وبلىستىڭ 551 مەكتەبىندە 133 346 وقۋشى بار. بالا سانى بارشىلىق. قىسقا مەرزىمدە وسىنشاما وقۋشىنى ءماندى دە مازمۇندى دەمالىسپەن قامتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قازىرگى ۋاقىتتا دايىندىق جۇمىستارى ءبىرشاما تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلۋدە. 15 مەملەكەتتىك, 5 جەكەمەنشىك ساۋىقتىرۋ دەمالىس ورتالىعى قاربالاس كۇيگە ەنگەن. وسى ورايدا ويدا جوقتا ورالا كەتكەن ولجا ىسپەتتى جاعىمدى جاڭالىق تا بار.
ءاربىر اۋىسىم سايىن 350 بالانى قابىلداۋعا قارىمى قاپتال جەتەتىن «سۇڭقار» ساۋىقتىرۋ كەشەنى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ يەلىگىنەن وبلىستىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىنە بەرىلدى. ەندىگى ارادا جۇكتى جەڭىلدەتۋگە ءتاپ-ءتاۋىر سەپتىگى تيەتىن بولدى. اتالعان ساۋىقتىرۋ كەشەنى جىل بويى وقۋشىلاردى ساۋىقتىرۋعا ۇلەس قوسپاق ءارى بۇل جەردە مادەني-كوپشىلىك شارالاردى وتكىزۋگە مول مۇمكىندىك بار. كەشەنگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 100 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. جوندەۋ جۇمىستارى بىرقاتار دەمالىس ورنىندا قولعا الىنباق. جاتىن ورىندارى جوندەلىپ, اسحانالارى تارتىپكە كەلتىرىلمەك. ولاردىڭ اراسىندا بۋراباي باۋرايىنداعى «زۆەزدنىي» بالالاردى ساۋىقتىرۋ ورتالىعى دا بار.
تاماشا تابيعاتىمەن ەرەكشەلەنەتىن ايماقتا مۇمكىندىك وتە زور. ءۇزىلىپ تۇسكەن مونشاقتاي اسەم كۇمىس كولدەرمەن, قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار مەن ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن, قۇيقالى قىرات بەلدەرىمەن اتى شىققان بۋرابايدى بىلاي قويعاندا, ساف اۋالى, ورمان-توعايلى, اق ايدىندارى شالقىپ جاتقان زەرەندى, ساندىقتاۋ ءوڭىرىنىڭ قۇتتى قويناۋلارى ەل تانۋعا, جەر تانۋعا ۇمتىلىپ تۇرعان جاستاردى قول بۇلعاپ شاقىراتىنداي. سول مۇمكىندىكتى قاپىسىز يگەرىپ, ۇرپاق قاجەتىنە جاراتساق, جاراسىمدى ەمەس پە؟! وسى ارادا كوپشىلىكتى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – جولدامانىڭ قۇنىنا توقتالا كەتسەك, ارتىقتىعى بولماس. مەملەكەتتىك لاگەرلەرگە ۇيعارىلعان جولدامانىڭ ورتاشا قۇنى 25-75 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. ال جەكەمەنشىكتىڭ يەلىگىندەگى لاگەرلەردىڭ باعاسى شارىقتاپ تۇر. ورتاشا ەسەپپەن 75-90 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە.
– بيىل ءۇش نەمەرەمدى دەمالىس لاگەرىنە جىبەرىپ, ءبىر ۋاقىت سەرپىلتىپ العىم كەلىپ ەدى, – دەيدى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىنى دۋمان سارسەنباەۆ, – قىمباتتاۋ بولاتىن ءتۇرى بار. جولدامادان باسقا دا شىعىندارى بار عوي. سوندىقتان بالالاردىڭ دەمالىسىنان بيزنەس جاساۋ دەگەننىڭ ءوزى كوكەيگە قونبايدى. الدە بارلىق دەمالىس لاگەرلەرى مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە بولۋى كەرەك پە ەدى؟ ەرتەڭگى بولاشاعىنا مەملەكەت قامقورلىق جاساۋ كەرەك ەمەس پە؟!
ويعا العان شارۋا وڭىنان وڭعارىلسا, قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە شامامەن 11 مىڭ وقۋشىنى قامتۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ ىشىندە 2 مىڭعا جۋىق وقۋشى دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن تەگىن دەمالادى. 1,5 مىڭ بالا سالالىق كاسىپوداقتار ارقىلى جازعى دەمالىستارىن ءتيىمدى وتكىزەدى دەگەن نيەت بار. اتا-انالار تولەمى ەسەبىنەن 7 مىڭعا جۋىق بالا قامتىلماق. جادىراعان جازدا «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ فيليالدارىندا 450 وقۋشى دەمالادى. 2,6 مىڭ بالا اتا-انالارىمەن ەل ىشىندە تىنىعادى.
