ەكونوميكا • 23 مامىر، 2022

«كەيىنگە قالدىرىلعان ينفلياتسيانىڭ» زاردابى قانداي؟

91 رەت كورسەتىلدى

وتكەن ايدا ۇكىمەت ينفلياتسيانى ۇستاپ تۇرۋعا قاجەتتى قۇرالداردىڭ ءبارى بار ەكەنىن، باعا تۇراقتىلىعىن باستى نازاردا ۇستايتىنىن ايتقان ەدى. بىراق ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا ينفلياتسيا 12 پايىزدان 13،2 پايىزعا، ازىق-ت ۇلىك باعاسى بىردەن 2،5 پايىزعا كوتەرىلىپ، ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتى جوسپارىنان ءبىراز جاڭىلدىرعانداي بولدى. الايدا، ۇكىمەت بىرقاتار شۇعىل ءارى ءتيىمدى شارالار قابىلداپ، باعانىڭ باعىنباي كەتۋىنە جول بەرمەي وتىر. بىراق نارىق باعاسىن كۇشتەپ ۇستاپ تۇرۋىمەن كەلىسپەيتىن ساراپشىلار دا بار. ولاردىڭ ويىنشا، «كەيىنگە قالدىرىلعان ينفلياتسيانىڭ» زيانى دا از ەمەس...

كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل، «ەQ»

ەكونوميستەر ينفلياتسيانى تىزگىن­دەپ، ەكونوميكا ءوسىمىن دە قاتار ۇستاپ وتىرۋ ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتكە قيىن­­عا سوعىپ تۇرعانىن ايتادى. بەل­گى­لى ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ پىكىرى دە وسىعان سايادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ينفلياتسيانىڭ بيىلعى شەكتى مەجەسى – 10 پايىزدىق كورسەتكىشتى ۇستاپ تۇرۋ ەلىمىزگە وڭاي بولماي تۇر. جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ونىڭ دەڭگەيى 12 پايىزدان اسىپ كەتەتىنى بەلگىلى بولدى. ال بىلتىرعى رەسمي كورسەتكىش – 8،7 پايىز. دەمەك 2021 جىلدان بەرى قال­تا­مىزداعى قارجى 1،5 پايىزعا جۇقا­رىپ قالدى دەگەن ءسوز.

«ينفلياتسيانى قولدان تەجەي­تىن مۇم­كىندىك از. ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ قارجى-نەسيە ساياساتى ءبىر-بىرىمەن ىمىرالاسا جۇمىس ىستە­­مەيدى. ۇكىمەت مينيسترلىكتەر مەن اكىمدەر ارقىلى قارجىنى جۇم­­ساۋ­­دىڭ تەتىكتەرىن ىزدەيدى. ال ۇلت­­تىق بانك بولسا، باعا مەن تەڭ­گەنىڭ تۇراق­تى­لى­عىنا جاۋاپ بەرەدى. ءساۋىر ايىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىندا ينتەرۆەنتسيا جۇر­گىزبەگەنىن ايتتى. بىراق التىن-ۆا­ليۋتا قورىنىڭ كەمىگەنى وتكەن اي­دا بەلگىلى بولدى. شىنىندا، ۇلت­تىق بانكتىڭ ۆاليۋتا قورىنان ال­تىن ساتىپ الۋ نەمەسە
سا­تۋىن ين­تەر­ۆەنتسيا دەپ قابىلداۋ قاجەت»، دەيدى ا.چۋكين.

ساراپشىلار قازاقستان­نىڭ عانا ەمەس، ەاەو ەلدە­رى­نىڭ نارىعى دا قىسپاقتا قالىپ قويعانىن ايتىپ جاتىر. ينفلياتسيانىڭ شەكتى دالىز­دەن اسىپ كەتۋىنىڭ بىر­دەن-ءبىر سەبەبى دە وسى. سانكتسيالار سالدارىنان ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلت­­تىق ۆاليۋتالارى قۇنسىزدانىپ، باعا اسپانداپ كەتتى. مىسالى، ناۋرىز ايىن­دا تۇتىنۋ باعاسى 12 پايىزعا وسكەن كەزدە ۇكى­مەت داعدارىسقا قارسى جوس­­­پاردى بە­كىت­تى. ودان سوڭ كاسىپ­­كەر­­­لەر­دىڭ ۇسىنىسىمەن داعدا­رىس­قا قارسى شا­­رالارمەن اي­نالىساتىن شۇعىل توپ قۇ­رىلىپ، رەسەيگە قارسى سانك­­تسيا­نىڭ قازاقستانعا اسەرىن ال­سى­رە­تۋ كەرەك دەگەن شەشىم قابىل­دان­دى.

2021 جىلدىڭ ەكىنشى جار­تىسىندا كوممۋنالدىق تولەم، اقىلى قىزمەت كور­سەتۋدىڭ باسقا سالالارىندا دا باعا­نىڭ ايتارلىقتاي وسكەنى باي­قال­دى. ساراپشىلار سول كەزدە مۇ­نىڭ كەرى اسەرى 2022 جىلى دا جال­عا­ساتىنىن ايت­قان. بيىلعى ينفلياتسيانى شيكىزات باعاسىنىڭ ءوسۋى مەن تەڭگەنىڭ السىرەۋى جەدەلدەتىپ جىبەردى. ەكونوميست مۇرات تەمىرحانوۆتىڭ ايتۋىن­شا، ينفلياتسيانى بەلگى­لەن­­­گەن دا­لىزدە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قوسىمشا شارا­لار قابىلدانۋى مۇمكىن: ۇكى­مەت قولعا الۋى مۇمكىن شا­را­لار­­دىڭ قا­­تارىنا وتان­دىق تاۋار وندىرۋ­شى­­لەر­دى جەڭىلدىكپەن قارجى­لان­­دى­رۋ باعدارلامالارى دا قابىل­دانۋى مۇمكىن. ساراپشى ءتۇسىندىرىپ وتكەن­دەي، ۇكىمەت كونترتسيكلدىك سايا­سات­تىڭ ورنىنا قايتادان تسيكلدىك ساياسات جۇر­گى­زىپ جاتىر. كونتر­تسيكل­دىك ساياسات كە­زىندە مۇ­ناي باعاسى جوعارى بولعان كەزدە ترانسفەرتتەر ازايۋى كەرەك، مۇناي باعاسى تومەن بولعان كەزدە ترانس­­فەرتتەر كوبەيەدى. ال ەلىمىزدە ءبارى كە­رىسىنشە. سوندىقتان قىم­بات مۇناي ينفلياتسيانى كوتەرىپ جىبەرمەۋ ءۇشىن بىزگە كونترتسيكلدى بيۋدجەت سايا­ساتى كەرەك. «كونترتسيكلدىك ساياسات بويىنشا مۇناي با­عا­سى قىمبات كەزدە ۇكىمەت مەملەكەتتىك شىعىنداردى شەكتەپ، مۇناي دوللارىن ۇلتتىق قور­عا جىبەرۋگە ءتيىس. ۇلتتىق قوردان مەم­­لەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن ترانس­فەرت­­تەردى بارىنشا ازايتۋ ينفليا­تسيا­نىڭ باقىلاۋدان شىعىپ كەتۋىنە جول بەرمەي، ەكونوميكانى ارتىق مۇ­ناي دوللارىنان تازارتادى. ال مۇ­ناي باعاسى تومەندەگەن كەزدە مۇناي قورىن ەكو­نوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن پايدالانۋ كەرەك»، دەيدى م.تەمىرحانوۆ.

ەكونوميست-ساراپشى ۇكى­­­مەتتىڭ ينفليا­تسيانى تەجەۋگە باعىتتالعان شە­شىم­دەرىنە كوڭىلى تولمايتىنىن جەت­كىزدى. باعانىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تا­ۋارلار باعاسىنىڭ وسۋىنە موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىعى دا سالماق بەرىپ تۇر. باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بولشەك ساۋدا جەلىلەرىمەن جارتى جىلعا كەلىسىم جاسالدى. كەسىمدى مەر­زىم شىلدە ايىندا اياقتالادى. جا­نار-جاعارماي باعاسىنىڭ ءليميتى، كوم­مۋنالدىق قىزمەت اقى­سىن وسى­رۋ­­گە التى اي موراتوري، ءتىپتى باعا­نى تۇ­راق­­تاندىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن سۋب­سي­ديا­نىڭ ءبارى نارىق زاڭىنا قاي­شى. مۇنى نارىق تىلىندە «كەيىنگە قال­دىر­عان ينفلياتسيا» دەپ ايتادى.

«ەكونوميكانىڭ ءوز زاڭى بار. ەكو­­­نوميكانىڭ ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى بولسا، بىزگە سىرت­تان دا، ىشتەن دە قىسىم كو­بە­يىپ، ۇكى­­مەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ مىن­دەتى تەك قانا ء«ورت ءسون­دىرۋشىنىڭ» قىزمە­تى­مەن شەكتەلىپ قالۋى مۇمكىن»، دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ساراپشى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار