ونەر • 31 مامىر, 2022

بالەرينا بيىگى

415 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىلعى اقپان ايىندا «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپپاسى­نىڭ تالانتتى ارتىستەرى باقتيار ادامجان مەن شۇعىلا ادەپحان اۋستراليادا Ballet International Gala الەمدىك شوۋى اياسىندا تابىستى ونەر كورسەتىپ, جاسىل قۇرلىق كورەرمەندەرىنىڭ كوزايىمىنا اينالدى. اتاعى جەر جارعان كوۆەنت-گاردەن كورولدىك بالەتى, امەريكالىق بالەت تەاترى جانە كۆينسلەند بالەتىنىڭ جەتەكشى سوليستەرى قاتىسقان دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى گالا-كورسەتىلىم 26 قاڭتاردان 5 اقپانعا دەيىن جالعاستى. وسى ايتۋلى كەشتە تالانتتى جۇپ ا.حاچاتۋرياننىڭ «سپارتاك» بالەتىنەن ءبىر ءنومىر ورىنداپ, قازاق بالەتى ەشكىمنەن كەم ەمەستىگىن دالەلدەدى.

بالەرينا بيىگى

− ءبىز اۋستراليادا ءبىر ايعا جۋىق بولدىق. العان اسەرىم كەرەمەت, ونى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن, − دەپ باستادى ءسوزىن شۇعىلا بىزبەن اڭگىمەسىندە.

− جالپى, الەمدىك شوۋدا سەگىز گالا بالەت باعدارلاماسى كورسە­تىلسە, ءبىز ەكى بالەت قويىلى­مىن ۇسىندىق. بەكزات ونەردى سۇيەتىن كورەرمەندەرگە «سپارتاك» بالە­تىن تارتۋ ەتتىك. بۇل تۋىندى اۋستراليادا ءجيى قويىلمايدى. سوندىقتان جۇرتشىلىق جاڭا پرەمەرا كورگەندەي ەرەكشە اسەر الدى. بىزگە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. سودان كەيىن باقتيار دا, مەن دە جەكە رەپەرتۋارىمىز­دان ونەر كورسەتتىك. جۇپ بولىپ تا بيلەدىك. بالەت – وتە كىر­پياز, اقسۇيەك ونەر. ۇنەمى ىزدە­نىپ, تالماي ەڭبەكتەنۋ كەرەك. بۇل ونەر ءار ەلدە ءارتۇرلى دا­مى­عان. ءبىز كوبىنەسە ەۋروپادا بالەت ونەرى دامىعان دەپ سانايمىز. ول دۇرىس. بىراق قازاق بالەتى دە ەشكىمنەن كەم ەمەس. وعان ءوزىمنىڭ باعدارلامام اياسىندا كوزىم جەتتى. الايدا مەنى كوۆەنت-گاردەن كورولدىك بالەتى, امەريكالىق بالەت تەاترى جانە كۆينسلەند بالەتى ارتىستەرىنىڭ تەحنيكالىق شەبەرلىگى ءتانتى ەتتى. ساحنادا وزدەرىن سابىرلى ۇس­تايدى. اسىرەسە امەري­كالىق بالەرينانىڭ وزىندىك ورنەگى تاڭعالدىردى. سونىمەن بىرگە ءىس-شارا شەڭبەرىندە شەبەرلىك ساعاتى ءوتىپ, بىلىكتى مامانداردان ءدارىس الىپ, تاجىريبە جيناقتادىق. سەبەبى بالەت ارتىسىنە تاجىريبە جيناۋ ەشقاشان ارتىق ەمەس, − دەدى ول.

شۇعىلا ادەپحاننىڭ «استا­نا وپەراداعى» العاشقى دەبيۋتى «بايادەركا» بالەتىندەگى گام­زات­­­تي رولىنەن باستالدى. بۇل قويى­­لىمدى بەلگىلى حورەوگراف التى­ناي اسىلمۇراتوۆا ساح­نالا­دى. «بايادەركاداعى» وقي­عا ءۇندىستاندا ورىن العان. عيباداتحانا قىزمەت­شىسى – بايادەركا نيكياعا ۇلى برامين جانە ايبىندى جاۋىنگەر سولور عاشىق بولادى. بۇل جاع­دايدان بەيحابار رادجا دۋگمانتا سولورعا قۇرمەت كورسەتىپ, وعان قىزى گامزاتتيدى ۇزاتقىسى كەلە­دى. مۇنداعى گامزاتتيدىڭ بولمىسى قاتال, وركوكىرەكتەۋ, ەش­كىم­گە باسىن يە قويمايتىن جان. بىراق شۇعىلانىڭ مىنەزى جۇم­ساق, بيازى. سوندا دا ول كەيىپ­كەرىنىڭ «كىلتىن» تابۋ ءۇشىن ءبىراز ىزدەندى. وسى تۋىندى تۋرالى جا­زىلعان دۇنيەلەردى وقىدى, ەس­كى قويىلىم بەينەتاسپالارىن قارادى. ۇستازدارىمەن كەڭەستى. اقىرى, ساحناعا گامزاتتي وبرازىن وزىنە ءتان ەرەكشەلىگىمەن, شىنايىلىعىمەن ويناپ شىقتى. كورەرمەندەر دە جاس ونەرپازدىڭ العاشقى اياق الىسىنا ريزا بولدى. ودان كەيىن يۋ.گريگوروۆيچ­تىڭ حورەوگرافياسىنداعى پ.چاي­كوۆ­سكيدىڭ «شەلكۋنچيك» سپەك­­­­­­تاكلىندە ماري ءرولىن ويناپ, جاڭاشا قىرىنان كورىندى. ب.اسافەۆتىڭ اڭىزعا اينالعان «باق­­­­شاساراي بۇرقاعى» درامالىق با­لەتىندە ماريا پارتياسىن شە­بەر سومدادى. اسىرەسە ل.مين­كۋس­تىڭ تانىمال «دون كيحوت» بالەتىندە ءبازيلدىڭ سۇيىكتىسى قى­لىقتى كيتري ءرولى – ونى جاڭا بيىككە كوتەردى. ۇلتتىق بالەت ونەرىنە تالانتتى جاس بالە­رينا­نىڭ كەلگەنىن كورسەتتى.

«كيتريدى» ويناۋ – ماعان جەڭىل بولعان جوق. بۇل قويىلىم تەحنيكالىق جاعىنان وتە كۇردە­لى. ۇنەمى ساحنادا جۇرەسىز. دەمال­مايسىز. بىراق كيتري − ەركىندىكتى جاقسى كورەتىن قىز. سول مىنەزى ماعان قاتتى ۇنادى. وسى مىنەزىن اشۋعا تىرىستىم. بالەت ونەرىندە ءبيشىنىڭ ءار قيمىلى سويلەپ تۇرۋ كەرەك. ءبىز سول ارقىلى كەيىپ­كە­رىمىزدىڭ حاراكتەرىن اشامىز. بىراق وعان شەبەرلىك قا­جەت. سون­داي-اق ءرولىڭىزدى جان دۇ­نيەڭىزدەن وتكىزبەسەڭىز, كورەر­مەندى سەندىرە المايسىز. سون­دىق­تان ءار وبرازىما جانىمدى سالامىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز شىعارماشىلىق قۇپياسىنان سىر تارتىپ.

ءار تالانت يەسىنىڭ ونەرگە كە­لۋى دە قىزىق. بىرەۋى تۋمىسىنان دارىندى بولىپ تۋىپ, بىردەن جارقىراپ كورىنسە, ەندى ءبىرى ونەرگە كەزدەيسوق كەلىپ, تانىمال بولادى. ءبىز كەيىپكەرىمىزدى ءبىرىنشى توپقا جاتقىزار ەدىك. ول ءۇش جاسىنان باستاپ, بي بيلەۋدى جاقسى كورگەن. سونى بايقاعان اتا-اناسى ونى التى جاسىندا استاناداعى بي ستۋدياسىنا بە­رەدى. وسى ستۋدياعا بارا ءجۇ­رىپ, بالالار اراسىنداعى بي بايقاۋ­لارىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندار يەلەنەدى. ودان ءارى بيشىلىك ونەرىن ۇشتاۋ ءۇشىن توعىز جاسىندا ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇسىپ, مايرا تۇكەەۆا جا­نە راۋشان تولەگەنوۆا سەكىلدى بىلىكتى ۇستازدارىنان ءتالىم الدى. بي ونەرىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەردى. 2016 جىلى استانادان قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەميا­سى اشىلعاندا سوعان اۋىسىپ, وقۋىن وسىندا اياقتادى. 2017 جى­لى «استانا وپەرا» تەاترىنا جۇ­مىسقا قابىلداندى.

ونىڭ كەيىنگى ويناعان كەيىپ­كەرلەرىنىڭ ءبىرى – «پاريج قۇداي-انا سوبورى» سپەكتاكلىندەگى – ەس­مەرالدا. بۇل تۋىندىنى بەلگىلى حورەوگراف رولان پەتي قويعان. ەس­مە­رالدا – تسىگان قىزى. ءوزى بوستاندىقتى, ەر­كىندىكتى ۇناتادى. ەشكىمگە تاۋەل­دى بولعىسى كەلمەيدى. مى­نەزى دە بولەك. وسى كەيىپكەردى شۇ­عىلانىڭ ءوزى دە جاقسى كورىپ, تاماشا سومدادى. تسىگان قىزىنىڭ ەركىندىگىن كوركەم كەستەلەدى.

شۇعىلا ءۇشىن «استانا وپە­را» تەاترىنداعى بالەت ترۋپ­پاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, رەسەي حالىق ءارتىسى التىناي اسىل­مۇراتوۆانىڭ ورنى بولەك.

«الەمگە تانىمال بالەت جۇل­دىزىنان ءدارىس الىپ, بىرگە جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدى مارتەبە سانايمىن. ول كىسىنىڭ ايتقان ءاربىر پىكىرى – ءبىز ءۇشىن وتە قۇندى.بولا­شاقتا ونەرىمدى ءارى قاراي دامىتىپ, الەم ساحنالارىندا ونەر كورسەتسەم دەپ ارماندايمىن. ا.اداننىڭ «جيزەل» بالەتىندە جيزەلدى, «بايادەركا» بالەتىندە نيكيانى ويناعىم كەلەدى. بىراق بۇل رولدەردى جوعارى دەڭگەيدە سومداۋ ءۇشىن ءالى دە شىڭدالا ءتۇسۋ قاجەت. سوندىقتان قازىر كۇندىز-ءتۇنى ەڭبەك ەتىپ, ىزدەنىپ ءجۇرمىن. ماقساتقا جەتۋ دە وڭاي ەمەس. اسىرەسە ونەر ادامىنا تابان­دىلىق پەن مىنەز كەرەك ەكەنىن تۇسىنەمىن», دەيدى بالەت ءارتىسى.

سونىمەن قاتار جاس بالەرينا ساحنادا بىرگە جۇپ بولىپ ونەر كورسەتىپ جۇرگەن باقتيار ادامجان, ەركىن راحماتۋللاەۆ, سەرىك ناقىسپەكوۆ سەكىلدى ارىپ­تەستەرىنىڭ ونەرىن دە جوعارى باعا­لايدى. بۇگىنگە دەيىن دارىندى ءبيشىنىڭ ونەر جولىنداعى جەتىستىكتەرى دە ايتارلىقتاي. ما­سەلەن, 2013 جىلى قازان قا­لا­سىندا وتكەن «موروزكو» حا­لىق­ارالىق بالەت ارتىستەرى باي­قاۋىندا ءبىرىنشى ورىن السا, 2014 جىلى الماتىداعى «ورلەۋ» حالىقارالىق بالەت ارتىستەرى كون­كۋرسىندا ەكىنشى ورىن يەلەن­دى. 2016 جىلى بەرليندە وتكەن تanzolymp حالىقارالىق بايقاۋىندا جۇلدەگەر اتانىپ, ەل مەرەيىن ءوسىردى.

كەيىپكەرىمىزدىڭ تاعى ءبىر ەرەك­­شەلىگى – قازاقى تاربيەدە وس­كەندىگى. يناباتتىلىعى بو­يى­نان بايقالىپ تۇرادى. «اكەم – قازاق ەلىنىڭ پاتريوتى. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا تەك قازاقشا سوي­لەي­­مىز. اتا-انامنىڭ كەيدە باسقا تىلدە شۇلدىرلەپ جۇرگەن جاستار­دى كورگەندە كوڭىل كۇيى تۇسەدى. بىزگە ول كىسىلەر بالا كۇ­نىمىزدەن ءتىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى قادىرلەۋدى, قۇر­مەتتەۋدى ۇيرەتتى. مەن ورىسشا دا, اعىلشىنشا دا ەركىن سويلەيمىن. بىراق انا ءتىلىمدى بارىنەن جوعارى قويامىن» دەيدى. ونىڭ ەسىمىن «شۇعىلا» دەپ كىندىك اكەسى قويىپتى. شۇعىلا − تاڭعى شۋاق شاشقان كۇن بەينەسى دەگەن ماعىنا بەرەدى.

كەيىنگى جىلدارى ونەردىڭ ءار سالاسىنان توپ جارىپ شىققان قازاق جاستارى ەلىمىزدە عانا ەمەس الەمگە تانىلۋدا. سولاردىڭ الدىڭعى لەگىنەن «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ دارىندى ءسوليسى شۇعىلا ادەپحان­دى دا كورەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار