قازاقستان وتباسىلارىنىڭ بولاشاعى – بۇل كەلىسىلگەن اقشالاي جاردەماقىلار باعدارلاماسىنىڭ (كاجب) جۇزەگە اسىرىلۋىنا سەبەپ بولعان باستى نەگىز. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعىتىنداعى بۇل يننوۆاتسيالىق مەحانيزم الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالاردىڭ ءومىرىن ولاردىڭ دەنساۋلىعىنا, ءبىلىمى مەن الەۋمەتتىك قورعالۋىنا ينۆەستيتسيا جاساۋ ارقىلى جاقسارتىپ كەلەدى. بۇل ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن باعدارلاما مۇقتاج جاندارعا جاردەماقى تولەپ, قاجەتتى اقپارات بەرەتىن ترەنينگتەر وتكىزەدى.
كاج باعدارلاماسىنان قازاقستاننىڭ ورتاشا دەڭگەيدەگى التى وبلىسىنان – اقمولا, قىزىلوردا, جامبىل, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە الماتى وبلىستارىنان تىركەلگەن 470 مىڭعا جۋىق ادام كومەك الدى دەۋگە بولادى. بۇل كورسەتكىش اتالعان ايماقتارداعى بارلىق تۇرعىنداردىڭ 10%-نان دا از. ايتكەنمەن, ءبىز قازىردىڭ وزىندە-اق كاج باعدارلاماسى اياسىندا مەكتەپالدى دايىندىقتان وتكەن بۇلدىرشىندەردىڭ بولاشاعىنا سەنىم ارتىلارىنا كوز جەتكىزە الامىز. ءبىز وزدەرىنىڭ جانە ءوز بالالارىنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن دۇرىس تاڭداۋ جاساعان انالار مەن سابيلەردىڭ كەلەشەگىن دە ەلەستەتە الامىز. سونىمەن قاتار, بولاشاق كاسىبي جانە ومىرلىك ماشىقتارىن دامىتۋ ماقساتىندا التى اي ۋاقىتىن وقۋعا بولگەن جاستاردىڭ دا بولاشاعى بار ەكەنىنە كۇمانسىز قارايمىز. ءوز بالالارىنا ءۇي جاعدايىندا كۇتىم جاساۋ جايىندا جانە بالالارىن قوعامعا تابىستى بەيىمدەۋ جايىندا كوبىرەك وقىپ بىلگەن اتا-انالاردىڭ وتباسىلارى دا بولاشاقتىڭ ءۇمىتىن ۇكىلەپ وتىر دەپ بىلەمىز.
سونداي-اق, ەلدىڭ ءتۇرلى اۋداندارى مەن اۋىلدارىندا اتالعان وتباسىلارمەن جۇمىس جاساعان 3000-نان استام ەرىكتىنىڭ قولىندا دا كەلەشەكتىڭ كىلتى تۇرعانى بەلگىلى. ەرىكتىلەر ءوز اۋىلداستارىن دايىنداپ, سودان سوڭ ولاردىڭ ۇيلەرىن ارالاپ, اۋىلداستارىنا قولداۋ كورسەتۋگە تالاي ۋاقىتىن ءبولدى جانە وزدەرىنىڭ ماشىقتارىن جەتىلدىرىپ, جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق تۇرعىندارى اراسىندا كومەكتەرى ءاردايىم قاجەت بولاتىندىعىنا جانە ونىڭ جالعاساتىندىعىنا سەنىمدەرىن ارتتىردى. ولاردىڭ باسىم بولىگى بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلاماسىنا تارتىلۋدا. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا اقمولا جانە جامبىل وبلىستارىندا 2014 جىلى الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلارعا كەلىسىلگەن اقشالاي كومەك كورسەتىلەتىن «ورلەۋ» باعدارلاماسى العاش رەت جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل مەملەكەتتىك جوبانىڭ نەگىزىنە «بوتا» قورىنىڭ كەلىسىلگەن اقشالاي جاردەماقىلار باعدارلاماسىنىڭ يننوۆاتسيالىق تاسىلدەرى ەندى. مۇنداعى ماقسات – الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارىنا ءبىلىم بەرىپ, نە قايتا وقىتىپ, ءارى قاراي جۇمىسپەن قامتۋ نە ءوز ءىسىن اشۋىن ۇيىمداستىرۋ.
سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ بولاشاق, ەلىمىزدىڭ التى وبلىسىندا ورنالاسقان – قوردىڭ ەكى وبلىستاعى ءبولىمى مەن سەرىكتەس بولعان بەس كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارىنىڭ 200-دەن استام وقىعان, بىلىكتى ءارى كاسىبي ماماندارىنىڭ قولىندا دەپ تە ويلايمىز, ويتكەنى, ولار اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى الەۋمەتتىك قورعاۋ باعدارلاماسىن ءار بەنەفيتسيارعا جەتكىزۋدى ۇيرەندى. ءار مامان 100 ساعاتتان استام ۋاقىتىن وقۋعا ارناپ, ءوز ءبىلىمىن 70-80 ەرىكتىگە جەتكىزە ءبىلدى. ال دايىندىقتان وتكەن ءار ەرىكتى ورتاشا ەسەپپەن اي سايىن 20 بەنەفيتسيارمەن جۇمىس جاساعان.
بولاشاق بانك كارتوچكالارىن قولدانىپ, ۇلتتىق بانك جۇيەسىنە قاتىسۋ تاجىريبەسىن العان 94 مىڭ وتباسىنىڭ تاجىريبەسىندە دەپ تە ويلايمىز. قاۋىپسىزدىك جانە قىزمەتتى اشىق جۇرگىزۋ ماقساتىندا قولما-قول اقشامەن جۇمىس ىستەۋدەن باس تارتقان «بوتا» قورىنىڭ جاردەماقى الۋشىلارى ءۇشىن ءدال وسىنشا بانك كارتوچكالارى ازىرلەنگەن ەدى.
از قامتىلعان وتباسىلار ءوز كۇشىمەن وزدەرىنىڭ ومىرىنە جانە بالالارىنىڭ بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا جاساۋدى جاقسى ادەتكە اينالدىرا باستادى. كاجب جۇزەگە اسقان 4 جىلدىڭ ىشىندە 150 مىڭنان استام قاتىسۋشى 8 ملرد.تەڭگەدەن استام جاردەماقى الدى. مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى ون مىڭداعان ءبۇلدىرشىن ءۇشىن العان بىلىمدەرى ولاردىڭ بولاشاعىنا دەگەن جولداما بولىپ تابىلادى. كاج باعدارلاماسىنا جۇكتىلىك بارىسىندا دەنساۋلىعىنا ساپالى كۇتىم جاساۋ ماقساتىندا قاتىسقان انالاردىڭ مىڭداعان بالالارىنىڭ ومىرلەرى تۇبەگەيلى وزگەردى. كاج باعدارلاماسىنىڭ بەنەفيتسيارلارى بولىپ كەلەتىن مىڭداعان ءجاسوسپىرىم وزدەرىنىڭ ومىرلىك جولدارىن تاڭدادى. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار مىڭداعان بالالار قوعام ومىرىنە بەلسەندى قاتىسا باستادى. جاردەماقىلاردان بولەك ولار ءبىلىم الدى, ومىرگە جاڭا كوزقاراسپەن قاراي باستادى جانە ارقايسىسىنىڭ بويىندا جاقسى ءومىر سۇرۋگە دەگەن تالپىنىس پايدا بولدى – مۇنىڭ ءوزى جەتىستىك. كەلەشەك ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن كۇش-جىگەرىن توككەن جانە ءالى دە توگۋگە دايىن جۇرەتىن كاج باعدارلاماسىنا قاتىسقان ءاربىر ازاماتتىڭ قولىندا ەكەنى انىق. قازاقستان بارشا ازاماتتاردىڭ ورتاق ۇلەسىمەن عانا گۇلدەنىپ, دامي بەرمەك.
دجو ريتتمانن,
«بوتا» قورىنىڭ كەلىسىلگەن اقشالاي
جاردەماقىلار باعدارلاماسىنىڭ
2009-2012 جىلدارداعى ديرەكتورى.
