فورۋمدى اشقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عاني نىعىمەتوۆ بۇل كىتاپتىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ول بىلتىر كۇزدە قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا ءومىر سۇرگەن اتاقتى باي, مەتسەنات, سول كەزدەگى قورعان بانكىنىڭ (قازىرگى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى قورعان وبلىسى) اكتسيونەرى, ميلليونەر ءالتي بارلىباەۆتىڭ قىستاۋىندا مىرجاقىپ دۋلاتوۆ باستاعان الاش فورۋمىنىڭ بولعانىنا 100 جىلدان ارتىق ۋاقىت وتكەندىگىن اتاپ وتكەن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسقان الاشتانۋشى عالىمداردىڭ جاساعان باياندامالارى مەن ايتقان سوزدەرىنەن قۇراستىرىلعان جيناق.
كونفەرەنتسياعا ەلىمىزگە تانىمال الاشتانۋ مەن ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ بىلگىرلەرى سابىر قاسىموۆ, ديحان قامزابەك ۇلى, ەركىن ءابىل, زيابەك قابىلدينوۆ, سۇلتان-حان اققۇل ۇلى, ومىرزاق وزعانباەۆ, اباي تاسبولاتوۆ, بۇركىتباي اياعان, امانجول كۇزەمباي ۇلى, سەرىك نەگيموۆ, زارقىن تايشىباي جانە ت.ب. قاتىسقان ەدى. ال الاش فورۋمىنا پەتروپاۆل ۋەزىنىڭ 22 بولىسىنان باسقا ومبى, قورعان, كوكشەتاۋ, اقمولا, اتباساردان 10 مىڭنان ارتىق ادام جينالعاندىعى قۇجاتتارمەن دالەلدەنگەن. ونداعى باستى ماسەلە الاش ميليتسياسىن قۇرۋعا ارنالعان. وسىنداي ماڭىزدى ءىس-شارانى كەڭ اۋقىمدا وتكىزە العاندىقتىڭ ءوزى ۇلتىمىزدىڭ بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىككە دەگەن ىنتاسىنىڭ زور, رۋحىنىڭ بيىك بولعانىن كورسەتەدى. فورۋمعا كەلگەندەردى اتتى جاساقتار سالتاناتتى تۇردە قاتار تۇرىپ قارسى الىپ, ماعجان جۇماباەۆ جازعان الاش گيمنىن ايتىپ تۇرعان. ءىس-شارانى باسىنان اياعىنا دەيىن بەلگىلى ءدىن جانە قوعام قايراتكەرى, الاششىل ازامات ابىلاي رامازانوۆ باسقارعان. جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ ءوز كوزىمەن كورگەن وسى وقيعا تۋرالى ء«ومىر مەكتەبىندە» جازىپ كەتكەن. سوندىقتان دا بۇل فورۋمنىڭ ماڭىزى زور, ۇمىتىلمايتىن تاريحي وقيعا.
بىلتىر كونفەرەنتسيادان سوڭ قوناقتار وسى ورىنعا تاس بەلگى قويۋعا جانە ءالتي بايدىڭ كەسەنەسىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسقان ەدى. مىنە, ەندى سول وقيعالاردىڭ ءبارى ۇلكەن جيناق بولىپ, وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. جيناقتى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ە.شولانوۆ, پروفەسسورلارى ا.ىبىراەۆا, ز.تايشىباي, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى د.ءابدىرايىسوۆ, وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى س.مالىكوۆالار قۇراستىرعان.
تۇساۋكەسەر راسىمىندە حالىقارالىق «قاھارماندار» قورىنىڭ توراعاسى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى, جوبالاۋ كەڭسەسىنىڭ باسشىسى سابىر قاسىموۆ سويلەپ, جيناق تۋرالى لەبىزىن ءبىلدىرىپ جانە وزدەرىنىڭ بۇگىنگى تاڭعا دەيىن اتقارعان جۇمىستارى جونىندە اقپارات بەردى. كوميسسيا قۇرىلعاننان بەرى 10 جۇمىس توبى بارلىق وبلىستاردا قۇرىلىپ, 2 ميلليونداي قۇجاتتى قۇپيالىقتان شىعارعان, سونىڭ ناتيجەسىندە 150 مىڭداي اتاۋسىز, سوتسىز جوعالعان ازامات اقتالعان. «وسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىندە كەڭەس وداعى كولەمىندە ەڭ ۇلكەن جاپا شەككەن ءبىزدىڭ حالقىمىز ەكەنىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. ەشقانداي قۇجات تولتىرىلماي ويىنا نە كەلسە سونى ىستەگەن ميليتسيونەرلەر اۋىلداردا كوزىنە تەرىس كورىنگەن ادامداردى اتىپ كەتە بەرگەن. ولاردىڭ كىمدەر ەكەنى تەك زارداپ شەگۋشىلەردىڭ شاعىمدارىنان, كوز كورگەندەر مەن تۋىستارىنىڭ ايتۋىنان عانا بەلگىلى بولعان. سونداي اقپاراتتاردىڭ ءبارى قۇپيا تۇردە ساقتالعان ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارحيۆتەرىنەن تابىلۋدا», دەدى ول.
ءسوز تىزگىنىن العان ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى امانجول كۇزەمباي ۇلى وسى ۋاقىتقا دەيىن الاش ورتالىعى دەپ تەك جىمپيتى مەن سەمەيدىڭ عانا اتالاتىندىعىن ايتا كەلىپ: «ومبى مەن قىزىلجار دا الاشتىڭ ورتالىقتارى بولعان. بۇل باعىتتا كوپ زەرتتەۋلەر جاساۋ كەرەك. مەن ءحىح عاسىردا رەسەي يمپەرياسىندا ۇلتتاردىڭ جان باسىنا شاققاندا جوعارى ءبىلىم العان ادامدارى اراسىنان ەڭ كوبى قازاقتار ەكەنىن انىقتادىم. سولاردىڭ كوبى ومبى مەن قىزىلجاردا بولعان, ال ولاردىڭ ءبارى دە الاش وردانىڭ مۇشەسى بولدى», دەدى ول.
سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا, ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ فيليالدارى اشىلعالى جاتىر. فيليالدار جۇمىسىنىڭ ءبىر باعىتى وسى بولاتىن شىعار.
تۇساۋكەسەر راسىمىنەن كەيىن قوناقتار مەن عالىمدار, قوعام وكىلدەرى, ولكەتانۋشىلار مەن جۋرناليستەر جامبىل اۋدانىنداعى ءالتي بايدىڭ قىستاۋىنا ساپار شەگىپ, وسىندا سالىنۋعا ءتيىستى اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي-كەشەننىڭ العاشقى قاداسىنا كاپسۋلا سالۋعا قاتىستى. بۇل مەكەن قازىر كيەلى جەرلەر قاتارىنا ەنگىزىلگەن, ەندى وسىندا بەلگىلى ءمۇسىنشى قازىبەك ساتىبالدىنىڭ جوباسىمەن بارلىق تۋريستەردى قىزىقتىراتىن كەشەن بوي كوتەرەتىن بولادى. ودان ءارى قوناقتار جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى پرەسنوۆ اۋىلىنا بارىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ قاسىرەتى تۋرالى اڭگىمەلەر ايتتى. وسىناۋ ءىس-شارالاردىڭ جانە جيناقتى شىعارۋدىڭ باس دەمەۋشىسى – ءالتي بايدىڭ ۇرپاعى, كاسىپكەر ناعاشىباي بارلىباەۆ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
