان قالعىپ بارا جاتقان ەل قايتا ويانعانداي كۇي كەشكەن. ونىڭ ۇستىنە الەم بويىنشا كىل مىقتى وپەرا رەجيسسەرلەرىنەن قۇرالعان مۇنداي قازىلار القاسى جالعىز-اق وسى «نانو-وپەرا» كونكۋرسىنا جينالادى. بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋشى – دۇنيەجۇزىنە اتاقتى رەجيسسەر, «گەليكون-وپە­را» اتتى جەكە تەاترى بار دميتري بەرتمان بولسا, قالعان ون ەكى قازى تۇركيا, سەربيا, تاعى باسقا وركەنيەتتى ەلدەردەگى باس رەجيسسەرلەر, ءبىر-ءبىر جەكە تەاترلارى بار تۇلعالار. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان 200 وپەرا رەجيسسەرىنىڭ اراسىنان ىرىكتەلگەن ون ۇزدىكتىڭ سەگىزىن ارتقا تاستاعان ەرەنباق ەكىنشى كەزەڭدە جورج بيزەنىڭ «كارمەن» وپەراسىنان حوزە مەن ەسكاميلوننىڭ دۋەتىن قويىپتى. بۇل – دۇنيەجۇزى ساحنالارىندا ەڭ كوپ قويىلاتىن اتاقتى وپەرا. وندا ەكى جىگىت كار­مەنگە تالاسادى. رەجيسسەر بۇل جولى دا امال تاپقان. ەل قويىپ جۇرگەن وپەرانىڭ جاتتان­دى نۇسقاسىن الىپ شىعا سالماي, باستاپقى نۇسقاسى پروسپەر مەريمەنىڭ «كارمەن» نوۆەللاسىنان كارمەننىڭ كۇيەۋىن الىپ شىققان. تۋىندىنىڭ تۇپنۇس­قاسىندا كارمەننىڭ كۇيەۋى بولاتىن دا, وپەرادا ول وسى ۋاقىتقا دەيىن كورسەتىلمەي كەلگەن. باسى بوس سۇلۋعا ەكى جىگىت تالاساتىن-دى. ال نوۆەللانىڭ نەگىزىندە بىرەۋدىڭ باسىبايلى ايەلىنە تالاسادى الگى ەكى بويداق. وپەرا وسىلاي قۇلپىرىپ شىعا كەلگەندە ەل جاعاسىن ۇستايدى, ارينە.

ءۇشىنشى كەزەڭدە «كارمەننىڭ» كوپشىلىك نۇسقاسىن الىپ شىققان­دا دا حالىق جاقسى قابىلداعان. بۇل دا جوعارىداعى «كارمەننىڭ» جالعاسى. بىراق الدىن رەسەيلىك رەجيسسەر وراپ كەتىپ, وسىلايشا قازاق وپەرا رەجيسسەرى ەكىنشى ورىندى مىسە تۇتىپتى. ءبىز الەمدىك وپەرا رەجيسسەرلەرى اراسىندا توپ جارعان تۇڭعىش قازاق قويعان وپە­راعا باراتىن كۇندى اسىعا كۇتەمىز.   

سوڭعى جاڭالىقتار