كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ەكونوميستەر ينفلياتسيانى تىزگىندەپ, ەكونوميكا ءوسىمىن دە قاتار ۇستاپ وتىرۋ ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتكە قيىنعا سوعىپ تۇرعانىن ايتادى. بەلگىلى ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ پىكىرى دە وسىعان سايادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ينفلياتسيانىڭ بيىلعى شەكتى مەجەسى – 10 پايىزدىق كورسەتكىشتى ۇستاپ تۇرۋ ەلىمىزگە وڭاي بولماي تۇر. جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ونىڭ دەڭگەيى 12 پايىزدان اسىپ كەتەتىنى بەلگىلى بولدى. ال بىلتىرعى رەسمي كورسەتكىش – 8,7 پايىز. دەمەك 2021 جىلدان بەرى قالتامىزداعى قارجى 1,5 پايىزعا جۇقارىپ قالدى دەگەن ءسوز.
«ينفلياتسيانى قولدان تەجەيتىن مۇمكىندىك از. ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ قارجى-نەسيە ساياساتى ءبىر-بىرىمەن ىمىرالاسا جۇمىس ىستەمەيدى. ۇكىمەت مينيسترلىكتەر مەن اكىمدەر ارقىلى قارجىنى جۇمساۋدىڭ تەتىكتەرىن ىزدەيدى. ال ۇلتتىق بانك بولسا, باعا مەن تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا جاۋاپ بەرەدى. ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىندا ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزبەگەنىن ايتتى. بىراق التىن-ۆاليۋتا قورىنىڭ كەمىگەنى وتكەن ايدا بەلگىلى بولدى. شىنىندا, ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتا قورىنان التىن ساتىپ الۋ نەمەسە
ساتۋىن ينتەرۆەنتسيا دەپ قابىلداۋ قاجەت», دەيدى ا.چۋكين.
ساراپشىلار قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ەاەو ەلدەرىنىڭ نارىعى دا قىسپاقتا قالىپ قويعانىن ايتىپ جاتىر. ينفلياتسيانىڭ شەكتى دالىزدەن اسىپ كەتۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى دە وسى. سانكتسيالار سالدارىنان ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارى قۇنسىزدانىپ, باعا اسپانداپ كەتتى. مىسالى, ناۋرىز ايىندا تۇتىنۋ باعاسى 12 پايىزعا وسكەن كەزدە ۇكىمەت داعدارىسقا قارسى جوسپاردى بەكىتتى. ودان سوڭ كاسىپكەرلەردىڭ ۇسىنىسىمەن داعدارىسقا قارسى شارالارمەن اينالىساتىن شۇعىل توپ قۇرىلىپ, رەسەيگە قارسى سانكتسيانىڭ قازاقستانعا اسەرىن السىرەتۋ كەرەك دەگەن شەشىم قابىلداندى.
2021 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا كوممۋنالدىق تولەم, اقىلى قىزمەت كورسەتۋدىڭ باسقا سالالارىندا دا باعانىڭ ايتارلىقتاي وسكەنى بايقالدى. ساراپشىلار سول كەزدە مۇنىڭ كەرى اسەرى 2022 جىلى دا جالعاساتىنىن ايتقان. بيىلعى ينفلياتسيانى شيكىزات باعاسىنىڭ ءوسۋى مەن تەڭگەنىڭ السىرەۋى جەدەلدەتىپ جىبەردى. ەكونوميست مۇرات تەمىرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ينفلياتسيانى بەلگىلەنگەن دالىزدە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قابىلدانۋى مۇمكىن: ۇكىمەت قولعا الۋى مۇمكىن شارالاردىڭ قاتارىنا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارى دا قابىلدانۋى مۇمكىن. ساراپشى ءتۇسىندىرىپ وتكەندەي, ۇكىمەت كونترتسيكلدىك ساياساتتىڭ ورنىنا قايتادان تسيكلدىك ساياسات جۇرگىزىپ جاتىر. كونترتسيكلدىك ساياسات كەزىندە مۇناي باعاسى جوعارى بولعان كەزدە ترانسفەرتتەر ازايۋى كەرەك, مۇناي باعاسى تومەن بولعان كەزدە ترانسفەرتتەر كوبەيەدى. ال ەلىمىزدە ءبارى كەرىسىنشە. سوندىقتان قىمبات مۇناي ينفلياتسيانى كوتەرىپ جىبەرمەۋ ءۇشىن بىزگە كونترتسيكلدى بيۋدجەت ساياساتى كەرەك. «كونترتسيكلدىك ساياسات بويىنشا مۇناي باعاسى قىمبات كەزدە ۇكىمەت مەملەكەتتىك شىعىنداردى شەكتەپ, مۇناي دوللارىن ۇلتتىق قورعا جىبەرۋگە ءتيىس. ۇلتتىق قوردان مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن ترانسفەرتتەردى بارىنشا ازايتۋ ينفلياتسيانىڭ باقىلاۋدان شىعىپ كەتۋىنە جول بەرمەي, ەكونوميكانى ارتىق مۇناي دوللارىنان تازارتادى. ال مۇناي باعاسى تومەندەگەن كەزدە مۇناي قورىن ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن پايدالانۋ كەرەك», دەيدى م.تەمىرحانوۆ.
ەكونوميست-ساراپشى ۇكىمەتتىڭ ينفلياتسيانى تەجەۋگە باعىتتالعان شەشىمدەرىنە كوڭىلى تولمايتىنىن جەتكىزدى. باعانىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ وسۋىنە موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىعى دا سالماق بەرىپ تۇر. باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بولشەك ساۋدا جەلىلەرىمەن جارتى جىلعا كەلىسىم جاسالدى. كەسىمدى مەرزىم شىلدە ايىندا اياقتالادى. جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ءليميتى, كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىن وسىرۋگە التى اي موراتوري, ءتىپتى باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن سۋبسيديانىڭ ءبارى نارىق زاڭىنا قايشى. مۇنى نارىق تىلىندە «كەيىنگە قالدىرعان ينفلياتسيا» دەپ ايتادى.
«ەكونوميكانىڭ ءوز زاڭى بار. ەكونوميكانىڭ ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولسا, بىزگە سىرتتان دا, ىشتەن دە قىسىم كوبەيىپ, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ مىندەتى تەك قانا ء«ورت ءسوندىرۋشىنىڭ» قىزمەتىمەن شەكتەلىپ قالۋى مۇمكىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ساراپشى.
الماتى
