بۇعان دەيىن حابارلاعانىمىزداي, 16-17 ءساۋىر كۇندەرى سانكت-پەتەربۋرگتە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (ۇقشۇ پا) كەڭەسىنىڭ, تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ جانە ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىستارى ءوتتى. ونىڭ جۇمىستارىنا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ قاتىستى.
رەتىنە قاراي توقتالاتىن بولساق, پارلامەنتاريلەردىڭ بەيسەنبىدەگى جيىنى ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنان باستالدى. وعان رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين جەتەكشىلىك ەتتى. وتىرىستا قارالعان جانە تالقىلانعان ماسەلەلەر وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ويتكەنى, ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر الدىندا وڭىردە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, زاڭسىز ەسىرتكى زاتتارىنىڭ اينالىمىمەن, سونداي-اق, تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس ماسەلەلەرى تۇر. بۇعان اۋعانستانداعى ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايلاردى دا قوسۋعا بولادى. وسىنىڭ بارلىعى كوپ بولىپ ءبىرلەسە ءىس-قيمىل جاساۋدى قاجەت ەتەدى.
وتىرىستا ۇقشۇ-عا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توراعالىعى كەزىندە اتقارعان جۇمىستارىنىڭ باسىمدىقتارىمەن قاتار, ۇيىمنىڭ قىزمەتى تۋرالى بايانداما دا تىڭدالدى. ونىمەن ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا تانىستىردى. پارلامەنت سەناتىنىڭ سپيكەرى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە ۇيىمنىڭ ساياسي سالماعى سوڭعى جىلدارى ارتا تۇسكەنىن ايتا كەلىپ, ۇقشۇ-نىڭ قىزمەت ەتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
سەنات توراعاسى پارلامەنتارالىق اسسامبلەيانىڭ ءىس-شارالارى بارىسىندا بىرقاتار ءارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزگەن بولاتىن. رەسەي جانە بەلارۋس پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىمەن كەزدەسۋىندە ق.توقاەۆ ۋكرايناداعى ساياسي جاعدايعا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىنە, ونداعى احۋالدىڭ ءارى قاراي ۋشىعۋى قاتەرلى زارداپتارعا سوقتىرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ءسوز ەتە كەلىپ: «ۋكراينا بيلىگىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى ىشكى تارتىستاردى ازايتۋ بولۋى ءتيىس», – دەپ اتاپ ءوتتى.
ال تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا پارلامەنتتەر جەتەكشىلەرى ونشاقتى ماسەلەلەردى قاراستىردى, سولار جونىندە ءوز تاراپتارىنان ۇسىنىس-پىكىرلەر ءبىلدىردى. جالپىلاي العاندا, تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى وتكەن جىلى قاناعاتتانارلىقتاي جۇمىس ىستەگەن سياقتى. ونى اسسامبلەيانىڭ تۇراقتى كوميسسيالارى ۇسىنعان وتىزعا جۋىق ۇلگى زاڭ جوبالارىنان, سونداي-اق, تمد ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەلەرىن جاقىنداتۋعا باعىتتالعان قۇجاتتار توپتاماسىنان كورۋگە بولادى. مىنە, بۇل پارلامەنتتىك اسسامبلەيا قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەي باستاعاننان بەرى ءوز ميسسياسىن ويداعىداي ورىنداپ كەلە جاتقاندىعىن بىلدىرەدى.
سانكت-پەتەربۋرگتەگى ماڭىزدى شارانىڭ تاعى ءبىرى – سانكت-پەتەربۋرگ ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق بولاشاق» دەگەن تاقىرىپتاعى حالىقارالىق فورۋم بولدى. بۇل فورۋمدى وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان ەۋرازيالىق وداق يدەياسىنىڭ بۇگىنگى كۇنگى جالعاسى دەگەن دۇرىس شىعار. سەبەبى, وعان قاتىسقان بەلگىلى ساياساتكەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرى, عىلىمي قاۋىم وكىلدەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قالىپتاستىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى دامىتۋ, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر جونىندە ءسوز قوزعاپ, ونىڭ بولاشاعى زور ەكەنىنە توقتالدى.
سونىمەن قاتار, فورۋمدا كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىس ىستەگەننەن بەرگى جىلداردا وعان مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ قانشالىقتى ارتقانى جونىندە مالىمەتتەر كەلتىرىلدى. مىسالى, سوڭعى ءتورت جىلدا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمى ەكى ەسە ءوسىپ, ول وتكەن جىلى 64 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. سونداي-اق, بۇگىندە جالپى كولەمى 6 ميلليارد دوللار بولاتىن 50-دەن استام قازاقستاندىق-رەسەيلىك جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ينتەگراتسيالىق بايلانىستاردىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
رەتىنە قاراي توقتالاتىن بولساق, پارلامەنتاريلەردىڭ بەيسەنبىدەگى جيىنى ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنان باستالدى. وعان رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين جەتەكشىلىك ەتتى. وتىرىستا قارالعان جانە تالقىلانعان ماسەلەلەر وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ويتكەنى, ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر الدىندا وڭىردە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, زاڭسىز ەسىرتكى زاتتارىنىڭ اينالىمىمەن, سونداي-اق, تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس ماسەلەلەرى تۇر. بۇعان اۋعانستانداعى ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايلاردى دا قوسۋعا بولادى. وسىنىڭ بارلىعى كوپ بولىپ ءبىرلەسە ءىس-قيمىل جاساۋدى قاجەت ەتەدى.
وتىرىستا ۇقشۇ-عا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توراعالىعى كەزىندە اتقارعان جۇمىستارىنىڭ باسىمدىقتارىمەن قاتار, ۇيىمنىڭ قىزمەتى تۋرالى بايانداما دا تىڭدالدى. ونىمەن ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا تانىستىردى. پارلامەنت سەناتىنىڭ سپيكەرى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە ۇيىمنىڭ ساياسي سالماعى سوڭعى جىلدارى ارتا تۇسكەنىن ايتا كەلىپ, ۇقشۇ-نىڭ قىزمەت ەتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
سەنات توراعاسى پارلامەنتارالىق اسسامبلەيانىڭ ءىس-شارالارى بارىسىندا بىرقاتار ءارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزگەن بولاتىن. رەسەي جانە بەلارۋس پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىمەن كەزدەسۋىندە ق.توقاەۆ ۋكرايناداعى ساياسي جاعدايعا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىنە, ونداعى احۋالدىڭ ءارى قاراي ۋشىعۋى قاتەرلى زارداپتارعا سوقتىرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ءسوز ەتە كەلىپ: «ۋكراينا بيلىگىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى ىشكى تارتىستاردى ازايتۋ بولۋى ءتيىس», – دەپ اتاپ ءوتتى.
ال تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا پارلامەنتتەر جەتەكشىلەرى ونشاقتى ماسەلەلەردى قاراستىردى, سولار جونىندە ءوز تاراپتارىنان ۇسىنىس-پىكىرلەر ءبىلدىردى. جالپىلاي العاندا, تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى وتكەن جىلى قاناعاتتانارلىقتاي جۇمىس ىستەگەن سياقتى. ونى اسسامبلەيانىڭ تۇراقتى كوميسسيالارى ۇسىنعان وتىزعا جۋىق ۇلگى زاڭ جوبالارىنان, سونداي-اق, تمد ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەلەرىن جاقىنداتۋعا باعىتتالعان قۇجاتتار توپتاماسىنان كورۋگە بولادى. مىنە, بۇل پارلامەنتتىك اسسامبلەيا قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەي باستاعاننان بەرى ءوز ميسسياسىن ويداعىداي ورىنداپ كەلە جاتقاندىعىن بىلدىرەدى.
سانكت-پەتەربۋرگتەگى ماڭىزدى شارانىڭ تاعى ءبىرى – سانكت-پەتەربۋرگ ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق بولاشاق» دەگەن تاقىرىپتاعى حالىقارالىق فورۋم بولدى. بۇل فورۋمدى وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان ەۋرازيالىق وداق يدەياسىنىڭ بۇگىنگى كۇنگى جالعاسى دەگەن دۇرىس شىعار. سەبەبى, وعان قاتىسقان بەلگىلى ساياساتكەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرى, عىلىمي قاۋىم وكىلدەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قالىپتاستىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى دامىتۋ, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر جونىندە ءسوز قوزعاپ, ونىڭ بولاشاعى زور ەكەنىنە توقتالدى.
سونىمەن قاتار, فورۋمدا كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىس ىستەگەننەن بەرگى جىلداردا وعان مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ قانشالىقتى ارتقانى جونىندە مالىمەتتەر كەلتىرىلدى. مىسالى, سوڭعى ءتورت جىلدا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمى ەكى ەسە ءوسىپ, ول وتكەن جىلى 64 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. سونداي-اق, بۇگىندە جالپى كولەمى 6 ميلليارد دوللار بولاتىن 50-دەن استام قازاقستاندىق-رەسەيلىك جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ينتەگراتسيالىق بايلانىستاردىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
