قازاقستان • 23 مامىر، 2022

جەمقورلىق ستاتيستيكاسى

1220 رەت كورسەتىلدى

باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستا­تيس­­تيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىن­دەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، بيىل­عى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەلىمىز­دە تىركەلگەن سىبايلاس جەمقورلىق قىل­مىستار سانى بىلتىرعى جىلمەن سايكەس كەزەڭدە­گىدەن 21،1 پايىزعا ۇلعايعان، ياعني 639-دان 774-كە دەيىن كوبەيگەن. وسى دەرەككە سۇيەنگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى «قازاقستاندا جەمقورلىق كوبەيىپ بارادى»، دەگەن بىرجاقتى تۇجىرىم جاساپ، دابىل قاعىپ جاتىر. بىراق ول شىندىققا جاناسا ما؟

ارينە، سىبايلاس جەمقورلىق ەلىمىزدىڭ قاي سالاسىن بولسىن شىرماۋىقتاي شىرماپ العانى انىق. سوندىقتان دا اشكەرەلەنگەن كوررۋپتسيالىق قىلمىستار سانىنىڭ ءبىرشاما كوبەيگەنىنە قاراپ، قوعامداعى وسى تەرىس قۇبىلىس ءتىپتى بەلەڭ الىپ بارا جاتىر دەپ باي­بالام سالۋ قيسىنسىز سياقتى. مۇنى اڭشى­لاردىڭ اڭعا شىعىپ، ءبىر كوكجالدى اتىپ اكەلگەنىنە قاراپ: «دالادا قاسقىر كوبەيىپ بارا جاتىر»، دەپ ورىنسىز ويباي سالۋعا ۇقساستىرۋعا بولار. سەبەبى، كەڭ-بايتاق دالادا بوي تاسالاپ جۇرگەن يت-قۇستىڭ سانى قانشا ەكەنىن ەشكىم بىلمەيتىنى سەكىلدى، «ادام الاسى ىشىندە» بولعاندىقتان، ەلىمىزدەگى جەمقورلاردىڭ سانىن دا ەشكىم بىلمەيدى. ال كەيىنگى كەزدە سىبايلاس جەمقورلىق قىل­مىستاردىڭ جيىرەك اشىلۋىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تالاپ ەتۋىنە وراي سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى مەن باسقا دا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كور­رۋپتسيامەن كۇرەستى كۇشەيتكەنىمەن بايلا­نىستىرعان ءجون شىعار.

دەگەنمەن، وڭىرلەردە جىلدا اشكەرەلەنىپ جاتقان جەمقورلىق قىلمىستار ۇردىسىنە قاراپ، ولارداعى كوررۋپتسيا دەڭگەيىن اڭعارۋعا بولاتىن سياقتى. بۇل رەتتە الماتى، نۇر-سۇلتان قالالارى مەن قاراعاندى وبلىسى تۇراقتى تۇردە «كوش باستاپ» كەلەدى دەۋگە بولادى. ماسەلەن، «وڭتۇستىك استانادا» بىلتىرعى ءبىرىنشى توقساندا 70 جەمقورلىق قىلمىس اشكەرە بولسا، بيىلعى سايكەس مەرزىمدە 89-عا جەتكەن. ەلوردادا بۇل جونىندەگى كورسەتكىش وتكەن جىلى دا، بيىل دا 71 بولعان. كومىرلى وڭىردە بىلتىرعى ءۇش ايدا – 72، بيىلعى سايكەس كەزەڭدە 64 كوررۋپتسيالىق قىلمىس تىركەلگەن. ال الماتى وبلىسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بيىل كوررۋپتسيامەن كۇرەس قارقىنىن ايتارلىقتاي ارتتىرعان. مۇندا بىلتىرعى ءبىرىنشى توقساندا 39 جەمقورلىق قىلمىس اشكەرەلەنگەن بولسا، بيىل 83-كە دەيىن شارىقتاپتى. سونداي-اق شىعىس قازاقستان (59)، تۇركىستان (57)، اتىراۋ (47)، ماڭعىستاۋ (36)، اقمولا (24)، سولتۇستىك قازاقستان (24) وبلىستارىندا دا اشكەرەلەنگەن كوررۋپتسيالىق قىلمىستار بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر كوپ.

