ايماقتار • 03 ماۋسىم، 2022

رەفەرەندۋمعا دايىندىق بارىسى ناقتىلاندى

138 رەت كورسەتىلدى

الماتىدا، «قازاق جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى» عىلىمي –زەرتتەۋ ينستيتۋتى   بازاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى بەيبىت يساباەۆ، اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن   كونس­تيتۋ­تسيا­عا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى رەفورمالاردى ءتۇسىندىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەزدەسۋ ءوتتى،  دەپ جازادى Egemen.kz.

كەزدەسۋدە دەپۋ­تات­تار رەفەرەندۋم جايلى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى،  عالىمداردىڭ لەبىزىن تىڭدادى، سونداي-اق  جاڭا قازاقستاندى بىرگە قۇرۋعا شاقىردى.

كەزدەسۋ بارىسىندا ءسوز العان سەناتور  بەيبىت يساباەۆ سوڭعى بىرەر ەل كولەمىندە كەزدەسۋلەر وتكەنىن، سوڭعىسى الماتىدا ءوتىپ جاتقانىن، ەرتەڭ تۇسىندىرمە جۇمىستارى توقتاتىلعانىن    تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتى.  سەناتور ايتىپ وتكەندەي، ەلدىڭ باس قۇجاتىنا ەنگىزگەلى تۇرعان وزگەرىستەردە ەكى-ءۇش ماسەلە ءبىر-بىرىنە جاقىن. بۇل وزگەرىستەر ساياسي بيلىك جۇيەسىندە تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋ. بۇل وزگەرىستەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇزىرەتىن پارلامەنتكە بەرۋدەن باستالادى. بۇل پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە  جول اشادى.     

«سوڭعى ونجىلدىقتارداعى جاعداي جۇيەلى پروبلەمالار جيىنتىعىن كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. ساياسي ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك بولمادى. ەكونوميكا تىزگىنى بەلگىلى ءبىر توپتىڭ باقىلاۋىندا بولدى. بۇل كەمشىلىكتەردى ءبىز كوردىك. كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر زاڭدى وزگەرتۋدەن باستالادى. ال زاڭنىڭ اتاسى – كونستيتۋتسيا. رەفەرەندۋمنان كەيىن 50- 60 زاڭعا وزگەرىستەر ەنەدى، 200-دەن اسا زاڭ كۇشى بار قۇجاتتارعا قول قويىلادى.  وسىنىڭ ءبارى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن جۇزەگە اسۋى ءتيىس» دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور ب. يساباەۆ.

ب. يساباەۆتىڭ ايتۋىنشا، حالىق تا، مەملەكەت تە تاڭداۋ ايرىعىندا تۇر. ەگەر، قوعامنىڭ جاڭارۋىن قالاساق، تىم بولماسا بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەر سياقتى زاڭعا مويىنسۇنعان ەل بولۋدى قالاساق، بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاساق،  وزگەرىستەردى قولداپ، داۋىس بەرۋىمىز كەرەك. بۇل وزگەرىس ەلدىڭ دامۋىن جاڭا باعىتقا، جاڭا پلاتفورماعا بۇرادى. 

ب. يساباەۆ ايتىپ وتكەندەي، رەفەرەندۋمنىڭ وڭ ناتيجەسىنەن كەيىن بىردەن زامان وزگەرىپ كەتەدى دەپ سەنۋگە بولمايدى. ءبىزدى ەسكى مەن جاڭانىڭ تەكە-تىرەسى كۇتىپ تۇر. حالىق ەندىگى جەردە بۇرىنعىشا ءومىر ءسۇرۋدى قالامايدى، ال بيلىك پەن بايلىقتى ۋىسىندا ۇستاپ كەلگەندەر قولىنداعىسىنان اجىراعىسى كەلمەيدى. ولار دا تىنىش جاتپايدى. ء«بىزدى بۇل تارتىستا حالىقتىڭ اۋىز بىرلىگى عانا تىعىرىقتان الىپ شىعادى. بۇل جاعدايدا عىلىمي ورتا جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. بۇل وزگەرىستەر ءبىزدىڭ حالقىمىزعا بەرىلىپ وتىرعان تاريحي مۇمكىندىك  كونستيتۋتسياداعى وزگەرىستەر  مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مانداتى.  بۇل ماندات قوعامدى وزگەرتۋگە، ءادىل، جاڭا قوعام ورناتۋعا كەپىلدىك بەرەدى.   بۇل مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الساق،  ەسكى سۇرلەۋگە قايتا ورالامىز. مۇنداي جاعدايدا ەشكىمدى كىنالامايمىز، جانە وكپە ارتۋ دا كەش بولادى» دەپ ء سوزىن تۇيىندەدى ب. يساباەۆ.

وتىرىس بارىسىندا سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ وزگەرىستەر پارلامەنتتىك مەملەكەتكە ءوتۋدىڭ العاشقى قادامى ەكەنىن ايتتى. حالىقتىڭ تاڭداۋى بويىنشا وزگەرىس ەنگىزىلەتىن اتا زاڭ پارلامەنتتىك مەملەكەت، دەموكراتيالىق ەل ەكەنىمىزدى كۋالاندىراتىن باستى تولقۇجات بولادى. رەفەرەندۋمعا قاتىسۋشىلار داۋىس بەرۋ كۇنىنە دەيىن كونستيتۋتسيانىڭ وزگەرىس ەنگىزىلەتىن 33 بابىن وقىپ، ونداعى 56 وزگەرىس تۋرالى ءبىلۋى كەرەك. «كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرىمىزدىڭ ءبارى جان-جاقتى تالداندى، زاڭگەرلەر، قوعامدىق ينستيتۋتتار قارادى. ەڭ باستىسى، بۇل وزگەرىستەر ەڭ دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس كەلەدى. ءبىز سول دەموكراتيالىق ەلدەردىڭ جولىمەن كەلە جاتىرمىز. مەن وسى تۇستا  وڭتۇستىك كورەيانى تاجىريبەسىنە نازار اۋدارعىم كەلەدى. سۋپەر پرەزيدەنتتىك مەملەكەتتەن پارلامەنتى مىقتى مەملەكەتكە اينالدى. شىعىس ەۋروپا، بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى دە وسىنداي كونستيتۋتسيامەن كەلە جاتىر. «كونستيتۋتسيامىز، مەملەكەتىمىزدىڭ تەمىرقازىعى. الدىمەن سول قازىقتى تۇزەپ الۋىمىز كەرەك. سوندىقتان قازىرگى وزگەرىستەر سوعان تىكەلەي بايلانىستى. نەگىزىن دۇرىستاعان سوڭ قوعامدا دا، ەكونوميكادا دا وڭ وزگەرىستەر بولادى»، دەپ ءسوزىن  تۇيىندەدى ءسوزىن  سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار