ەكونوميكا • 26 مامىر، 2022

استىق وڭدەۋشىلەر قازاقستاندا بيداي ەكسپورتىنا تىيىم سالۋدى سۇرادى

30 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاندىق استىق وڭدەۋشىلەر بيداي ەكسپورتىنا ۋاقىتشا تىيىم سالۋدى سۇرادى. مامانداردىڭ سوزدەرىنشە، بيدايدى سىرتقا شىعارماس بۇرىن نان كولەمىنىڭ وزىمىزگە جەتكىلىكتى ەكەنىن انىقتاپ الۋ كەرەك. مۇنداي ۇسىنىسقا بۇۇ مالىمدەمەسى سەبەپ بولعان. ۇيىم وكىلدەرى الەمدەگى گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى كوپ ەلدەردە اشتىق بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان، دەپ حابارلايدى Egemen.kz KTK ارناسىنا سىلتەمە جاساپ.

بۇۇ رەسەي مەن ۋكراينانىڭ الەمدىك نارىقتىڭ ۇشتەن ءبىرىن بيدايمەن قامتاماسىز ەتكەنىن مالىمدەدى. بۇگىنگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا تاپشىلىق بايقالعان. سەبەبى ۋكراينا نانىن ازيا، ەۋروپا مەن افريكا ەلدەرى تۇتىنىپ كەلگەن. قازىر قارا تەڭىزدەگى پورتتاردا 4 ميلليون توننا استىق تۇر. 

ء«بىرىنشى كەزەكتە ءبىزدىڭ الدىمىزدا بىرنەشە ەكونوميكالىق مىندەت تۇر. ۋكراينا مەن مولدوۆادان شىققان ازىق-ت ۇلىكتى دىتتەگەن ورنىنا جەتكىزۋگە كومەكتەسۋىمىز قاجەت. ويتكەنى الەمنىڭ ءار بولىگىندەگى قانداي دا ءبىر تاپشىلىقتىڭ الدىن العىمىز كەلەدى. بۇل – ۇلكەن لوگيستيكالىق ماسەلە»، دەدى ترانسپورت بويىنشا ەۋروكوميسسار ادينا-يوانا ۆەليان.

ۋكراينادا استىق كوپ مولشەردە وندىرىلمەۋى مۇمكىن. ال رەسەي جازدىڭ سوڭىنا دەيىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنە استىق تاسىمالىنا تىيىم سالعان. بۇۇ جاعدايدىڭ قيىنداۋى كوپتەگەن ەلدەردە اشتىق پەن ينفلياتسياعا الىپ كەلە مە دەپ قورقادى. ماسەلەن، ءىرى ەكسپورتەرلەردىڭ ءبىرى ءۇندىستان ءوز بيدايىن ساتپاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.

قازاقستان ازىرگە ەكسپورتتى جالعاستىرىپ كەلەدى. الايدا وتاندىق وندىرۋشىلەر وزىمىزگە ارنالعان قور تۋرالى ويلانۋ كەرەك دەيدى.

«ەكسپورت كولەمى ايىنا 700 مىڭ تونناعا دەيىن جەتتى. بۇل قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن كورسەتكىش بولىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەكسپورتتى كۆوتالاۋ تۋرالى قاۋلى شىعاردى. كۆوتاعا سايكەس ەكى ايدا ميلليون توننا استىق ەكسپورتتالۋى كەرەك. 15 ماۋسىمنان كەيىن بيدايدى ەكسپورتتاۋعا قۇقىعىمىز جوق، سەبەبى ءوز ەلىمىزدى استىقسىز قالدىرامىز. ازىرگە 500 مىڭ توننا ەتىپ قالدىرسىن، ال قىركۇيەكتە ميلليون توننا استىق بولادى. ەسەسىنە تامىز ايىندا استىقسىز، ۇنسىز قالمايمىز»، دەيدى قازاقستان استىق وڭدەۋشىلەر كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى اليحان تالعاتبەك. 

ماماندار بيداي ەكسپورتى بويىنشا ەلىمىز ءۇشىن جاڭا كوكجيەكتەر اشىلىپ كەلەتىنىن ايتادى. قازىر قازاقستان بيدايى وزبەكستان، اۋعانستان، تاجىكستان مەن قىرعىزستانعا ەكسپورتتالادى. 

«جاڭا باعىتتار قارا تەڭىز باعىتىندا بولماق، گرۋزيا ارقىلى ەكسپورتتاۋعا بولادى. قايدا جەتكىزۋگە بولاتىنىن قاراپ جاتىرمىز. الايدا قازىر لوگيستيكا قىمبات. سوندىقتان امەريكا سەكىلدى نارىقپەن باسەكەگە ءتۇسۋ قيىن. باسەكەگە توتەپ بەرە المايمىز. ماسەلەن، پوتي پورتىنا دەيىن جەتكىزۋ 120-150 دوللار بولادى. ياعني بيداي باعاسى 370-380 دوللار، بىراق جارتىسىن تەك جەتكىزۋ ءۇشىن تولەيمىز»، دەپ قوستى اليحان تالعاتبەك. 

الايدا ساراپشىلاردىڭ بارلىعى بيداي ەكسپورتىن توقتاتۋ كەرەك دەپ سانامايدى. سەبەبى بۇل جاعدايدا كەرىسىنشە ۇتىلامىز دەيدى. ولار قازاقستاندا استىق تاپشىلىعى بولمايدى دەپ سەندىردى. ەگەر جىل سايىن كوتەرىلەتىن ماسەلەنى شەشسە، بيداي بارلىعىنا جەتەدى ەكەن.

«قازاقستان – بيداي ەكسپورتتاۋشى. بۇل – ءبىزدىڭ بيزنەس. بۇل مۇناي نەمەسە مىس ەكسپورتىن توقتاتۋمەن بىردەي. ەكونوميكامىزعا ۇلكەن سوققى بولىپ تيەدى. كوپ ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس ۇزىلەدى. بارلىق ۋاقىتتا شارۋالارعا تىڭايتقىشقا، تۇقىمدىققا، جانارمايعا اقشا جەتپەي جاتادى. سۋبسيديالانعان ديزەل وتىنىن بەرسە دە، كوڭىلى تولمايتىندار بار»، دەدى ساراپشى كيريلل پاۆلوۆ.

بولجام بويىنشا، بيىل شارۋالار 10 ميلليون توننا استىق جيناۋى كەرەك. كۆوتا مەرزىمى ۇزارتىلا ما، الدە جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزىلە مە، ازىرگە بەلگىسىز. 

ارۋجان امانگەلدى

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار