نەوناتالدى حيرۋرگيا: ۇلت مۇددەسى – ۇرپاق ساۋلىعى

ءدال وسى ماسەلە جونىندە ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىڭ نەوناتالدى حيرۋر­گيا جونىندە شتاتتان تىس باس مامانى اسىلجان ەرەكەشوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. تا­جىريبەلى مامان نەوناتالدى حي­رۋر­گيا­نىڭ قازاقستانداعى قارقىندى دامۋى 2011 جىلى «سالاماتتى قازاقستان» مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسىنان باستاۋ العانىن ايتىپ وتىر.

– سول جىلدارى 280 بالاعا وتا جاسالاتىن بولسا, وكىنىشكە قاراي, سونىڭ 90%-عا جۋىعى وپەراتسياعا دەيىن نەمەسە كەيىن شەتىنەپ كەتىپ وتىرعان ەدى. ءبىز مۇنى ستاتيس­تيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرمىز. ءسويتىپ اتالعان باعدارلامانىڭ قولعا الىنۋىمەن وسى سالانى دامىتۋعا سول كەزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا ۇلكەن ۇلەس قوستى. نارەستەلەر حيرۋرگياسىنىڭ الدىندا تۇر­عان ماڭىزدى ماسەلە – دارىگەرلەر, كاسىبي ماماندار, مەيىربيكەلەر دايارلاۋ ىسىنە مەملەكەت تاراپىنان قوماقتى قاراجات بولىنە باستادى. ەلىمىزدەگى 8 وڭىردە ءىرى وتا جاسايتىن بولىمشەلەر, نارەستەلەر حيرۋرگياسىنا ارنالعان توسەكتىك ورىندار اشىلدى. سول جىلى ەل اۋماعىندا وسىنداي توسەكتىك ورىندار سانى نەبارى 12-13 بولعان بولسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 85-كە دەيىن جەتتى. ال نارەستەلەرگە وتا جاساي الاتىن ماماندار سانى باس-اياعى 8-اق ادام ەدى. قازىرگى تاڭدا ارنايى دايارلىقتان وتكەن 32 مامان بار, – دەدى ا.ەرەكەشوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, وسى باعدارلاما اياسىندا وپەراتسيا جاساۋ ءۇشىن قاجەت زاماناۋي تەحنيكالار مەن قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىندى. بۇعان قوسا رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وڭىرلەردەگى مۋلتي­ديس­تسيپلينارلىق كوماندالار دايارلانا باستادى. ولاردىڭ اراسىندا حيرۋرگ, نەوناتولوگ, انەستەزيولوگ, رەانيماتولوگ جانە مەيىربيكەلەر بولدى.

– بۇگىندە اتالعان باعدارلاما اياسىندا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 74 ادام ءبىلىم الدى. وسى كۇنى وڭىرلەردەگى بالالار اۋرۋحاناسىندا نارەستەلەرگە وتا جاسايتىن توسەكتىك ورىندار بار. سونىمەن قاتار ەلى­مىزدە ەكى ارنايى بولىمشە بار. سونىڭ العاشقىسى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №2 كوپسالالى اۋرۋحانانىڭ اكۋشەرلىك بلوگىندا ورنالاسقان جاڭا تۋعان نارەستەلەر حيرۋرگياسى بولىمشەسى سانالادى. اتالعان بولىمشە 2012 جىلى اشىلعان. بيىل ەل يگىلىگىنە ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان بولىم­شە­نىڭ ىرگە قالاعانىنا مەرەيلى 10 جىل تولىپ وتىر. ەكىنشىسى قىزىلوردا وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا 5 توسەكتىك ورىن نا­رەس­تەلەر حيرۋرگياسى بولىمشەسى بار, – دە­دى تاجىريبەلى حيرۋرگ.

بۇگىندە ءتۋابىتتى اقاۋلاردى ەرتە انىق­تاۋ ىسىنە نارەستەلەر حيرۋرگياسىنىڭ قوسىپ جاتقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز. ەل اۋماعىندا بۇگىندە 249 بوسانۋ مەكەمەلەرى بار. ال جۇكتى ايەلدەر زاڭعا سايكەس مىندەتتى تۇردە ءۇش رەت سكرينينگتەن وتەدى. كوپ جاعدايدا ۇرىق­تاعى ءتۋابىتتى اۋرۋلار وسى ەكىنشى سكري­نينگ كەزىندە (جۇكتىلىكتىڭ 20-اپتاسىن­دا) انىقتالىپ جاتادى. ەلىمىزدە مۇن­داي مۇمكىندىك بار. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە وڭىرلەردە ساراپ­­تامالىق ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ ادىس­تە­رىنە قاجەت ماماندار دايارلانىپ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىندى.

– نارەستەلەر حيرۋرگياسىنىڭ باستى مىندەتى ۇرىقتاعى اقاۋلاردى جاتىر ىشىندە انىقتاپ, وعان كومەك كورسەتۋگە بولا ما, جوق الدە بولماي ما دەگەن سۇراققا ناقتى جاۋاپ قاتۋ سانالادى. سەبەبى كەي جاعدايدا بالانىڭ بولاشاق ومىرىنە قاتەر توندىرەتىن اقاۋلار دا كەزىگىپ جاتادى. جالپى, ەلىمىزدە ءتۋابىتتى اقاۋلاردىڭ سانى ارتتى دەپ ايتۋعا بولمايدى. نەگە دەسەڭىز, اقاۋلاردىڭ سانى ەمەس, وڭىرلەردە ونى انىقتاۋدىڭ ساپاسى ارتتى. وسىدان 10 جىل بۇرىن ءتۋابىتتى اقاۋلار نارەستە دۇنيەگە كەلگەن سوڭ بارىپ انىقتالاتىن ەدى. وعان وتا جاساۋ, ەم-دوم جۇرگىزۋ ماسەلەسى دە شاقالاقتىڭ كىندىگى كەسىلگەننەن كەيىن قولعا الىنىپ جاتتى. ال بۇگىندە ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ ادىستەرىنىڭ, ارنايى اپپاراتتاردىڭ, مامانداردىڭ كومەگىمەن ۇرىقتاعى اقاۋلار جاتىرىشىندە انىقتالا باستادى. بالانىڭ بولاشاق ومىرىمەن ۇيلەسپەيتىن, ەمدەۋگە كەلمەيتىن جۇرەكتەگى, ورتالىق نەرۆ جۇيە­سىندەگى اقاۋلار جۇكتىلىكتىڭ 20-اپتاسى­نا دەيىن انىقتالعان جاعدايدا اتا-اناسىنىڭ رۇقساتىمەن ۇرىقتى الىپ تاستاۋ مۇمكىندىگى بار. سوندىقتان بۇگىندە نارەستەلەر حيرۋر­گيا­­سىنىڭ دامۋى وسى سالامەن تىكەلەي بايلانىستى, – دەدى سپيكەر.

بۇگىندە ەل اۋماعىندا جىل سايىن 1 700-2 مىڭعا جۋىق جاڭا تۋعان نارەستەگە وتا جاسالادى. ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى وسى كۇنى 12-13%-دى قۇرايدى. وتكەن ون جىلدىڭ ىشىندە وسىنداي اۋىز تولتىرىپ ايتۋ­عا بولاتىن كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. بيىل كەيىنگى 4 ايدا ەلىمىزدە 94 مىڭ بالانىڭ كىندىگى كەسىلسە, سونىڭ 450-ءى ءتۋا­بىتتى اقاۋمەن دۇنيەگە كەلدى. دۇنيە­ جۇزىن­دە جىل سايىن 7 ملن بالا ءتۋابىتتى اقاۋمەن تۋادى.

– بيىل وسى جۇمىستى جاقسارتۋ, ءبىر جۇيە­گە كەلتىرۋ ماقساتىندا قازاقستانداعى پەري­ناتالدىق ورتالىقتار بازاسىندا ۇرىق قورعاۋ كابينەتتەرى اشىلىپ جاتىر. ۇرىق قورعاۋ كابينەتى دەگەنىمىز نە؟ بۇل قانداي كابينەت؟ ول نە ءۇشىن قاجەت؟ ماسەلەن, كەيبىر ايەلدەردە ءتۋابىتتى اقاۋلار تۇقىم قۋالايدى. ونداي ايەل ەكىنشى رەت جۇكتى بولعان جاعدايدا وسى ۇرىق قورعاۋ كابينەتتەرىندە باقىلانادى. اتالعان كابينەتتە قۇرساقتاعى ۇرىقتا اقاۋدىڭ بار-جوعى انىقتالادى. سونداي-اق بۇل كابينەتتە نارەستە حيرۋرگياسىنان بولەك نەوناتولوگيا سالاسى دا نازارعا الىنادى. بۇل سالا ەڭ الدىمەن نارەستەلەر كۇتىمى ماسەلەسىنە نەگىزدەلگەن. وسى سالانىڭ ما­­مان­دارى ۇرىق­قا ءتان اۋرۋلاردى ەرتە انىق­تاۋ, قاجەت بول­عان جاعدايدا ەم-دوم جاساۋ ىسىمەن اينالىسادى. سەبەبى بولاشاق بالانىڭ ۇرىق كەزىندە دە ەم-دوم جاساۋعا بولادى. وسىنداي باستامالاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, ەلىمىزدە ناق وسى سالادا جۇيەلى جۇمىس ىستەلىپ جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى, – دەدى ا.ەرەكەشوۆ.

كورشىلەس رەسەيدە نەوناتالدى حيرۋرگيا سالاسىنىڭ دامىپ كەلە جاتقانىنا 50 جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. سونىڭ وزىندە نارەستەلەردىڭ ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 10-12%-دىڭ اينالاسىندا. ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, وتاندىق ماماندار دا وسى كورسەتكىشكە جاقىنداپ قالدى.

– الايدا بۇل كورسەتكىشكە بىردەن قول جەتكىزە سالعان جوقپىز. اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. تەك نەوناتالدى حيرۋرگ­تەر­دىڭ عانا ەمەس, بىلدەي ءبىر ۇلكەن كو­مان­دانىڭ ارقاسىندا بيىك بەلەستەردى باعىن­دىرا الدىق. ول كوماندانىڭ ىشىندە ۋلترا­دى­بىس­تىق زەرتتەۋ ءىسىنىڭ ماماندارى, نەونا­تال­­دى حيرۋرگتەر, نەوناتولوگ دارى­گەر­لەر, انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ­تار, ار­نا­­يى مەيىربيكەلەر بار, – دەدى اسىلجان ەرەكەشوۆ.

قازاقستاندا دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ بويىندا انىقتالعان ءتۋابىتتى اقاۋلاردىڭ اراسىندا ءارتۇرلى جۇرەك اقاۋلارى كوش باس­تاپ وتىر. سوندىقتان ونى ەرتە انىقتاۋ ءىسى قاشان دا ماڭىزدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە نەوناتالدى كارديوحيرۋرگيالىق بريگادالار بار. ماسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسىندا وسى جۇرەك اقاۋلارىن ەمدەۋمەن اينالىساتىن ەكى ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىرى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق بولسا, ەكىنشىسى بالالار كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعى. ال الماتى قالاسىندا نارەس­تە­­لەرگە كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كور­سەتەتىن پەريناتالدىق ورتالىق قىزمەت ەتەدى. پەديا­تريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتا­لىعىندا دا «نەوناتولوگيا جانە نا­رەس­­تەلەر حيرۋرگياسى ءبولىمى» بار. وتا جا­ساي­­­تىن جاڭا تەحنولوگيالار دامىپ كەلە جاتىر.