«تابىس جوعارى بولسا, ەشكىم ترەنينگكە بارماس ەدى...»
داۋسىز, تسيفرلى مەديا زاماندا كونتەنت جاساۋعا اركىمنىڭ بار تالاسى, الايدا بار تاپقان-تايانعانىن وسىنداي كۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى ۇتىستارعا ءارى قارجىلىق پيراميدالارعا جۇمساپ, سوڭىندا سان سوعىپ قالاتىن وتانداستارىمىز دا بار. «مىنانىڭ ايتقانىن مەن دە ايتا الامىن عوي». تەلەۆيزيا سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ارىپتەسىمنىڭ وسى ءبىر سوزدەرى ءالى ەسىمنەن كەتپەيدى. بۇل شامامەن ءۇش جىل بۇرىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ مەرەكەلىك جيىنىنا شاقىرىلعان رەسەيلىك «بيزنەس-موتيۆاتورعا» قاراتا ايتىلعان وي. راس, ادەتتە قانداي-دا ءبىر سالادا جەتىستىككە جەتكەن جانداردان كىرىستى ارتتىرۋعا بايلانىستى جۇيەلى ءارى ماتەماتيكالىق تۇرعىدا ولشەنگەن دايەكتى كەڭەستەردى كۇتەمىز. ال جوعارىدا كەلتىرىلگەن ازامات «ناعىز تابىستى تۇلعالار ەرتە تۇرىپ, ءار كۇنىن جوسپارلاي ءبىلۋى ءتيىس», دەگەننەن ءارى اسپادى.
جاسىراتىنى جوق, كەيبىر «كوۋچتاردىڭ» ادام بويىنداعى قابىلەتتەردى دامىتۋعا قاتىستى كەڭەستەرى قۇلاققا جاعىمدى ەستىلگەنىمەن ءتۇبىن قازساڭ ولاردىڭ دوڭگەلەپ تۇرعان كاسىبىنىڭ جوق ەكەنىن بايقايسىز. وكىنىشتىسى سول, حالىقتىڭ بارلىعى بىردەي كىمنىڭ ارامزا, كىمنىڭ كاسىبي مامان ەكەنىن اجىراتا بەرمەيدى. سوندا مۇنداي كۇماندى تۇلعالاردىڭ قاقپانىنا تۇسپەۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ وسى تۋرالى جانە ترەنينگ وتكىزۋ ءۇردىسى ەلىمىزگە قاي جاقتان كەلگەنىن ساراپشىلاردان سۇراعان ەدىك.
ەكونوميست ماقسات حالىقتىڭ ايتۋىنشا, كورپوراتيۆتىك ەتيكانى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىن كەز كەلگەن كومپانيا ءۇشىن وقىتۋ كۋرستارى مەن ترەنينگ وتكىزۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالعان. ءتىپتى كەيبىر ۇيىمداردىڭ جەكە كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار.
«ايتالىق, Air Astana جانە BI Group سەكىلدى ءىرى حولدينگتەردى الىپ قارايىق. ولار وزدەرىنىڭ وقىتۋ ورتالىقتارىن اشىپ, سوندا مامانداردى دايىنداپ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋعا كۇش سالادى. جالپى, بۇل قالىپتى جاعداي جانە قاجەتتى امال. نەگە دەسەڭىز, قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تاجىريبەسى ارتقان سايىن جۇمىستىڭ ساپاسى جاقسارىپ, كومپانيانىڭ تابىسى ۇلعايادى. بۇل بيزنەستىڭ التىن ارىپپەن جازىلعان قاعيداسى. دەمەك, تابىستى بولۋدى كوزدەيتىن كەز كەلگەن كوممەرتسيالىق ۇيىم مىقتى مامانداردى جۇمىسقا الۋعا تىرىسىپ, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي داعدىلارىن شىڭداۋعا ءمان بەرەدى. ويتكەنى نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن وسىنداي قادامدار جاساۋعا دايىن بولۋى كەرەك.
بىراق كەيىنگى كەزدە اقپاراتتىق بيزنەس باعىتىندا «اقپارات سىعاندارى» دەگەن ۇعىم قالىپتاستى. بۇل تۇتاستاي الەمدىك ءۇردىس. دۇنيە ءجۇزىن وزىنە اۋدارتىپ, ترەنينگ وتكىزۋمەن اقشا تاۋىپ جۇرگەن كوۋچتار بار. الىسقا بارماي-اق ەلىمىزگە توقتالايىق. تاياۋدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزىل جىپكە بايلانىستى قىزۋ پىكىرتالاس تۋعانىن بىلەمىز. تاڭعالدىرعانى, مۇنداي زاتتى ساتىپ العاندار جوق ەمەس. وسىنداي ازاماتتاردىڭ كاسىپتەرىن زاڭمەن قانشالىقتى تەجەۋگە بولاتىنىن بىلمەيمىن, دەسەك تە حالىقتىڭ كوزى اشىلىپ وزىنە قاجەتتىسىن تاڭداپ الادى دەپ ويلايمىن. بۇعان تەك ۋاقىت كەرەك. مەيلى, مۇنداي «بيزنەس-ترەنەرلەر» كوبەيە بەرسىن. ساۋاتتى قوعامدا ولاردى نارىق ءوزى ىسىرىپ تاستايدى. بۇعان بايلانىستى مىسال جەتەرلىك. سوندىقتان ادامدار وزدەرىنە كەرەكتىسىن ايقىنداپ الار. ەكىنشى جاعىنان, حالىقتىڭ وسىنداي ازاماتتارعا يلانۋى ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تومەندىگىن بايقاتىپ وتىر. ياعني ازاماتتار «وسى ترەنينگكە قاتىسسام, تەز بايىپ كەتەمىن», دەپ ويلايدى. سول سەبەپتى تاپقان-تايانعانىن ءتۇرلى كوۋچتاردىڭ سەمينارلارىنا جۇمسايدى. ەگەر دە حالىقتىڭ تابىسى جوعارى بولسا, اتالعان ترەنينگتەرگە بارماي ساپالى وقىتۋ كۋرستارىن تاڭداۋعا مۇمكىندىگى بولار ەدى. مىسالى, ارنايى اكادەميالىق ءبىلىم الىپ, ماگيستراتۋرانى ءتامامداپ, سونداي-اق شەتەلدە ءبىلىمىن جالعاستىرۋعا جولى اشىلادى. سوندىقتان بۇل جەردە تابىستىڭ جوعارى بولۋى مەن قارجىلىق ساۋاتتىلىق ۇلكەن ءرول وينايدى», دەدى م.حالىق.
وتاندىق ءبىلىم ساپاسى كوڭىل كونشىتپەيدى
ەكونوميكا ينستيتۋتى زاماناۋي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايسۇلۋ تۇرسىنبايقىزىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, سايىپ كەلگەندە ماسەلەنىڭ ءمانىسى ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە كەلىپ تىرەلەدى. ويتكەنى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ ورىندارىن ءتامامداپ شىعاتىنداردىڭ كاسىبي داعدىلارى كوپ جاعدايدا نارىقتىڭ سۇرانىسىنا ساي ەمەس. وسىدان كەيىن كوپشىلىك ترەنينگتەر مەن ءتۇرلى كوۋچتاردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر.
«جەكە ادامنىڭ, ونىڭ ىشىندە بەلگىلى ءبىر مامان يەسىنىڭ جانە تۇتاستاي كومپانيانىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋعا دەگەن قۇشتارلىعى قاشان دا وزەكتى. بۇل بارلىق تەوريامەن دالەلدەنگەن. سەبەبى بىلىمگە سالىنعان ينۆەستيتسيا ءتۇبى ءوزىن اقتايدى. ماسەلە العان ءبىلىمنىڭ دالدىگىندە جانە ونى ءتيىمدى قولدانا بىلۋدە جاتىر. ياعني قانداي دا ءبىر ترەنينگ نەمەسە كۋرسقا جازىلاتىن كومپانيا نەمەسە جەكە ادام بولسىن, الدىنا ناقتى سۇراق قويا ءبىلۋى ءتيىس. «وسى دامىتۋ كۋرسىنا قاتىسسام, كومپانياعا نەمەسە قىزمەتىمە پايدامدى تيگىزە الامىن با؟», دەگەن سەكىلدى.
اۋتسورسينگ, فريلانس, ياعني جالدامالى قىزمەت پەن قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ءتۇرى دامىعان تسيفرلى زاماندا بيزنەس-ترەنينگ جانە كوۋچينگ ەڭبەك نارىعىنىڭ تۇرلەنگەنىنىڭ كورىنىسى. جاڭا ماماندىقتار مەن داعدىلاردىڭ پايدا بولۋى الەمدىك ەڭبەك نارىعىندا كوۋچينگ پەن بيزنەس-ترەنينگتىڭ وركەندەۋىنە الىپ كەلدى. وسى رەتتە حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر دە وزدەرىنىڭ ونلاين كۋرستارىن اشىپ, ساتىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. مىسالى, بارشاعا ءمالىم Coursera پلاتفورماسىندا كوپتەگەن كۋرس ساتىلادى. وندا قاجەتتى كۋرستى ءتامامداپ شىققان ادام تيەسىلى سەرتيفيكاتىنا يە بولادى. ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىنىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇرعان شاقتا بۇل الەمدىك ۇردىسكە اينالدى.
باسقا مەملەكەتتەردە وسى ىسپەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ارنايى مامانداندىرىلعان ۇيىمدار اينالىسسا, ەلىمىزدە بۇل قىزمەتتى جەكەلەگەن ادامدار ۇسىنىپ ءجۇر. بىزدە اتالعان سالا ءالى دۇرىس جولعا قويىلماعان. كەز كەلگەن ازامات ءوزىن سەرتيفيكاتى بار مامان رەتىندە تانىستىرعانىمەن ونىڭ شىن مانىسىندە كىم ەكەنىن حالىق تەكسەرە المايدى. ترەنينگ وتكىزەتىندەردىڭ سەرتيفيكاتى بولۋى مىندەتتى», دەدى ا.تۇرسىنبايقىزى.
كاسىبي داعدى جەتىسپەيدى
قازاقستاننىڭ كەيبىر ازاماتتارى سەرتيفيكاتتاۋدان حالىقارالىق ۇيىمدار ارقىلى وتسە, ەندى ءبىرى ەلىمىزدەگى ۇيىمداردى تاڭداۋدى قۇپ كورەدى. بىراق سونىڭ وزىندە بۇل تۇلعالاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى سۇراق كوپ.
ماسەلەن, KazLogistics سالالىق قاۋىمداستىعى بار. ولار ەلىمىزدە كولىك-لوگيستيكا سالاسىندا كاسىبي بىلىكتىلىكتى جوعارىلاتۋعا كومەكتەسىپ كەلەدى. ساراپشىلار باسقا دا قاۋىمداستىقتاردىڭ نەگىزىندە بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جولعا قويۋعا بولاتىنىن ايتادى. ايتسە دە حالىق مۇنداي قاۋىمداستىقتارعا جۇگىنگەننەن گورى الەۋمەتتىك جەلىدەگى ۇسىنىستارعا اۋەس.
«نەلىكتەن ادامدار سان الۋان كۋرسقا, ترەنينگكە جازىلۋعا مۇقتاج؟ سەبەبى ولاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن ماماندىعىنا بايلانىستى قىزمەتتىك داعدىلارى تومەن. ءبىلىم بار, تەورياعا قانىققان, الايدا قاجەتتى داعدى جەتىسپەيدى. جوعارىدا ايتقانىمداي بۇل جالپى الەمدىك ءۇردىس. وندا نەلىكتەن ول قازاقستاندا جابايى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ ەۋروپادا, اتاپ ايتقاندا گەرمانيادا تاجىريبەدەن وتكەندە بايقاعانىم, جەرگىلىكتى حالىق العان ءبىلىمىن ماقساتىنا قاراي پايدالانادى. بىلايشا ايتساق, ءبىلىمى مەن داعدىلارى ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, ماماندىق بويىنشا ەڭبەك ەتۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. سوندىقتان ولار جان-جاقتان ترەنينگ, كۋرس ىزدەپ, اۋرە-سارساڭعا تۇسپەيدى. جازىلعان كۇننىڭ وزىندە قىزمەتىنە قاجەتتى ناقتى وقۋعا بارادى ءارى ونى ارنايى ۇيىمدار ۇسىنادى.
البەتتە, ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا ەلىمىزدەگى, اسىرەسە وڭىرلەردەگى جۇمىسسىزدىق, الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تومەندىگى, وتباسىلارداعى اقشالاي كىرىستىڭ ازدىعى سىندى پروبلەمالار حالىقتىڭ وسىنداي قوسىمشا جولداردى ىزدەپ, سەنۋىنە اسەر ەتىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, وڭىرلەردە ساپالى ءبىلىم جوقتىڭ قاسى. وسىدان بارىپ, حالىق الەۋمەتتىك جەلىگە جۇگىنبەي قايتەدى؟!
ەڭ الدىمەن, قازاقستانداعى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ قاجەت. سونداي-اق ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى داعدىلاردى ۇيرەتۋگە دۇرىس كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس», دەدى زاماناۋي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
الەۋمەتتانۋشىلار ايتقانداي, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ الۋان ءتۇرلى ونلاين كۋرستى ازىرلەپ شىعارعان. دەسە دە ونىڭ ساپاسى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە ناسيحاتتالۋ دەڭگەيى وتە تومەن. ءتىپتى مۇنداي مەملەكەتتىك تەگىن وقىتۋ باعدارلامالارىنان حالىق بەيحابار.
قىزىل ءجىپتىڭ الەگى
ەندى قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان كەيستى قاراستىرىپ كورسەك. شامامەن ءبىر اي بۇرىن وتاندىق ينتەرنەت كەڭىستىگىندە قىزىل بىلەزىكتىڭ, ناقتى ايتقاندا قىزىل تۇستەس توقىما جىپتەن جاسالعان بۇيىمنىڭ ماسەلەسى ءبىراز پىكىرتالاس تۋدىرعان ەدى. ارينە, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ينفليۋەنسەرلەرى (الەۋمەتتىك جەلىدە, قوعامدا وزىندىك پىكىرى قالىپتاسقان ىقپالدى ادام) وقىرمان سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن ءيا بولماسا كەز كەلگەن تاۋاردى جارنامالاۋ ماقساتىندا الۋان ءتۇرلى امالدارعا بارىپ جاتاتىنى بەلگىلى. الايدا ونىڭ دا شەگى بار ەكەنىن كەيدە ەستەرىنەن شىعارىپ الاتىن سىندى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, ماركەتينگتىڭ بەلگىلى تالاپتارىن ساقتاۋدى بىلاي تۇرسىن, جارنامالايتىن ءونىمنىڭ تىلسىم كۇشكە تولى ەكەنىن, ءتىپتى بالالى بولا الماي جۇرگەندەر اڭساعان ارماندارىنا جەتەتىنىنە سەندىرىپ باعادى. ونىمەن قويماي, ساۋدالاناتىن تاۋارعا اۋليە-انبيەلەردىڭ رۋحى دارىعان دەپ, مىندەتتى تۇردە تابىستى بولاتىنىنا كەپىلدىك بەرەتىندەرى دە بار. تەولوگيا تۇرعىسىنان بۇل قانشالىقتى دۇرىس؟ وسى سۇراقتى دىنتانۋشىلارعا قويعان بولاتىنبىز.
«تۇماردى الىپ قارايىق, ونى نە ءۇشىن تاعادى؟ ونىڭ ىشىنە اللانىڭ ءسوزى, ياعني قۇران اياتتارى سالىنادى. دەمەك بۇل ءبىر جاراتۋشىعا يمان كەلتىرىپ, ونىڭ قاسيەتتى سوزدەرىنە قۇرمەت كورسەتۋدىڭ بەلگىسى. ءدال وسىنداي نيەتتەگى ادامدار ءۇشىن بۇل ساۋاپتى. سۇيەكتەن, جىپتەن نەمەسە باسقا دا ماتەريالدان جاسالعان زاتتاردى تاعىپ, ولاردىڭ بويىندا قۇدايدىڭ كۇشىمەن پارا-پار قۇدىرەت بار ەكەنىنە يلانۋ بۇل يسلام دىنىمەن قۇپتالمايتىن ارەكەت سانالادى. ودان ساقتانعان ابزال. ال ەندى كىمدە-كىم وسىنداي بۇيىمداردى تاراتىپ, وزگەلەردى ونىڭ قۇدىرەتىنە سەندىرەتىندەي كوزقاراس قالىپتاستىرسا, بۇل ادامداردى اداستىرعانمەن تەڭ. مۇنداي ىستەردەن بارىنشا اۋلاق بولعان ءجون», دەدى قازاقستان مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسى ءدىني وڭالتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى حاسان امانقۇل.
بلوگەردىڭ قىزمەتى كاسىپكەرلىككە جاتا ما؟
زاڭگەر بەك مارات ۇلى ايتقانداي, مەيلى بلوگەر نەمەسە قاراپايىم ينتەرنەت قولدانۋشىسى بولسىن عالامتورعا, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ پلاتفورماسىنا كەز كەلگەن تاۋاردى ساتۋعا قويماس بۇرىن ونىڭ سەرتيفيكاتتاۋدان وتكەنىنە جانە بەلگىلى ءبىر ستاندارتتارعا ساي بولۋىنا كوز جەتكىزۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار وسى قىزمەتتەن تۇسەتىن تابىس راستالىپ, ءتيىستى سالىقتار تولەنۋى قاجەت. سول سەبەپتى جەكە كاسىپكەرلىك نەمەسە جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى سەكىلدى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق جاعى ەسكەرىلسە يگى دەيدى زاڭ سالاسىنىڭ وكىلى. ويتكەنى بۇل كاسىپكەرلىك قىزمەتكە جاتادى.
«ەگەر دە بلوگەر ءوز ءونىمىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە ساتىپ, وتكىزۋمەن اينالىسسا, ول ونىڭ ساپالىلىعىنا سەنىمدى بولۋى كەرەك. سەبەبى تۇتىنۋشىلار ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا جۇگىنۋگە قۇقىلى. تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعى پايدالانىلاتىن تاۋارمەن بۇزىلماۋعا ءتيىس. شارتتى تۇردە بلوگەر قانداي دا ءبىر ءونىمدى ويلاپ تاپسا, اتالعان ءونىمنىڭ پاتەنتى نەمەسە ودان ءارى ساتۋ ءۇشىن ءتيىستى سەرتيفيكاتى بولۋى قاجەت. مىسالى, تۇتىنۋشىلار تاراپىنان شاعىم تۇسكەن جاعدايدا تاۋار ءوندىرۋشى سوتتا نەمەسە سوتقا دەيىنگى تارتىپتە ساتىلاتىن تاۋارلاردىڭ ساپاسى مەن كۇندەلىكتى ومىردە جارامدىلىعىن دالەلدەۋى كەرەك», دەدى زاڭگەر.
الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانۋ مادەنيەتى تومەن
تسيفرلى مەديانىڭ مامانى, جۋرناليست الماس توقاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تاۋار ساتۋ, ونلاين كۋرس جۇرگىزىپ تابىس تابۋ بۇرىننان بار ءۇردىس. بىراق كەيىنگى ۋاقىتتا ونىڭ تانىمالدىلىعىن پاندەميا ارتتىردى. وففلاين كەزدەسۋلەر, وقىتۋ پروتسەسى مەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ ءداستۇرلى ءتۇرى شەكتەلىپ, قوعامدىق ءومىر تۇتاستاي ونلاين فورماتقا اۋىستى.
«ونلاين ءومىر قالىپتى دۇنيەگە اينالعان سوڭ البەتتە ونىڭ ىشىندە الاياقتاردىڭ دا پايدا بولاتىنى بەلگىلى. الەمجەلىدە زاڭسىز اقشا تابۋدىڭ بەلەڭ الۋىنا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ تومەندىگى الىپ كەلدى دەپ ويلايمىن. ەندى ويلاپ قاراڭىز, قاراپايىم ورتاشا جالاقى الاتىن ادامنىڭ باسپانا الۋعا دەگەن سەنىمى جوق. ءارتۇرلى ەسەپتەۋلەرگە سايكەس كۇندەلىكتى تۇرمىستا جۇمسالاتىن قاراجاتتان قالعان اقشانى جيناعاننىڭ وزىندە ءۇي الۋعا شامامەن 150-200 جىل قاجەت بولادى. يپوتەكاعا السا, ونى 25 جىل وتەۋى ءتيىس. جالاقىمەن كۇن كورۋ قيىنداي تۇسكەن سوڭ ەرىكسىز جىلدام بايىپ كەتۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن ىزدەي باستايدى. ناتيجەسىندە, كەيبىرى الاياقتارعا ۇرىنىپ, وپىق جەيدى. دەسە دە اتالعان ماسەلەدە كىنالىلەردى ىزدەيتىن بولساق, بىرىنشىدەن بۇل جەردە جاۋاپكەرشىلىك سونداي قارجىلىق پيراميدالارعا, الاياقتارعا سەنگەن ادامداردىڭ موينىندا. سەبەبى ءار ازامات ءوز قاراجاتىن قايدا سالاتىنىن, كىمدەرگە تاپسىرعالى تۇرعانىن ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزى تەكسەرۋى قاجەت. ويتكەنى قۇر جارنامالاۋ ارقىلى ونىڭ اقشاسىن ەشكىم دە ماجبۇرلەپ يەمدەنە المايدى. كورگەن جارناماعا يلانىپ, قاراجاتتى ءوز قولىمەن اپارىپ بەردى مە, دەمەك جاۋاپكەرشىلىكتى دە ءوزى ارقالايدى. ياعني وسى باعىتتا ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ قاجەت دەگەن ءسوز.
تانىمال بلوگەرلەردىڭ, انشىلەردىڭ جانە ارتىستەردىڭ ۇتىس ويىندارىن وتكىزىپ, جارناما جاساۋدان قورىقپايتىنى, بىزدە بۇل ماسەلەنى رەتتەيتىن زاڭ جوق. ولار بەلگىلى ءبىر تاۋارعا نەمەسە قىزمەتكە بايلانىستى جارناما جاساپ, اقشا العانىمەن ءىس-ارەكەتتەرى زاڭ اياسىندا دۇرىس. نەگە دەسەڭىز, بارلىق كودەكس تۇرىمەن ولاردىڭ ونى وتكىزۋگە تولىق قۇقىعى بار. جارناما ءۇشىن عانا اقى تولەنەتىنىن ەسكەرسەك, تاپسىرىس بەرۋشى كومپانيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ولار ءوز موينىنا المايدى. سوندىقتان زاڭ اياسىندا جارناما جاساماڭدار دەپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. ال ەندى مورالدىق جاعى بولەك ماسەلە. مۇنى ءار بلوگەر, ءانشى جەكە ارىنا قاراي شەشەدى. «اقپاراتتىق سىعانداردىڭ» ارباۋىنا تۇسپەۋ ءۇشىن ادام ءوزىنىڭ ساۋاتتىلىعىن ۇنەمى ارتتىرىپ وتىرۋى كەرەك. ولاردىڭ بەلگىلەرىن بىلۋگە ءتيىس. ساقتانۋدىڭ جولدارىن ءبىز ۇنەمى ايتىپ كەلەمىز, بىزگە دەيىن دە ايتىلدى. وكىنىشكە قاراي, حالىق اقپاراتتى وقىپ تەكسەرمەيدى. كوپشىلىگى كورۋگە قۇمار. كورگەن نارسەسىنە قىزىعىپ, سەنەدى. ال وقيتىنداردىڭ سانى كورەتىندەردەن ارتقان كەزدە بىزدە ساۋات پايدا بولىپ, الداناتىنداردىڭ قاتارى ازايار ەدى», دەدى ا.توقاباەۆ.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ءبىر-ەكى اي بۇرىن الماتىلىق بلوگەرلەر قارجىلىق پيراميداعا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن قاماۋعا الىنعان بولاتىن. وسى ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە الەۋمەتتىك جەلىدە قارجىلىق پيراميدالاردى جارنامالايتىنداردى قانداي جازا كۇتىپ تۇرعانىن انىقتاۋ ءۇشىن ساۋالحات جىبەرگەن ەدىك. مينيسترلىكتىڭ رەسمي جاۋابىندا ەلىمىزدەگى قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا قارجىلىق (ينۆەستيتسيالىق) پيراميدالاردىڭ قىزمەتىن جارنامالاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلمەگەنى ايتىلدى.
«اتالعان ءىس-ارەكەتتى جاساعان ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 150-بابىنا سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە (قارجىلىق (ينۆەستيتسيالىق) پيراميدانىڭ قىزمەتىن جارنامالاۋ) تارتىلادى», دەلىنگەن.
ۆەدومستۆونىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سەنسەك, كەيىنگى 5 جىلدا رەسپۋبليكا اۋماعىندا ازاماتتاردى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى كومپانيالارعا (ۇتىس ويىندارىنا) اقشا سالۋعا شاقىرۋ فاكتىلەرىنە بايلانىستى قىلمىستىق ىستەر تىركەلمەگەن.
