ايتسا ايتقانداي-اق, ستيۆەن شۆارتسماننىڭ بيزنەس الەمىنە اياق باسقان 1985 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن باسىنان كەشىرگەن سان الۋان ءساتسىز ساتتەرى مەن ماڭداي تەرىمەن قول جەتكىزگەن سۇبەلى جەتىستىكتەرى وعان الگى الەمنىڭ كىلتى بولىپ تابىلاتىن كوشباسشىلىق قاسيەتتى عانا ەمەس, سول الەمدەگى كاسىبي ماماندارمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتا ءبىلۋدىڭ وڭتايلى تەتىكتەرىن دە, سونىمەن قاتار تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋدىڭ قىر-سىرىن قوسا دارىتقانى ايقىن بايقالادى. سونىڭ ارقاسىندا بولار, بيزنەس الەمىنە اسا تانىمال Forbes جۋرنالىنىڭ 2011 جىلعى مالىمەتى بويىنشا, ستيۆەن شۆارتسمان سول جىلعى ەڭ باي ءارى باقۋاتتىلار ساناتىنا ەنگەن 400 امەريكالىق كاسىپكەردىڭ اراسىنان 52-ورىندى يەلەنگەن ەكەن.
بۇگىنگى تاڭدا ستيۆەن شۆارتسماننىڭ پيتەر پەتەرسون دەيتىن ءوز ارىپتەسىمەن بىرلەسە وتىرىپ و باستا قۇرعان Blackstone سىندى ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى ادام تاڭعالارلىق تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزگەنى تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇر. ويتكەنى 1985 جىلى قوس كاسىپكەردىڭ ارقايسىسى 200000 دوللاردان ۇلەس شىعارىپ, 400000 دوللارمەن ستارت-اپ جوبا رەتىندە ومىرگە كەلگەن Blackstone كومپانياcى ءار جىل سايىن 50 پايىزدىق ءوسىم ديناميكاسىمەن دامي وتىرىپ, بۇگىنگە دەيىنگى وتىز جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە قاراماعىندا 500 مىڭ جۇمىسشىسى بار 200-گە تارتا كومپانياعا يەلىك ەتىپ قانا قويماي, ىرگەلى ترانسۇلتتىق كورپوراتسياعا اينالىپ ۇلگەرگەن. كومپانيانىڭ يەلىگىندەگى جىلجيتىن ءارى جىلجىمايتىن م ۇلىك پەن كۇللى اكتيۆتەرىنىڭ جيىنتىق قۇنى 2020 جىلى 564 ميلليارد دوللارعا تەڭەلگەن.
ءبىر قاراعاندا ءبارى دە وپ-وڭاي سياقتى. ال شىندىعىندا, ستيۆەن شۆارتسمان تۋىندىسىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, بيزنەس الەمىنىڭ, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە قارجى الەمىنىڭ دە قيىندىقتارعا تولى وي-شۇقىرلارى مەن نازىك تۇستارىنىڭ جەتىپ ارتىلاتىنى كوزگە ۇرىپ تۇر. بىرىنشىدەن, شۆارتسماننىڭ ءومىر جولى دالەلدەپ وتىرعانداي, ۇلكەن بيزنەس باستاۋ قانداي قيىن بولسا, شاعىن بيزنەس باستاۋدىڭ ماشاقاتى دا سونشالىقتى قيىن ەكەنى انىق اڭعارىلادى. ەكىنشىدەن, ستيۆەن شۆارتسماننىڭ كوزى انىق جەتكەن جانە ءبىر شىندىق بار. ول شىندىق مىناۋ: ىرگەلى كورپوراتسيالار ءبىر ساتتە كۇيرەپ قالمايدى, ويتكەنى ولاي بولۋ ءۇشىن ولارعا ۇزاق مەرزىم قاجەت بولادى. ال قارجى جۇيەسى بولسا, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە بانكتەر تيتتەي قاتەلىكتىڭ سالدارىنان ءبىر-اق ساتتە بانكروتقا ۇشىرايدى ەكەن. مۇنىڭ ايقىن دالەلدەرىن الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى شۆارتسمان ءۋاجىنىڭ ناقتى دالەلدەرى 1930 جىلدارى اقش-تا باستالىپ, كۇللى الەمدى شارپىعان ۇلى دەپرەسسيادان دا, بولماسا 2008 جىلى الدىمەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ قارجى جۇيەسىن ءبىر ساتتە قيراتىپ, سودان سوڭ كۇللى الەم ەلدەرىنىڭ بانك جۇيەلەرىن جاپىرىپ كەتكەن جاھاندىق داعدارىستان دا اپ-ايقىن بايقالادى.
ەندەشە, ءدال وسى تۇستا ءوز قاتارىنىڭ اراسىنان جاستايىنان سۋىرىلىپ شىعىپ, جۇزدەن جۇيرىك قانا ەمەس, مىڭنان تۇلپار اتانعان ستيۆەن شۆارتسماننىڭ باس-اياعى وتىز بەس جىلدىڭ ىشىندە عانا جوعارداعىداي ۇزدىك جەتىستىكتەرگە جەتۋىنىڭ سىرى نەدە دەگەن ريتوريكالىق سۇراقتىڭ كەز كەلگەن ادامنىڭ الدىنان كەسە-كولدەنەڭدەپ شىعاتىنى ابدەن زاڭدى. سوندىقتان دا الگى سۇراققا دالەلدى جاۋاپ ىزدەر بولساق, ەڭ اۋەلى ستيۆەن شۆارتسماننىڭ وسكەن ورتاسى مەن بيوگرافياسىنا كوز جۇگىرتۋ ابزال. شۆارتسمان 1947 جىلى امەريكالىق ەۆرەي بيزنەسمەننىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق, 14 جاستاعى شۆارتسمان وزىنەن جاسى كىشى ەگىز ىنىلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءشوپ شابۋمەن اينالىسادى. 1965 جىلى مەكتەپتى ءبىتىرىپ, الدىمەن يەل ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الادى. سودان سوڭ قىسقا مەرزىم اسكەردە بولىپ, ارتىنشا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيزنەس مەكتەبىنە تۇسەدى دە, ونى 1972 جىلى ءبىتىرىپ شىعادى. قارجى سالاسىنداعى ونىڭ العاشقى قىزمەتى Credit Suisse بانكىمەن 2000 جىلى بىرىگىپ كەتكەن Donaldson, Lufkin & Jenrette ينۆەستيتسيالىق بانكتەن باستالادى. ال گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيزنەس مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ ول نيۋ-يوركتەگى Lehman Brothers دەپ اتالاتىن ينۆەستيتسيالىق بانككە اۋىسادى دا, 31 جاسىندا سول بانكتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قىزمەتىنە يە بولادى. 1985 جىلى شۆارتسمان ءوزىنىڭ تىكەلەي باستىعى پيتەر پەتەرسونمەن بىرلەسە وتىرىپ, جوعارىدا اتالعان كەلەشەگى مول Blackstone كومپانياسىن قۇرادى.
ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان كاسىبي بانكير ستيۆەن شۆارتسماننىڭ جوعارىدا اتالعان زاماناۋي تۋىندىسىن جازۋعا ون جىل ءومىرىن ارناعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەيدى. ويتكەنى مۇنداي عيبراتى مول زاماناۋي تۋىندىنى جارىققا شىعارۋ ءۇشىن اۆتوردىڭ كوپ ويلانىپ, تەرەڭ تولعانعانى ايقىن بايقالادى. بيزنەستىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ بىلەتىن كاسىبي مامان ءارى قايراتكەر-جازۋشى بۇل تۋىندىسى ارقىلى وسكەلەڭ جاستارعا كەز كەلگەن كاسىپتى باستاپ كەتۋ عانا ەمەس, ونى دوڭگەلەتىپ الىپ كەتۋ ءۇشىن دە سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى بولۋ تىم ازدىق ەتەتىنىن اشىق ايتادى. سوندىقتان دا كەز كەلگەن كاسىپتى جولعا قويۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قارجى عانا ەمەس, الگى كاسىپ تۋرالى تەرەڭ زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن جان-جاقتى اقپارات جيناۋ كەرەكتىگى مەنمۇندالاپ تۇر. سونىمەن قاتار تەرەڭ دايىندىق, ءبىلىم مەن بىلىك, كاسىبي كوماندا توپتاستىرا ءبىلۋ جانە ءاربىر ماماندى تالعامپازدىقپەن تاڭداي ءبىلۋ, قابىلەت پەن قارىمدىلىق, باسەكەگە لايىقتىلىق, تاۋەكەل ەتە ءبىلۋ, قاجىر مەن باتىلدىق, توزىمدىلىك پەن سابىرلىق, شىنايىلىق پەن ادىلەتتىلىك, جاقسىدان ۇيرەنە ءجۇرىپ, جاماننان جيرەنە ءبىلۋ, وزىمبىلەمدىكتەن اۋلاق بولۋ, وزگە ادامنىڭ پىكىرىمەن ساناسا ءبىلۋ, اشىقتىق, سىپايىلىق پەن ديپلوماتيا, كەلىسسوزدەرگە كەشىكپەي كەلۋ, نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستى باعامداي ءبىلۋ, قيىن ماسەلەلەردى كوماندا مۇشەلەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ شەشۋ, شىندىقتى بەتكە ايتۋدان جاسقانباۋ, كەز كەلگەن ماسەلەنى ءپىسىرىپ الىپ قانا شەشىم قابىلداۋ, قاتەلىكتەردى مويىنداي ءبىلۋ, بىلمەگەنىڭدى بىلەتىن ادامنان سۇراۋعا جاسقانباۋ, وزگە جانعا قولۇشىن بەرۋ, جىبەرگەن قاتەلىكتەردىڭ سەبەبىن انىقتاپ الىپ قانا العا جىلجۋ كەرەكتىگىن باتىل ۇسىنادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ستيۆەن شۆارتسماننىڭ اتالعان تۋىندىسىن تەك جاستارعا عانا ەمەس, تاجىريبەسى مول اككى كاسىپكەرلەرگە دە ارنالعان نۇسقاۋلىق دەسە جاراساتىن سىڭايلى.
ءدال وسى تۇستا جوعارىدا مونشاققا تىزىلگەن پاراساتتى قاسيەتتەردىڭ ستيۆەن شۆارتسماننىڭ بويىنان دا, بولمىس-بىتىمىنەن دە تابىلاتىنىن ناقتى دالەلدەيتىن جانە ءبىر قۇندىلىققا توقتالماي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ول قۇندىلىقتىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى مىناۋ: جوعارىدا اتالعان جاھاندىق داعدارىس كەزىندە نيۋ-يوركتەگى كۇللى الەمگە اتى ءماشھۇر Wall Street اۋدانىندا ورنالاسقان الپاۋىت بانكتەردىڭ كۇيزەلىسكە ۇشىراماعانى جوق دەسەك, مۇلدە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. الايدا الگى الاپات داعدارىستان امان قالعان ستيۆەن شۆارتسمان مەن پيتەر پەتەرسون باسشىلىق ەتەتىن Blackstone ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى عانا بولاتىن.
