بالالاردى ۇلتتىق وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, عىلىمي مەديتسينا دوكتورى شولپان بولەكباەۆا ورتالىقتا ءارتۇرلى ەم-شارا, تۇزەتۋ-دامىتۋ ساباقتارى بارىن تىلگە تيەك ەتتى.
– بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە كەشەندى وڭالتۋ قىزمەتىن كورسەتەدى. وڭالتۋعا ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان كەلەتىن بالالار 25 كۇن ورتالىعىمىزدا بولادى, ءارتۇرلى ەم-شارا, تۇزەتۋ-دامىتۋ ساباقتارىمەن قامتىلادى. وسى وڭالتۋ كەشەنىنىڭ جەمىستى ءارى ءتيىمدى بولۋىنا بالانىڭ كوڭىل كۇيىنىڭ وڭ جاعدايدا بولۋى تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ولارعا وتە كەڭ اۋقىمدا ءتۇرلى باعىتتاعى, پسيحولوگيالىق جاي-كۇيىنىڭ ورنىقتى بولۋىنا اسەر ەتەتىن ءىس-شارالاردى كەڭىنەن وتكىزىپ وتىرامىز. وسى ورايدا ءبىزدىڭ ورتالىقتا تەك بيىل عانا ەمەس, ءار جىل «بالالاردى قورعاۋ جىلى» دەسەم, ارتىق بولماس. سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ «بالالاردى قورعاۋ جىلى» بولىپ جاريالانۋىنا بايلانىستى, ورتالىق ءوز تاراپىنان ەلىمىزدىڭ وڭالتۋ سالاسىنا ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا ءىس-شارالار جوسپارىن قۇرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا العان. بۇل جوسپار بويىنشا, مىسالى, مىنا تومەندەگىدەي ءىس-شارالار كوزدەلىپ وتىر: ايماقتارعا ماماندار جىبەرىپ, ادىستەمەلىك-ۇيىمداستىرۋ باعىتى بويىنشا كومەك كورسەتۋ, وقىتۋ-بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە بالالاردى وڭالتۋ قىزمەتىن دامىتۋدىڭ جول كارتاسىن دايىنداۋعا قاتىسۋ, اتا-انالاردىڭ قوعامدىق ۇيىمدارىنا ولاردىڭ مۇگەدەك بالالارىن وڭالتۋعا قوسىمشا تەگىن كۆوتالار ءبولۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كلينيكالىق حاتتامالارىن, ءوز سالامىز بويىنشا ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتاردى ازىرلەۋگە قاتىسۋ, «بالالاردىڭ مەكتەپكە بارۋعا كەرەك-جاراعىن جينايمىز» اكتسياسى بويىنشا كوپبالالى جانە تۇرمىس دەڭگەيى تومەن قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالارىنا وقۋىنا قاجەتتى بۇيىمداردى الىپ بەرۋگە كومەك ەتۋ, – دەدى ش.بولەكباەۆا.
بالانىڭ تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىعۋ سەبەبى ءارتۇرلى. بۇل سەبەپتەرگە بالانىڭ جۇيكە جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوعاتىن فاكتورلاردىڭ اسەر ەتۋى نەگىز بولادى. مىسالى, بالانىڭ ميىنىڭ تۇنشىعۋى, نارەستەنىڭ ميىنا ينفەكتسيا ءتۇسۋى, اناسىنىڭ قايسىبىر اۋرۋلارمەن اۋىرۋى جانە كەيىنگى كەزدە مەديتسينا عىلىمىنىڭ العا جىلجىپ دامۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىك: شالا تۋعان, سالماق مولشەرى 500 گرامنان ارتىق بولعان نارەستەلەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىندىگىنىڭ جوعارىلاۋى (وكىنىشكە قاراي, بۇل نارەستەلەردىڭ ميى مەن جۇيكە جۇيەسى جەتكىلىكتى تولىققاندى تۇردە جەتىلىپ ۇلگەرمەيدى). ارينە, ايتا كەتەر ءبىر جايت: بۇل فاكتورلاردىڭ بارلىعى بىردەي تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا اكەلىپ سوقپايدى, الايدا سونداي دياگنوزبەن تۋ ىقتيمالدىلىعى ارتا تۇسەدى.
ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە جۇگىنسەك, 2020 جىلى تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالا سانى 17 939 بولسا, 2021 جىلى 18 307 بالا بولىپتى.
– تسەرەبرالدى سال اۋرۋى مي جانە ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ ورگانيكالىق بۇزىلىسى سالدارىنان پايدا بولۋى جانە ول بۇزىلىستىڭ قايتا قالپىنا كەلۋى مۇمكىن ەمەستىگى سەبەپتى, بۇل اۋرۋدان 100 پايىز ساۋىعۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا ناۋقاس جاعدايىنىڭ اۋىرلىق دارەجەسىنە (جەڭىل, ورتاشا, اۋىر) قاراي وڭالتۋ شارالارىن وتكىزە وتىرىپ, بالانىڭ دەنە قيمىل مۇمكىندىكتەرىن جاقسارتۋ, كۇندەلىكتى ومىرگە بەيىمدەلۋىن, وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ, قوعامدا ءوز ورنىن الۋىنا, ءوز الەۋەتىنە سايكەس ءبىلىم الۋىنا, كاسىپ يگەرۋىنە جول اشۋعا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە وسى باعىتتا قىزمەت اتقاراتىن وڭالتۋ ورتالىقتارى, تۇزەتۋ-دامىتۋ مەكەمەلەرىنىڭ سانىنىڭ كوبەيۋى دە وڭ ناتيجەسىن بەرەدى دەپ ويلايمىن, – دەدى شولپان ادىلجانقىزى.
سونىمەن قاتار ول وڭالتۋدان وتۋگە مۇقتاج بالالاردى مۇمكىندىگىنشە كەڭىنەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ورتالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ جىل سايىن ورتالىققا جاتقىزۋ جوسپارىن قۇراتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جوسپار ورتالىقتىڭ توسەك سانىن (300 توسەك) ەسكەرە وتىرىپ, ءار ايماقتا تىركەلگەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالانىڭ سانىنا پروپورتسيالى تۇردە جاسالادى. وسى جوسپار بويىنشا ورتالىقتا 1 جىلدا 4 200 بالا وڭالتۋ كەشەنىنەن وتە الادى جانە كۆوتا ءبولۋ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىندە. ياعني بالا ءوزى ەسەپتە تۇراتىن ەمحاناسى ارقىلى وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى قالالاردىڭ (الماتى, نۇر-سۇلتان, شىمكەنت) دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنان كۆوتا الىپ, بەلگىلى مەرزىمىندە ورتالىققا كەلىپ ەمدەلەدى.
– ناۋقاس بالالارمەن جىلدار بويى جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەمىز كورسەتكەندەي, بالانىڭ دەنساۋلىعىنىڭ وڭالۋى ماماننىڭ مۇمكىندىگىنشە ەرتەرەك ىسكە كىرىسۋىنە بايلانىستى. ياعني سىرقاتتى ەرتە باستان دياگنوستيكالاۋ جانە وعان قاجەتتى ەمدەۋ-وڭالتۋ شارالارىن بىردەن باستاپ كەتۋ – جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدىڭ, اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ باستى شارتىنىڭ ءبىرى. وڭالتۋعا مۇقتاج بالالار مۋلتيماماندار توبىنىڭ (رەابيليتولوگ دارىگەر, پروفيلدىك ماماندار, ۋچاسكەلىك دارىگەر, باسقا دا ماماندار) باقىلاۋىندا بولا وتىرىپ قاجەتتى ەم-شارالار كەشەنىن ۋاقتىلى الىپ وتىرۋى كەرەك. بالاعا جاسالاتىن ەمدىك-وڭالتۋ شارالارىنىڭ بارلىعى اعزانىڭ ومىرلىك الەۋەتىن بارىنشا ساقتاۋ, جەتىسپەگەن مۇمكىندىكتەردىڭ ورنىن تولتىرۋ, باسقا مۇمكىندىكتەرمەن الماستىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. قازىرگى تاڭدا ءوزىمىز قولدانىپ جۇرگەن جانە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق سالاسىندا كەڭىنەن ەنگىزۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن ومىرلىك داعدىلاردىڭ حالىقارالىق كلاسسيفيكاتسياسى شكالالارى بويىنشا باعالاۋدى ەنگىزۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار مەن ەرەسەكتەردى وڭالتۋدا جان-جاقتى جۇمىستى جوسپارلاپ جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورىپ وتىرمىز. وسىنداي قولعا الىنىپ جاتقان جۇمىستار ناتيجەسىندە بالالاردى وڭالتۋ سالاسىنا ناقتى ۇلەسىمىزدى كوپتەپ قوسامىز دەگەن سەنىمىمىز بار, – دەدى ورتالىق ديرەكتورى.
قورىتا ايتقاندا, بالالاردىڭ باقىتتى عۇمىر كەشۋىنە ءتۇرلى جاعدايلار جاسالۋدا. الەۋمەتتىك, مەديتسينالىق قولداۋ جۇمىستارى دا توقتاعان ەمەس. جوعارىدا ايتىلعان وڭالتۋ ورتالىقتارى كورسەتەتىن قىزمەتتەر دە وسىنىڭ ءبىر پاراسى دەسەك بولادى.
