ارينە, سىبايلاس جەمقورلىق ەلىمىزدىڭ قاي سالاسىن بولسىن شىرماۋىقتاي شىرماپ العانى انىق. سوندىقتان دا اشكەرەلەنگەن كوررۋپتسيالىق قىلمىستار سانىنىڭ ءبىرشاما كوبەيگەنىنە قاراپ, قوعامداعى وسى تەرىس قۇبىلىس ءتىپتى بەلەڭ الىپ بارا جاتىر دەپ بايبالام سالۋ قيسىنسىز سياقتى. مۇنى اڭشىلاردىڭ اڭعا شىعىپ, ءبىر كوكجالدى اتىپ اكەلگەنىنە قاراپ: «دالادا قاسقىر كوبەيىپ بارا جاتىر», دەپ ورىنسىز ويباي سالۋعا ۇقساستىرۋعا بولار. سەبەبى, كەڭ-بايتاق دالادا بوي تاسالاپ جۇرگەن يت-قۇستىڭ سانى قانشا ەكەنىن ەشكىم بىلمەيتىنى سەكىلدى, «ادام الاسى ىشىندە» بولعاندىقتان, ەلىمىزدەگى جەمقورلاردىڭ سانىن دا ەشكىم بىلمەيدى. ال كەيىنگى كەزدە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ جيىرەك اشىلۋىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تالاپ ەتۋىنە وراي سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى مەن باسقا دا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كوررۋپتسيامەن كۇرەستى كۇشەيتكەنىمەن بايلانىستىرعان ءجون شىعار.
دەگەنمەن, وڭىرلەردە جىلدا اشكەرەلەنىپ جاتقان جەمقورلىق قىلمىستار ۇردىسىنە قاراپ, ولارداعى كوررۋپتسيا دەڭگەيىن اڭعارۋعا بولاتىن سياقتى. بۇل رەتتە الماتى, نۇر-سۇلتان قالالارى مەن قاراعاندى وبلىسى تۇراقتى تۇردە «كوش باستاپ» كەلەدى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, «وڭتۇستىك استانادا» بىلتىرعى ءبىرىنشى توقساندا 70 جەمقورلىق قىلمىس اشكەرە بولسا, بيىلعى سايكەس مەرزىمدە 89-عا جەتكەن. ەلوردادا بۇل جونىندەگى كورسەتكىش وتكەن جىلى دا, بيىل دا 71 بولعان. كومىرلى وڭىردە بىلتىرعى ءۇش ايدا – 72, بيىلعى سايكەس كەزەڭدە 64 كوررۋپتسيالىق قىلمىس تىركەلگەن. ال الماتى وبلىسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بيىل كوررۋپتسيامەن كۇرەس قارقىنىن ايتارلىقتاي ارتتىرعان. مۇندا بىلتىرعى ءبىرىنشى توقساندا 39 جەمقورلىق قىلمىس اشكەرەلەنگەن بولسا, بيىل 83-كە دەيىن شارىقتاپتى. سونداي-اق شىعىس قازاقستان (59), تۇركىستان (57), اتىراۋ (47), ماڭعىستاۋ (36), اقمولا (24), سولتۇستىك قازاقستان (24) وبلىستارىندا دا اشكەرەلەنگەن كوررۋپتسيالىق قىلمىستار بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر كوپ.
پاراقورلىقتى اشكەرەلەۋ ءىسى دە بىلتىرعى ءبىرىنشى توقسانداعىمەن سالىستىرعاندا 31,5 پايىزعا ارتىپ, 349-دان 459-عا دەيىن جەتكەن. اسىرەسە الماتى وبلىسىنىڭ پاراقور شەنەۋنىكتەرىنىڭ «جولدارى بولماي», بىلتىرعى ءۇش ايدا 28-ءى ۇستالسا, بيىلعى سايكەس كەزەڭدە 67-ءسى قولعا تۇسكەن. جەتىسۋلىق قۇقىق قورعاۋشىلاردان الماتى قالاسىنداعى ارىپتەستەرى دە قالىسپاۋعا تىرىسىپ, ءۇش اي ىشىندە 57 پاراقوردىڭ قولدارىنا كىسەن سالعان, ياعني بىلتىرعى سايكەس كەزەڭدەگىگە قاراعاندا 17 پاراقورلىق قىلمىستى كوپ اشقان. پاراقورلىعى اشكەرەلەنگەن شەنەۋنىكتەر سانى نۇر-سۇلتان (47) جانە شىمكەنت (29) قالالارىندا, اتىراۋ (38), تۇركىستان (35), سولتۇستىك قازاقستان (18), ماڭعىستاۋ (16), اقمولا (12) وبلىستارىندا دا بىلتىرعى ءۇش ايداعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوبەيە تۇسكەن.
«ۇستالماعان – ۇرى ەمەس» دەمەكشى, تالاي جەمقوردىڭ ءالى دە اياعىن الشاڭ باسىپ, مۇرتىنان ك ۇلىپ جۇرگەنى داۋسىز. سوندىقتان انتيكور مەن وزگە دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردى اشكەرەلەۋ قارقىنىن ءتىپتى ۇدەتە تۇسسە, قۇبا-قۇپ. ويتكەنى «تۇيەنى – تۇگىمەن, بيەنى بۇگىمەن» جۇتىپ, قۇنىعىپ العاندار قاتارى سيرەگەن سايىن مەملەكەتتىك قىزمەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى جاۋاپتى لاۋازىمدارعا قولى تازا, نيەتى ءتۇزۋ جاس كادرلار كوبىرەك كەلمەك. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى سىبايلاس جەمقورلىق سالدارىمەن كۇرەستەن گورى ونىڭ العىشارتتارىن جويۋعا باعىتتالعاندىعى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتادى. اسىرەسە, وزىق شەتەلدىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ, نەگىزسىز بايۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى زاڭداستىرۋ, Follow the money قارجىلىق تەرگەۋ ينستيتۋتىن جانە Integrity check پاراساتتىلىقتى ءھام كوررۋپتسيادان ادالدىقتى تەكسەرۋ تەتىگىن تەزىرەك ءارى كەڭىنەن ەنگىزۋ جەمقورلاردىڭ جەگەندەرىن جەلكەلەرىنەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