پاراقورلىقتى اشكەرەلەۋ ءىسى دە بىلتىرعى ءبىرىنشى توقسانداعىمەن سالىستىرعاندا 31،5 پايىزعا ارتىپ، 349-دان 459-عا دەيىن جەتكەن. اسىرەسە الماتى وبلىسىنىڭ پاراقور شەنەۋنىكتەرىنىڭ «جولدارى بولماي»، بىلتىر­عى ءۇش ايدا 28-ءى ۇستالسا، بيىلعى سايكەس كە­زەڭدە 67-ءسى قولعا تۇسكەن. جەتىسۋلىق قۇقىق قورعاۋشىلاردان الماتى قالاسىنداعى ارىپ­تەستەرى دە قالىسپاۋعا تىرىسىپ، ءۇش اي ىشىندە 57 پاراقوردىڭ قولدارىنا كىسەن سال­عان، ياعني بىلتىرعى سايكەس كەزەڭدەگىگە قاراعاندا 17 پاراقورلىق قىلمىستى كوپ اشقان. پاراقورلىعى اشكەرەلەنگەن شەنەۋ­نىكتەر سانى نۇر-سۇلتان (47) جانە شىم­كەنت (29) قالالارىندا، اتىراۋ (38)، تۇر­كىس­تان (35)، سولتۇستىك قازاقستان (18)، ماڭعىستاۋ (16)، اقمولا (12) وبلىستارىندا دا بىلتىرعى ءۇش ايداعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوبەيە تۇسكەن.

«ۇستالماعان – ۇرى ەمەس» دەمەكشى، تالاي جەمقوردىڭ ءالى دە اياعىن الشاڭ باسىپ، مۇرتىنان ك ۇلىپ جۇرگەنى داۋسىز. سوندىقتان انتيكور مەن وزگە دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردى اشكەرەلەۋ قارقىنىن ءتىپتى ۇدەتە تۇسسە، قۇبا-قۇپ. ويتكەنى «تۇيەنى – تۇگىمەن، بيەنى بۇگىمەن» جۇتىپ، قۇنىعىپ العاندار قاتارى سيرەگەن سايىن مەملەكەتتىك قىزمەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى جاۋاپ­تى لاۋازىمدارعا قولى تازا، نيەتى ءتۇزۋ جاس كادر­لار كوبىرەك كەلمەك. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى سىبايلاس جەم­قورلىق سالدارىمەن كۇرەستەن گورى ونىڭ العىشارتتارىن جويۋ­عا باعىتتالعاندىعى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالا­تادى. اسىرەسە، وزىق شەتەل­دىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ، نەگىزسىز بايۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى زاڭداستىرۋ، Follow the money قارجىلىق تەرگەۋ ينستيتۋتىن جانە Integrity check پاراساتتىلىقتى ءھام كوررۋپتسيادان ادالدىق­تى تەكسەرۋ تەتىگىن تەزىرەك ءارى كەڭىنەن ەنگىزۋ جەمقورلاردىڭ جەگەندەرىن جەلكەلەرىنەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

سال-سەرىنىڭ سوڭى

قازاقستان • كەشە

GGG – CANELO: ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن...

كاسىپقوي بوكس • كەشە

الاش ارداقتىسىن تۇركى الەمى ۇلىقتادى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

ءبىزدىڭ سايىن

ادەبيەت • كەشە

ماعجاننىڭ قاراسوزدەرى

ادەبيەت • كەشە

ساف اۋاداعى سەرۋەن

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار