ارينە, ەل كەلەشەگىن ويلاعان ءار ادام مەملەكەتتىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني ومىرىندە وزگەرىس تە, جاڭعىرۋ دا بولعانىن قالايدى. ماسەلەن, اسسامبلەيا مۇشەلەرى اسىرەسە رۋحاني جاڭعىرۋعا بايلانىستى نەندەي مىندەتتى, قانداي باسىمدىقتى ىسكە اسىرۋدى كوزدەپ وتىر؟
– جاقىندا اسسامبلەيانىڭ ءحححى سەسسياسى ءوتتى. وندا ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋداعى اسسامبلەيانىڭ ورنى مەن ءرولى ايقىندالعان ەدى. ەل كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر ۇسىنىلعان بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم قورىتىندىسى جاڭا تاريحي كەزەڭنىڭ باستاۋى بولعالى وتىر. سوندىقتان اسسامبلەيانىڭ وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى الدىندا مىناداي ءۇش باسىمدىق تۇر. بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا اسسامبلەيانىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە اتسالىسۋ قاجەت. ويتكەنى ساياسي رەفورمالار اياسىندا بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋ تارماعىنىڭ قالىپتاسۋىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇدان بىلاي اسسامبلەيا مۇشەلەرى تەك ءماجىلىستىڭ عانا ەمەس, سەناتتىڭ دا دەپۋتاتتىعىنا سايلانادى. ەكىنشىدەن, اقپاراتتىق جۇمىستى جانداندىرىپ, اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق الەۋەتىنىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا دەن قويۋ كەرەك. اسسامبلەيانىڭ ءار مۇشەسى جاڭا قازاقستاننىڭ اسىل مۇراتتارى مەن قۇندىلىقتارىنىڭ بەلسەندى ناسيحاتتاۋشىسى ءارى دارىپتەۋشىسى بولۋعا ءتيىس. ۇشىنشىدەن, قۇقىق قورعاۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى سەرىك شاپكەنوۆ.
«بىلينا» ورىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى اندرەي كوروبلەۆتىڭ پىكىرىنشە, جاڭا قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە باسا نازار اۋدارىلۋى قاجەت. ويتكەنى ءتىل مارتەبەسى – ەل مارتەبەسى.
– جاڭا بەتبۇرىسقا باستايتىن بەلەستىڭ الدىندا تۇرمىز. سول سەبەپتەن, جاڭا قازاقستاندا ءبىز مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ءۇشىن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىراتىن جۇمىستىڭ كەڭىنەن جۇرگىزىلگەنىن قالايمىز. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تاعدىرى – ەلىمىزدىڭ تاعدىرى. سوندىقتان بارشاڭىزدى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە, ونى جەتىك مەڭگەرۋگە شاقىرامىن, – دەپ پىكىر ءبىلدىردى اندرەي كوروبلەۆ.
وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر اتىراۋ وبلىسىندا 80-نەن استام ەتنوستىڭ وكىلدەرى تۇرادى. سولاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن 19 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى.
– ءبىز مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «زامان قانشالىقتى كۇردەلى بولسا دا, ءبىز باعدارىمىزدان اينىمايمىز. وتكەننەن تاعىلىم الىپ, كەلەشەككە سەنىممەن قادام باسامىز. وسى جولدا جۇرتىمىزعا, ەڭ الدىمەن, اۋىزبىرشىلىك كەرەك. اقىل مەن سابىر, پاراسات پەن ۇستامدىلىق قاجەت. ءبىز ءار شەشىمدى مۇقيات سارالاپ, ءار ءىستى بايىپپەن جاساۋعا ءتيىسپىز. وتانشىلدىق رۋحى جوعارى ەل – كوزدەگەن ماقساتىنا قالاي دا جەتەدى» دەگەن پىكىرىن جادىمىزدا ۇستاعانىمىز ءجون. ويتكەنى ەلىمىز تەك بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ, ىنتىماق پەن قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە العا باسادى. الداعى مىندەتىمىز – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارعان جاڭا قازاقستان قۇرۋ. بۇعان بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزەمىز. دەمەك, ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى, ىرىستى ىنتىماقتى باعالاي بىلەيىك, – دەيدى سەرىك شاپكەنوۆ.
وڭىردە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار از ەمەس. ماسەلەن, وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسى جانىنان ء«تىل» ادىستەمەلىك ورتالىعى اشىلعان. مۇندا بيىلعى ءساۋىر ايىنان بەرى قازاق تىلىنە قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى وقىتىلىپ جاتىر. قازىر دوستىق ۇيىندە 12, «اتىراۋ جارىق» اكتسيونەرلىك قوعامىندا 28 وزگە ۇلتتىڭ وكىلى قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەن قويعان. ەندى «اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اق-دا ءدال وسىنداي وقۋ توبى اشىلاتىنى جوسپارلانىپ وتىر.
يندەر اۋدانىنداعى ورلىك, كوكتوعاي اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەن ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرلىبەك وجاەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, بۇل رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە بيلىكتىڭ بارلىق تارماعى اراسىندا اناعۇرلىم وڭتايلى تەپە-تەڭدىك قالىپتاسادى. ناقتىلاي ايتقاندا, پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگى كەزەڭ-كەزەڭمەن قىسقارتۋ پروتسەسى باستالماق. سونداي-اق وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنىڭ كانديداتتارىن كەلىسۋ ماسەلەسىنىڭ جاڭا تەتىگى بەلگىلەنەدى.
– پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءرولى بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى رەتىندەگى ىقپالى ەلەۋلى تۇردە كۇشەيە تۇسەدى. مۇندا ارالاس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى بولىپ وتىر. بۇل شارا زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق زاڭدىلىعىن كۇشەيتەدى. بۇل باستامالار ەلىمىزدە جاڭا ساياسي مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا كەشەندى ىقپال ەتىپ, بيلىك پەن ازاماتتار اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتادى. وسىلايشا, ورتالىقتا دا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتە دە شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىندە ازاماتتىق بەلسەندىلىك ىنتالاندىرىلادى. قۇقىق قورعاۋ سالاسى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلەدى. كونستيتۋتسياعا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى دەربەس باپ ەنگىزىلەدى. تۇتاستاي العاندا, مەملەكەتتىك باسقارۋ مودەلى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك جانە الەۋمەتتىك دامۋ پاراديگماسى وزگەرەتىن بولادى, – دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرلىبەك وجاەۆ.
اتىراۋ وبلىسى
