كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى اسقار وماروۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى يكرام ادىربەك ۇلى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى, تۇركيا رەسپۋبليكاسى ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى, باس ءمۇفتي ءالي ەرباش, كاۆكاز مۇسىلماندارى باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي اللاشۇكىر پاشا-زادە, قىرعىزستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي زامير راكيەۆ, وزبەكستان مۇسىلماندارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى حاميتجان يشماتبەكوۆ, قمدب عۇلامالار, اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, عالىمدار مەن وبلىس باس يمامدارى قاتىستى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قۇتتىقتاۋ حاتىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى اسقار وماروۆ وقىپ بەردى. «باۋىرلاس ازەربايجان, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە تۇركيا ەلدەرىنىڭ باس مۇفتيلەرىنە جانە قۇرمەتتى قوناقتارعا زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. اتا ءدىنىمىز يسلام مەيىرىمدىلىك, يماندىلىق, قاناعاتشىلدىق سياقتى اسىل قاسيەتتەردى دارىپتەيدى. سونداي-اق بەيبىتشىلىكتى, تۇراقتىلىق پەن بەرەكە-بىرلىكتى نىعايتۋعا شاقىرادى. وسى ورايدا القالى جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان ءدىن قايراتكەرلەرى جاھان جۇرتىن ىزگىلىك جولىنا جۇمىلدىرۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن. بۇگىنگى باسقوسۋ ءتۇبى ءبىر, تاريحى ورتاق ەلدەرىمىزدىڭ رۋحاني-اعارتۋشىلىق باعىتتاعى جۇمىستارىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, يگى باستامالارىمىزدىڭ باياندى بولۋىنا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. بارشاڭىزعا زور دەنساۋلىق, كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا تولايىم تابىس تىلەيمىن!», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
ءوز كەزەگىندە مينيستر اسقار وماروۆ تۇركى الەمىنىڭ تاريحي جانە رۋحاني استاناسى – تۇركىستاندا ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ وزەكتىلىگىن جانە ونىڭ تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني-ءدىني ومىرىنە دەگەن ىقپالىن تىلگە تيەك ەتتى. ال تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ قازىرگى الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلار كوپتەگەن قۇبىلىسقا باسقاشا قاراۋعا نەگىز بولاتىنىن ايتىپ ءوتتى. ء«بىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى نىعايتۋىمىز, ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىمىزدى كۇشەيتۋگە جانە تاعدىرلاس, باۋىرلاس ەلدەرىمىزدىڭ بىرلىگىن بەكىتۋ جولىندا ۇلكەن قادامدار جاساۋىمىز قاجەت», دەدى ب.امىرەەۆ.
تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ورتاق مۇرالارىن دارىپتەۋ, قورقىت اتا, ياساۋي, ءماۋلانا, ناۋاي, ماناس مۇرالارىن ناسيحاتتاۋ, ماتۋريدي سەنىم مەكتەبى مەن ءابۋ حانيفا ءمازھابىن حالىققا جەتكىزۋ, سونداي-اق ءدىني وقۋ-اعارتۋ سالاسى بويىنشا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, جاھاندىق سىن-قاتەرگە جاۋاپ بەرۋدە مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ ءوزارا ىنتىماعىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى كونفەرەنتسيادا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ ماڭىزدى جيىن يسلام وركەنيەتىنىڭ جاندانۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. «ادامزات تاريحىنىڭ دۇرىس باعىتتا وربۋىندە يسلام ءدىنىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. بۇگىنگىدەي الماعايىپ كەزەڭدەردە ءدىني الاۋىزدىقتىڭ ورىن الۋىنا جول بەرمەي, يسلام تاريحىنىڭ زەردەلەنۋىنە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن سىزدەرگە دەگەن قۇرمەتىمىز ەرەكشە. تۇركىستان – قازاق جۇرتىنا عانا ەمەس, كۇللى تۇركى ەلدەرىنە ورتاق قاسيەتتى ۇعىم, رۋحاني ورتالىق. دەمەك ونىڭ تاريحى دا, رۋحاني دامۋى دا باۋىرلاس ەلدەردى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىراتىن باعدار بولۋعا ءتيىس», دەدى ومىرزاق شوكەەۆ.
القالى جيىندا ءسوز العان تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى تۇركى دۇنيەسىنىڭ يسلام وركەنيەتىنە جانە ادامزات تاريحىنا قوسقان وراسان زور ۇلەسى تۋرالى بايانداما جاسادى. «ازىرەت قونعان ءاز تۇركىستاندا, ەكى جىلدا ەرتەگىدەي قۇلپىرعان, گۇلدەنگەن قاسيەتتى شاھاردا, اۋليە مەن باپتار مەكەنىندە, تۇگەل تۇركىنىڭ رۋحانياتى قايتا كەلگەندەي اسەردەمىز. ءبىر كەزدەرى باتاسىن بەرىپ, بالقانعا دەيىنگى بايتاق مەكەنگە جىبەرگەن بالالارىن بابامىز بۇگىن باۋىرىنا قايتا باستى. رۋح سالتانات قۇردى. باۋىرلاس ەلدەردىڭ باس مۇفتيلەرىنىڭ قاسيەتتى تۇركىستاندا وسىنداي كونفەرەنتسيا وتكىزۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور. سەبەبى تۇركى الەمى ازامزات تاريحىنا, يسلام وركەنيەتىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان, – دەدى دارحان قىدىرالى.
سونداي-اق تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى بابالارىمىزدىڭ ءدىندى قۇرانمەن قابىلداعانىن ايتىپ ءوتتى. – قۇراندى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اۋدارعان. دەمەك ءبىزدىڭ بابالارىمىز قۇراندى اۋداراتىنداي ءبىلىمدى بولعان. ءبىزدىڭ ءتىلىمىز دە قۇراندى اۋداراتىنداي باي بولعان. سوندىقتان ورتالىق ازيا تۇركىستان قىسقا مەرزىم ىشىندە, ءدىندى قابىلداعان ەلۋ جىلدىڭ اياسىندا, بۇكىل ءدىن عىلىمىنىڭ ورتالىعىنا اينالدى. جالپى, يسلام الەمى, يسلام وركەنيەتى دەگەندە تۇركىلەرسىز ونى ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس, – دەدى ول.
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى تۇركىستانداعى باسقوسۋ تۇركى مەملەكەتتەرى باس مۇفتيلەرىنىڭ باۋىرماشىلدىق بايلانىسىن جانداندىرا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. بۇل باعىتتا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ مۇفتيلەر القاسى اياسىندا بىرىگۋ ماڭىزدى. تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن باۋىرلاستىعىن ودان ءارى نىعايتۋ, سونداي-اق تۇركى دۇنيەسىنىڭ تاريحي, رۋحاني جانە مادەني مۇراسىن ساقتاۋ باعىتىندا قابىلدانعان شەشىمدەر مەن باستامالاردى ىسكە اسىرۋدى جان-جاقتى قولداۋ ماقساتىنداعى مۇفتيلەر القاسى رۋحاني-ءدىني كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە بىرقاتار باستاماعا مۇرىندىق بولماق. «بىرىنشىدەن, مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا ۇلەس قوسۋ. يسلام قۇندىلىقتارى مەن رۋحانياتىن دارىپتەي وتىرىپ, تۇركى حالىقتارىنىڭ دىنارالىق بايلانىسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. ەكىنشىدەن, ءتۇرلى بولىنۋشىلىكتەرگە جول بەرمەۋ. اتاپ ايتقاندا, ناسىلدىك, ءدىني, ەتنوستىق بولىنۋشىلىكتەرگە جول بەرمەي, ساياسي يدەولوگيالىق ارانداتۋشىلىققا قارسى تۇرۋىمىز قاجەت. ۇشىنشىدەن, عىلىمي-رۋحاني سۇرانىستاردى قاناعاتتاندىرۋ. ياعني مۇفتيلەر القاسى اياسىندا بىرلەسكەن عىلىمي-رۋحاني ورتالىقتار قۇرۋ, عالىمدار مەن وقىتۋشىلاردىڭ, شاكىرتتەردىڭ تاجىريبە الماسۋىنا جاعداي جاساۋىمىز قاجەت. تورتىنشىدەن, يسلام ءتۋريزمىن دامىتۋعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالاردى اتقارۋ. ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىستى نىعايتىپ قانا قويماي, ءدىني ماسەلەلەر بويىنشا ۇدايى پىكىر الماسىپ, تاتۋلىق پەن تولەرانتتىلىقتىڭ يسلامي ۇلگىسىن ناسيحاتتاپ, تۇركى ەلدەرىنە ورتاق ءپاتۋالار بازاسىن قالىپتاستىرىپ جانە جوعارىدا اتالعان باستامالاردى ىسكە اسىرساق, بەكەم باۋىرلاستىعىمىزدىڭ شىنايى كورىنىسى بولماق», دەدى ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى. سونداي-اق جيىندا ءسوز العان قاتىسۋشىلار كونفەرەنتسيا تۇركىتىلدەس ەل حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق-رۋحاني جانە مادەني قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا جاڭا لەپ بەرىپ, دىنارالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا سەپتىك ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
جيىننان كەيىن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ مۇفتيلەر القاسى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنايى ات باسىن بۇرىپ, وقۋ ورنى ۇجىمىمەن, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. وكىلەتتى كەڭەس توراعاسى, پروفەسسور مۋحيتتين شيمشەك ۋنيۆەرسيتەتتە جۇزەگە اسىپ جاتقان ماڭىزدى جوبالار تۋراسىندا جان-جاقتى اقپارات بەردى. ال ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جانار تەمىربەكوۆا قادىرمەندى قوناقتارعا ءبىلىم-عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەستەرى ءۇشىن «قۇرمەتتى پروفەسسور» اتاعى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
كەلەلى كەزدەسۋدەن كەيىن قادىرمەندى مەيماندار «توراعالار اللەياسىنا» اعاش وتىرعىزدى.
تۇركىستان