سەگىز قىرلى ستيۆەن شۆارتسماننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق كوزقاراسىنا كەلەتىن بولساق, ول رەسپۋبليكالىق پارتيانىڭ مۇشەسى ءارى اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ كوپ جىلعى دوسى عانا ەمەس, ونىڭ شتاتتان تىس كەڭەسشىسى ءارى ءبىراز ۋاقىت سول پرەزيدەنتتىڭ قاسىنداعى ستراتەگيالىق ساياسات فورۋمىنىڭ جەتەكشىسى بولعان. 2016 جىلى شۆارتسمان پرەزيدەنت ترامپقا جۇمىس جانە ەكونوميكا سالاسى بويىنشا اقىل-كەڭەس بەرىپ وتىراتىن ىرگەلى كورپوراتسيالار باسشىلارىنان تۇراتىن كوماندانى قۇرۋعا كومەكتەسەدى. بۇل كومانداعا JPMorgan Chase كورپوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى Jamie Dimon, Walt Disney كورپوراتسياسىنىڭ قوجايىنى Bob Igor, General Electric كورپوراتسياسىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى Jack Welsh سەكىلدى بەلگىلى تۇلعالار توپتاستىرىلعان بولاتىن. پرەزيدەنت ترامپ شۆارتسماندى 16 ادامنان قۇرالعان الگى توپتىڭ, ياعني ستراتەگيالىق جانە ساياسات فورۋمىنىڭ جەتەكشىسى ەتىپ تاعايىندايدى. بۇل توپتىڭ نەگىزگى قىزمەتى اقش-تىڭ ىرگەلى كورپوراتسيالارى مەن بانكتەرىنىڭ, سول سياقتى ينۆەستيتسيالىق فيرمالارىنىڭ باسشىلارىنىڭ باستارىن قوسا وتىرىپ, پرەزيدەنتكە جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن قالايشا كوبەيتۋگە بولاتىنى جونىندە نەمەسە اقش ەكونوميكاسىن قالايشا قارقىندى دامىتۋعا بولاتىنى جايىندا اقىل-كەڭەس بەرۋ بولاتىن. الايدا كوپ ۇزاماي, الگى توپقا ەنگەن بەس تۇلعا بەلگىسىز سەبەپتەرمەن مۇشەلىكتەرىنەن باس تارتقاندىقتان, بۇل توپ جۇمىسىن كىلت توقتاتقان-دى. سولايى سولاي بولعانمەن, ستيۆەن شۆارتسمان دونالد ترامپتىڭ يدەيالارىن قولداۋعا ۇنەمى قوماقتى قارجى ءبولۋىن جالعاستىرا بەرگەن.
ستيۆەن شۆارتسماننىڭ فيلانتروپيالىق قىرى دا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن, 2004 جىلى ول ءوزىنىڭ جاس كەزىندە ءبىلىم العان ابينگتون ورتا مەكتەبىنە قوماقتى قارجى ءبولىپ, فۋتبول ستاديونىن سالىپ بەردى. 2008 جىلى شۆارتسمان نيۋ-يورك قالاسىنىڭ كوپشىلىك كىتاپحاناسىنىڭ الەۋەتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن 100 ميلليون دوللار قارجى بولگەنىن جاريا ەتكەن بولاتىن. كوپ ۇزاماي الگى كىتاپحانانىڭ ورتالىق انىقتاما عيماراتىنىڭ بۇرىنعى اتاۋى ستيۆەن شۆارتسمان عيماراتى بولىپ وزگەرتىلەدى. 2018 جىلى شۆارتسمان يزرايل مەملەكەتىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا دا قايىرىمدىلىق جاساپ, 10 ميلليون دوللار ءبولدى. ال 2013 جىلى شۆارتسمان ءوزىنىڭ جەكە قورىنان 100 ميلليون دوللار شىعارىپ, قىتايدىڭ سينحۋا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاسىنان شۆارتسمان اتىنداعى ستيپەنديالىق باعدارلامانى اشتى دا, بۇل باعدارلامانىڭ گرانتتىق قورىن 200 ميلليون دوللارعا جەتكىزۋ ماقساتىمەن ۇگىت-ناسيحات كامپانياسىن بىردەن باستاپ كەتەدى. ەسەسىنە بۇل باعدارلاما كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەمىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. 2015 جىلى يەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى Peter Salovey شۆارتسماننىڭ ءوزى ءبىلىم العان ۋنيۆەرسيتەت كامپۋسىنىڭ ورتالىعىن دامىتۋ ءۇشىن 150 ميلليون دوللار قارجى بولگەنىن جاريا ەتتى. 2018 جىلى شۆارتسمان جوعارىدا اتالعان ابينگتون مەكتەبىنە تاعى دا 25 ميلليون دوللار بولەتىنىن جاريالادى. كەلەسى 2019 جىلى شۆارتسمان ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ ىرگەسىنەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا باعىشتالعان شۆارتسمان اتىنداعى كومپيۋتەرلىك ەسەپ كوللەدجىن اشۋ ءۇشىن 350 ميلليون دوللار قارجى ءبولدى. 2019 جىلى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىلىعى سول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اياسىنان شۆارتسمان اتىنداعى گۋمانيتارلىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن اشۋعا شۆارتسماننىڭ 150 ميلليون قارجى بولگەنىن جاريا ەتتى. الايدا شۆارتسماننىڭ فيلانتروپيالىق قىرى وسىمەن عانا شەكتەلمەيدى. 2020 جىلعا جوسپارلانعان توكيو وليمپياداسى مەن 2024 جىلى وتەتىن پاريج وليمپياداسىنىڭ قارساڭىندا دا امەريكالىق سپورتشىلاردىڭ دايىندىعىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋ ءۇشىن شۆارتسمان اقش-تىڭ جەڭىل اتلەتيكا قورىنا 8 ميلليون دوللار اۋداراتىنىن جاريالادى.
ستيۆەن شۆارتسماننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ديپلوماتيالىق جانە مامىلەگەرلىك قابىلەتى دە ماقتاۋعا تۇرارلىق. شۆارتسماننىڭ اتالعان قىرلارى, اسىرەسە پرەزيدەنت دونالد ترامپتىڭ باستاماسىمەن اقش پەن كانادا جانە اقش پەن مەكسيكا, سول سياقتى اقش پەن قىتاي مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىندا بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناستارى مەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى قايتا قاراۋ كەزىندە ەرەكشە بايقالدى. شۆارتسماننىڭ كاسىبي اقىل-كەڭەسىنىڭ ارقاسىندا جوعارىدا اتالعان مەملەكەتتەردىڭ ارا قاتىناستارىنا قاتىستى كوپتەن قوردالانىپ قالعان تۇيتكىلدى ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپقان بولاتىن.
ماقالانى وسىمەن تۇيىندەي كەلە, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن ستيۆەن شۆارتسماننىڭ اتالعان تۋىندىسىنىڭ بيىل قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, باسپادان شىققانىن جانە جۋىق ارادا وقىرماندارىمەن قاۋىشاتىنىن قۋانىشپەن قۇپتاي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاق كاسىپكەرلەرىنە جانە باي-باقۋاتتى ميلليونەرلەرى مەن ميللياردەرلەرى «جاپالاق جەمىن جامباسىنا باسىپ جەيدى, اقسۇڭقار جان-جاعىنا شاشىپ جەيدى» دەگەن دانا حالقىمىزدىڭ استارى تەرەڭ ءتامسىلىن ەستەن شىعارماي, ستيۆەن شۆارتسماننىڭ جوعارىدا اتالعان كاسىبي جانە ادامي قاسيەتتەرىنە يە بولۋعا تالپىنسا, شۆارتسمان سەكىلدى تۋعان جەرى مەن ەلىنىڭ, سونداي-اق وزدەرى ءبىلىم العان مەكتەپتەرى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە جومارت قولدارىن سوزىپ, ولارعا فيلانتروفيالىق قولداۋ كورسەتسە, سول سياقتى شۆارتسمان سەكىلدى ناعىز مەريتوكرات-پاتريوت ءارى شىن مانىندەگى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى اتانسا, ونداي ءبىرتۋار تۇلعالار حالقىمىزدىڭ ەسىندە ماڭگى قالار ەدى دەگىم كەلەدى.
ءادىل احمەتوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
