كالاچي اۋىلىنىڭ «قۇپياسى» اشىلدى

اقمولا وبلىسىنداعى كالاچي اۋىلى تۇرعىندارىن ءبىر جىلدان بەرى اينالدىرىپ كەلە جاتقان ەكى تاۋلىككە دەيىن ۇيقى قۇشاعىنان شىعا المايتىن اۋرۋدىڭ قۇپيا سىرى اشىلدى. بۇعان دەيىن اتالمىش ەلدى مەكەندە زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلگەن ءتۇرلى سالانىڭ ماماندارى مۇنىڭ سەبەبىنە جەتە الماعان ەدى. ال قازاقستان كاسىپكەرلەر فورۋمى استاناداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار قۋانعانوۆا بۇل قۇپيانىڭ جايى بەلگىلى بولعانىن ايتىپ وتىر. «بۇل اۋىلدا جىلدان استام ۋاقىت بويى ونداعان ادام تۇسىنىكسىز ءبىر ناۋقاستىڭ سيندرومىنا ۇشىرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ونىڭ ۆيرۋستىق تا, باكتەريالىق تا سيپاتى جوق ەكەنىن جەتكىزدى. ال ساراپتاما ناتيجەلەرى ونىڭ ساۋلەلىك اۋرۋ ەكەنىن دە تەرىسكە شىعارىپ بەردى. ءبىز زەرتتەمەلەردى ساراپتاي كەلىپ, كالاچي تۇرعىندارىنىڭ رادوننان ۋلانعانىن ايتار ەدىك. مۇنى تومسك عالىمدارى العان ساراپتامالار دا دالەلدەدى», – دەدى ول. گۇلنار قۋانعانوۆانىڭ ايتۋىنشا, رادوننىڭ قۇرامىنداعى نەون, ارگون, كريپتون, كسەنوندار سەكىلدى گازداردىڭ ەسىرتكىلىك قاسيەتتەرى بار. ماسەلەن, كريپتون مەن كسەنون قالىپتى اتموسفەرالىق قىسىمدا تەرەڭ ۇيقىعا اكەلەدى. كسەنون 15 جىلدان بەرى مەديتسينادا وتا جاساۋ كەزىندە ناركوز رەتىندە قولدانىلۋدا. ال رادوننىڭ ودان دا ەسىرتكىلىك اسەرى كۇشتى. بۇل گاز ءتۇسسىز, ءيىسسىز, اۋادان سالماعى اۋىر كەلەدى. سۋدا 50 پايىزعا دەيىن ەريدى. اۋا تەمپەراتۋراسى تومەندەگەن سايىن سۋدا كوپ ەري تۇسەدى. سوندىقتان دا, رادون كۇن جىلىنا توپىراقتان ءبولىنىپ شىعادى. ول جەرتولەلەر مەن جابىق جايلارعا جينالادى. اسىرەسە, كوكتەم ايلارىندا قار ەرىپ, رادون بولىنە باستاعاندا «ۇيقى اۋرۋى» كۇرت بەلەڭ الا باستايدى. مامان سونىمەن قاتار كالاچي اۋىلى تۇرعىن­دارىنىڭ «ۇيقى اۋرۋىنا» ۇنەمى شالدىعا بەرمەيتىنىن ايتىپ وتىر. ونى جەڭۋدىڭ جولى بار.بولمەنى ءجيى جەلدەتۋ, سۋدى سۇزگىدەن وتكىزىپ ءىشىپ, قاردى ەلدى مەكەننەن الىس جاققا اپارىپ تاستاسا, اۋرۋدان امان قالۋعا بولادى. «رادوندى باقىلاۋدا ۇستاۋعا بولادى. رادوندى ەمدىك شارادا قولدانىپ جاتقان جەرلەر كوپ. سوندىقتان, داۋرىعاتىن ەشتەڭە جوق. ول ءۇشىن جەرتولە, جابىق مەكەمەلەردى جەلدەتۋ, قۇدىق سۋىن تۇندىرىپ الۋ, سۋدى ارنايى سۇزگىدەن وتكىزۋ, قاردى الىس جەرگە اپارىپ تاستاۋ سەكىلدى بەلگىلى ءبىر ەرەجەلەردى ساقتاسا بولعانى», – دەيدى قازاقستان كاسىپكەرلەر فو­­­رۋمىنىڭ استاناداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى. ەسكە سالا كەتەيىك, «ۇيقى اۋرۋى» العاش رەت وتكەن جىلى ناۋرىز, ءساۋىر ايلارىندا بىلىنگەن. سول كۇندەرى 14 پەن 70 جاس ارالىعىنداعى ون­داعان جەرگىلىكتى تۇرعىن السىزدىك, ۇيقى­شىل­دىق, باس اينالۋ, ۇمىتشاقتىق سەكىلدى بەلگىلەرى بويىنشا دارىگەرلەر كومەگىنە جۇگىنگەن. ال كەيبىر تۇرعىندار ەكى تاۋلىك بويى تۇياق سەرىپ­پەي ۇيىقتايتىن بولعان. مۇرات ايتقوجا.