شارانى رەفەرەندۋمدى قوعامدىق قولداۋ رەسپۋبليكالىق شتابىنىڭ قولداۋىمەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق ۇيىمداستىردى.
وتىرىسقا قاتىسقان قوعام قايراتكەرلەرى, ساياساتتانۋشىلار مەن ققدي ساراپشىلارى رەفەرەندۋم تۋرالى قوعامدىق وي-پىكىردى تالقىلاپ-تارازىلاپ, رەفەرەندۋم توڭىرەگىندەگى ماڭىزدى سۇراقتاردى كوتەردى, سونداي-اق جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋ ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن تالدادى.
شارا «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما توراعاسى قازبەك مايگەلدينوۆتىڭ مودەراتورلىعىمەن ءوتتى.
«بۇل رەفەرەندۋم ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋعا نەعۇرلىم كەڭ قاتىسۋىن كوزدەيتىن, حالىقتىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ جاڭا ساياسي جۇيەگە كوشۋىنە بارىنشا ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان», دەدى قازبەك مايگەلدينوۆ.
تانىمال جۋرناليست, Amanat پارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى ماقسات تولىقباي ءوز سوزىندە رەفەرەندۋمنىڭ وتكزىلۋى قوعام ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا قازاقستان» دەيتىن ۇران كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇر. ول الدىمەن زاڭ, قۇجات جۇزىندە سويلەۋ كەرەك. قوعام ناقتى قادامدار كۇتەدى. سوندىقتان, رەفەرەندۋم بيلىك ءۇشىن ەمەس, الدىمەن حالىق ءۇشىن كەرەك. رەفەرەندۋمعا بارعاندا اقپارات ءبىلىپ بارۋ ماڭىزدى. سەبەبى, كونستيتۋتسيانىڭ 33 بابىنا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلمەك, بىراق ەرتەڭ داۋىس بەرەردە, وسى وزگەرىستەردى قولدايسىڭ با ء«يا», «جوق» دەگەن ەكى عانا سۇراق بولادى. رەفەرەندۋم بويىنشا تۇسىنىكتى تىلمەن جازىلعان قىسقاشا بەينەروليكتەر الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاقسى پىكىرلەر جيناۋدا. ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بويىنشا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دە مۇمكىندىگىن پايدالانعان دۇرىس», دەپ اتاپ ءوتتى ماقسات تولىقباي.
رەفەرەندۋم بويىنشا بعم قر «ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى» اكىمشىلىك باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جانات چۋكەەۆ تە تۇسىنىكتەمە بەرىپ, رەفەرەندۋم ەلىمىز ءۇشىن ىرگەلى وزگەرىستەرگە جول اشاتىندىعىن ايتتى: «تاعى دا ايتا كەتەتىن جايت, بۇل كونستيتۋتسيالىق رەفورما قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋدىڭ شىنايى قادامى. بۇل رەفەرەندۋم سۋپەرپرەزيدەنتتىك مودەلدەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا ماكسيمالدى كوشۋ, پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, حالىقتىڭ ەلدى باسقارۋعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ سياقتى ىرگەلى وزگەرىستەرگە جول اشادى».
«قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ رەسمي وكىلى, جۋرناليست ايكەرىم ەسەنالى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» كونتسەپتسياسىنىڭ كورىنىسى جايلى ايتىپ بەردى.
«جاڭا قازاقستان دەگەنىمىز – ادىلەتتىلىك ەرەجەلەرى قالىپتاسقان قوعامى بار مەملەكەت. 2019 جىلى العاش ءسوز ەتكەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» كونتسەپتسياسىنىڭ ومىردەگى, پراكتيكالىق كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى, وسى – رەفەرەندۋم دەپ ويلايمىن. ءاربىر ازاماتتىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ, رەفورمالاردىڭ, دامۋ مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىر بولشەگى, قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدا ۇلەسى زور تاريحي پروتسەسس جاقسى ناتيەجەلەرگە باستايدى دەپ سەنەيىك», دەپ پىكىر ءبىلدىردى ايكەرىم ەسەنالى.
ال «ەلباسى اكادەمياسى» جوبالىق كەڭەسىنىڭ باسشىسى بولات بۇحارباي «ەلىمىزدىڭ ءار ءبىر ازاماتى ساياسي رەفورمالارعا ارالاسۋى ءتيىس. رەفەرەندۋمنىڭ ماقساتى دا سول, مەملەكەت ازاماتتاردان قۇرالادى, رەفەرەندۋم حالىق ءۇنىن ەستۋ جولىنداعى ءتيىستى مەحانيزم» دەگەن ويىمە ءبولىستى.
رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءۇشىن وعان ازاماتتاردىڭ جارتىسىنان كوبى قاتىسۋى كەرەك. بۇل تۋرالى ساياساتتانۋشى يسلام كۋراەۆ ءوز سوزىندە مالىمدەدى: «رەفەرەندۋمعا حالىق قاتىسۋ ءۇشىن, ولارعا ۇگىت-ناسيحات جاساۋ كەرەك. ساراپشىلار قاۋىمداستىعى رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋگە شاقىرا وتىرىپ, حالىققا بۇل مۇمكىندىكتىڭ نە بەرەتىنى تۋرالى اشىپ ايتۋ قاجەت. سوندا حالىق رەفەرەندۋمعا بارادى. حالىققا قاراپايىم جانە قولجەتىمدى تىلمەن ءتۇسىندىرۋ وتە ماڭىزدى».
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ يدەياسىن قولداپ, كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر جوباسى ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋلارىن قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەسكە سالايىق, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا 5 ماۋسىمدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
