وڭتايلى ونلاين-جارمەڭكە
بۇگىندە جالپى جۇمىس كۇشىنىڭ 60%-ىن ميللەنيالدار مەن Z بۋىنى قۇرايدى. 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 80%-عا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ءۇردىس, قازىرگى كۇردەلى احۋال جانە الداعى ىقتيمال سىن-قاتەرلەر جۇمىسپەن قامتۋ ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ وتىر. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردى جاي عانا جۇمىسپەن قامتۋ ەمەس, ساپالى جۇمىس ورنىن بەرۋ ارقىلى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باستى مىندەت. بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن قازىر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىس-شارالارمەن قاتار, جاڭا باعىتتار بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ ماڭىزدى. ماقسات – جاستاردى جۇمىسقا تارتۋ. وسى ماقساتتا ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردا بوس جۇمىس ورىندارىنا ونلاين جارمەڭكە وتكىزۋ ارقىلى جاستاردى ەڭبەكپەن قامتۋ قولعا الىنادى.
بيىل مامىر ايىندا ERG كومپانيالار توبىمەن بىرلەسىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرىنە جانە 35-كە دەيىنگى جاستارعا ارنالعان ونلاين-جارمەڭكە پيلوتتىق رەجىمدە وتكىزىلدى. كومپانيا 350 جۇمىس ورنىن ۇسىندى. ءبىر اپتانىڭ ىشىندە جۇمىس بەرۋشىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن 159 جاس ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, جۇمىسقا قابىلداندى. پيلوتتىق جوبانىڭ قورىتىندىسى وزگە دە مينيسترلىكتەرمەن, سونداي-اق تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ جانە «سامۇرىق-قازىنانىڭ» وكىلدەرىمەن تالقىلاندى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇل كومپانيالارمەن ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىنا 20 مىڭ بوس جۇمىس ورنىن ورنالاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە IT سالاسى مەن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى دا بار. بوس جۇمىس ورىنداردىڭ العاشقى ونلاين-جارمەڭكەسى 24-30 ماۋسىم ارالىعىندا وتەدى. ول اي سايىن ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.
بيىل ۇلتتىق جوبالار اياسىندا 269 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. بۇگىندە ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىنا 691 كاسىپورىن 1 مىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبادا اشىلاتىن 13 609 جۇمىس ورنى ۇسىنىلىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا بوس جۇمىس ورىندارىنا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ سانى 5 مىڭنان استى, ونىڭ ىشىندە 1 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
– جالپى جۇمىسقا تارتۋ ءىسىن ەلەكتروندى بيرجا اياسىندا جۇرگىزۋدى قولدايمىز. ونىڭ اشىقتىعى جانە قولجەتىمدىلىگى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىنىڭ جاڭا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدى جانە مەملەكەت قولعا الىپ جاتقان باستامالاردان حالقىمىزدى تولىق حاباردار ەتۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى. جۇمىسپەن قامتۋداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – پلاتفورما ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋدى زاڭداستىرۋ. پاندەميا كەزىندەگى شەكتەۋ شارالارى جەر جۇزىندە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ زامان تالابىنا بەيىم تاسىلدەرىن قولدانۋعا تىڭ سەرپىن بەردى. بۇل ۇردىستەن قازاقستان دا شەت قالعان جوق. تسيفرلاندىرۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالار دا ەل ەكونوميكاسىنا اسەرىن تيگىزەدى. سوڭعى جىلدارى ناقتى سەكتورعا قاراعاندا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ سانى ارتقان, – دەدى مينيستر.
مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستاندا شامامەن 500 مىڭ ادام پلاتفورما ارقىلى جۇمىسپەن قامتىلعان. ياعني ازاماتتار «ياندەكس», «ۋبەر», «ۆولت» جانە «گلوۆو» سياقتى ءتۇرلى ونلاين-پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي جۇمىس فورماتى تۇرعىندارعا ىڭعايلى ەكەنى ءسوزسىز. الايدا ونىڭ باستى كەمشىلىگى – جۇمىسپەن قامتىلعاندار ءۇشىن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتىڭ جوقتىعى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونداي ازامات جۇمىسسىز قالسا نەمەسە جۇكتىلىگىنە جانە بالالى بولۋىنا بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتسا, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان قاجەتتى الەۋمەتتىك تولەم الا المايدى.
بۇگىنگى تاڭدا 300 مىڭنان استام انا وسى قوردان جۇكتىلىك كەزىندە بۇرىنعى ورتاشا جالاقىسىنىڭ 100%-ىن جانە بالا كۇتىمى كەزەڭىندە جالاقىسىنىڭ 40%-ىن الىپ وتىر. بۇدان باسقا 105 مىڭ جۇمىسسىز ادامعا 6 اي بويى جالاقىسىنىڭ شامامەن 40%-ى تولەنەدى. سوڭعى جىلدارى بۇل تولەمدەردىڭ مولشەرىن ەداۋىر ۇلعايتۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بۇل ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىنە تارتۋ ءۇشىن ونلاين پلاتفورمالاردىڭ نەگىزگى وپەراتورلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. بۇعان قوسا بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ قامتۋ سحەمالارىن پيلوتتىق رەجىمدە جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جۇمىستىڭ ناتيجەسى جىل سوڭىنا قاراي ۇسىنىلادى.
– ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە ءوز ءىسىن اشۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. سوندىقتان ماقساتتى توپتارعا ءتيىمدى جانە تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشاتىن مەكەمەلەرگە سۋبسيديا ءبولۋ جالعاسادى. بيىل 100 مىڭ جۇمىس ورنى جوسپارلانىپ, وعان بيۋدجەتتەن 77 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇگىنگە دەيىن 84,4 مىڭ ازامات وسىنداي جۇمىسقا تارتىلدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن جاستاردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن قولداۋ ماڭىزدى. وسىنداي 20 مىڭ گرانتتى قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتەن 25,8 ميلليارد تەڭگە كوزدەلگەن. قازىرگى كەزدە 1 مىڭ 400-دەن استام ازامات گرانت يەگەرى اتاندى. مەملەكەت تەحنولوگيالاردىڭ دامۋ قارقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇمىس كۇشىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن ماشىعىن ۇنەمى جەتىلدىرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارادى. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالابىنا سايكەس, بيىل 36 مىڭ ادامدى وقىتۋ جانە قايتا دايارلىقتان وتكىزۋ جوسپارلانعان. قازىردىڭ وزىندە 9 مىڭنان استام ازامات بۇل مۇمكىندىكتى پايدالانىپ ۇلگەردى. بوس جۇمىس ورىندارىنا جولداما ۇسىنۋ جالعاسادى. بۇل شارا ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل شەك 350 مىڭ دەڭگەيىندە بەلگىلەندى, ونىڭ ىشىندە 91 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستى. جالپى جوعارىدا اتاپ وتىلگەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى اياسىندا بيىل 500 مىڭنان اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلگەن, – دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بيىل جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, جاستار پراكتيكاسىنا, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جالاقىسى ارتىپ, قاتىسۋ مەرزىمى ۇزارتىلدى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. «بيىل ۇلتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا شامامەن 270 مىڭداي تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلۋى ءتيىس. بۇل جوسپار ورىندالۋى كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىتۋ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى وسىنداي كۋرستاردا 33 مىڭنان استام ادام وقىپ, ونىڭ 15 مىڭى ءوز بيزنەسىن اشتى. بۇل رەتتە business.enbek.kz بىرىڭعاي كاسىپكەرلىك باستامالاردى قولداۋ پورتالى ارقىلى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ مەن گرانتتار بەرۋ بويىنشا بيزنەس-پروتسەستەر اۆتوماتتاندىرىلدى.
ءا.سمايىلوۆ پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيىلدان باستاپ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا KPI-عا قول جەتكىزۋ نەگىزىندە باعالاناتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
– جوبالار مەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن تۇراقتى بوس جۇمىس ورىندارىن كوبەيتۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. جاستارمەن جانە الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىندا ء«بىر تەرەزە» ءتاسىلىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. تسيفرلىق پلاتفورمالار اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدارعا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر بەرۋ ءۇشىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ ماڭىزدى. 25 ماۋسىمعا دەيىن اكىمدەردى باعالاۋ ءۇشىن ءاربىر 10 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا كەمىندە 100 جاڭا جۇمىس ورنى ينديكاتورىن بەلگىلەپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن ناقتى ەسەپكە الۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋ كەرەك. سۋبسيديالاناتىن جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋشىلاردىڭ كەمىندە 60%-ىن تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ەلىمىزدە استىق قورى جەتكىلىكتى
سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا ەگىس ناۋقانىن وتكىزۋ ماسەلەلەرى قارالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ دەرەگىنشە, قازىرگى جاعداي بويىنشا ءداندى داقىلداردى ەگۋ اقتوبە (97,7%) جانە باتىس قازاقستان (86,2%) وبلىستارىنان باسقا بارلىق وبلىستا اياقتالعان. اتالعان وڭىرلەردە قاتتى جاۋىن-شاشىنعا بايلانىستى ەگىس جۇمىستارى كەيىنگە قالدىرىلدى. وسى اپتانىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– ماسەلەن, جازدىق داقىلدار 19,8 ملن گا نەمەسە بەلگىلەنگەن جوسپاردان 100,2%, كارتوپ 189,6 مىڭ گا, كوكونىس-باقشا داقىلدارى 269,2 مىڭ گا, كوپجىلدىق شوپتەر 429,6 مىڭ گا القاپقا سەبىلدى. 3,1 ملن گا مايلى داقىلدار, 12,3 مىڭ گا قانت قىزىلشاسى, 121,1 مىڭ گا ماقتا ەگىلدى. ەلدىڭ جالپى ەگىس الاڭى 23,1 ملن گا قۇرادى. بۇل 2021 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 105 مىڭ گا ارتىق, – دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار جۇرگىزىلىپ جاتقان ەگىس القاپتارىن ارتاراپتاندىرۋعا جانە دارا داقىلدى ەگىستەن كەتۋ جۇمىسىنا سايكەس, استىق القاپتارى 285,5 مىڭ گا قىسقارتىلدى. مايلى داقىلدار 24,9 مىڭ گا, كارتوپ 2,4 مىڭ گا, كوكونىس 1,7 مىڭ گا جانە جەم-ءشوپ داقىلدارى 448,1 مىڭ گا وسكەنى بايقالادى.
ءا.سمايىلوۆ ۇكىمەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قارجىلاندىرىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلداعانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, فەرمەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتىك كرەديتتىڭ جالپى سوماسى 140 ملرد تەڭگەگە دەيىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ ەكى ەسەگە, ياعني 80 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. جالپى اگروونەركاسىپ سالاسىن قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە قوسىمشا 298 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ودان بولەك, ديزەل وتىنىنىڭ قاجەتتى كولەمى نارىقتىق باعادان 10-15% تومەن باعامەن جەتكىزىلدى. وتاندىق وندىرۋشىلەردەن الىناتىن مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردىڭ باعاسى تومەندەتىلدى. وسىلايشا, بيىل اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كۇشەيتىلدى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى قۇرعاقشىلىق بولعانىنا قاراماستان, بيدايعا دەگەن ىشكى قاجەتتىلىك تولىعىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. «ەكسپورتتىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداپ, قاجەتتى قور جيناپ الدىق. بيىل جاڭا ءونىمدى جيناپ العانشا, ەلىمىزدە جەتكىلىكتى استىق قورى بار», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بۇل ورايدا بۇۇ-نىڭ ناۋرىزداعى بيۋللەتەنىنە سايكەس, قازاقستاندا بيىل استىقتىڭ ءتۇسىمى ورتاشا جىلدىق كورسەتكىشتەن جوعارى بولۋى كەرەك. 18-19 ملن توننا استىق جينالسا, ىشكى قاجەتتىلىك شامامەن 8 ملن توننانى قۇرايدى. ءتىپتى قولايسىز اۋا-رايى مەن جينالاتىن ءونىمنىڭ بولجامى ناشار بولعان كۇننىڭ وزىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
ءا.سمايىلوۆ ەگىس جۇمىستارى قارقىنىنىڭ جاقسى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ الدىنا بىرقاتار مىندەت قويدى.
– قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ, اگروعىلىمدى دامىتۋ, ەلدىڭ كليماتىنا ساي كەلەتىن, قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى, ءتۇسىمى جوعارى سورتتاردى جاساپ شىعارۋ شارالارىن قابىلداۋ كەرەك. مول ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اگروتەحنولوگيالىق تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋ ماڭىزدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋگە الدىن الا كەلىسىمشارتتار جاساۋ قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. اگروونەركاسىپ سۋبەكتىلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن جوسپارلانىپ وتىرعان وزگەرىستەردى بيزنەس قوعامداستىقپەن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاۋ كەرەك. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنا» فورۆاردتىق شارتتار اياسىندا استىق كولەمىن ۋاقتىلى جەتكىزۋ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ مىندەتتەمەلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل قور كەيىن ىشكى نارىقتى استىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەرەك, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