– اسىرەسە قالا بالالارىنىڭ اۋىلعا بارۋى وتە قۇپتارلىق, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى نۇرلان الپىسباەۆ, – تازا اۋا جۇتادى, اتاسى مەن اجەسىنە قولعابىس بولىپ, قوي باعىپ, قوزى قايىرىپ, ەڭبەكتىڭ ءدامىن تاتادى. ەڭ باستىسى, تازا قازاقى ورتاعا بارىپ ءتىل سىندىرادى. ادەت-عۇرىپتى, سالت-ءداستۇردى ساناسىنا توقيدى. ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ, سىيلاۋ ءتارىزدى ىزگى عۇرىپتى كوكىرەگىنە كوشىرىپ الادى. از ولجا ەمەس قوي. اۋىلداعى اعايىن, ەت جاقىن تۋىسپەن تانىسىپ, اتاجۇرتتىڭ تۇپقازىعىن باعامداسا, تۋعان جەرىنىڭ توپىراعىنا اۋناپ قايتسا, كۇنىنىڭ جاي وتپەگەنى.
بارلىق مەجەلەنىپ وتىرعان جوسپار جۇزەگە اسقاندا, قالا سىرتىنداعى دەمالىس ساۋىقتىرۋ ورىندارى ۇزىن-ىرعاسى 25 مىڭعا جۋىق بالانى قامتيدى. 1 ماۋسىمنان باستاپ مەكتەپ جانىنداعى الاڭدار دا ۇيىمداستىرىلماق. وبلىس بويىنشا دەمالىستىڭ وسى تۇرىمەن 56 مىڭعا جۋىق وقۋشى تىنىعادى. الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىنىڭ بالالارىن دەمالدىرۋ دا نازاردا.
مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ دەمالۋىمەن قاتار تاربيەسى دە ۇشتاستىرىلماق. بۇل وتە قۇپتارلىق شارۋا. جاس كوكىرەككە پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ءدانىن ەگۋ تاماشا ءىس بولار ەدى. وسى ورايدا ارقيلى ەكسكۋرسيالار, مادەني جورىقتار, شاتىرلى جانە كيىز ءۇي لاگەرلەرى قولعا الىنعالى وتىر.
– تۋعان ولكەنىڭ تىلسىم قاسيەتىن جاس قۇراقتاي جەتىلىپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق لاگەر ۇيىمداستىرسا دا بولار ەدى, – دەيدى جەتپىسباي تۇرسىنبەۆ, – ماسەلەن, قازاقتىڭ قاسيەتتى كيىز ۇيىنەن ارتىق نە بار؟ كەرەگەدەن سارىارقانىڭ سالقىن سامالى سوعىپ, شاڭىراقتان زەڭگىر اسپاننىڭ كوگىلدىر بوياۋىمەن كومكەرىلگەن بيىگىنە جانارىن قاداعان جاس ۇلان دالانىڭ رۋحىن تۇسىنەر ەدى ءارى ۇلتتىق لاگەردە تاتاتىن ءدامدى سارى قىمىز بەن قۇرت, ىرىمشىك بولسا, قىسقاسى, ۇلتتىق تاعامنان ءدام تاتسا. وبلىس ورتالىعىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى كوشپەلى كورمە ۇيىمداستىرىپ, وبلىستىق فيلارمونيانىڭ انشىلەرى تۋعان جەرىمىزدىڭ تاريحي تۇلعالارىنىڭ ءومىرى مەن ونەگەسىن سيپاتتايتىن كونتسەرتتىك كەش وتكىزسە. كۇنى-ءتۇنى ينتەرنەتتەن باس المايتىن بالالاردىڭ بويىنا ۇلتتىق ءنار وسىلاي سىڭبەس پە ەدى.
بۇل باعىتتا دا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ دايىنداپ وتىرعان قوماقتى شارۋاسى بار. جاز بويى 850 شىعارماشىلىق ۇيىرمە مەن ستۋديا جۇمىس ىستەمەك. 1 260 ەڭبەك جاساعى كوگالداندىرۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنا ارالاسادى. باسقا دا شارۋا شاشەتەكتەن. مادەنيەت, سپورت جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 8 مىڭعا جۋىق بالا ارقيلى ۇيىرمەگە تەگىن قاتىسپاق. بۇل تاراپقا 3,5 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر.
جازعى دەمالىس كەزىندە بالالار ارحەولوگياسى بويىنشا اتقارىلاتىن جوبالار پىسىقتالعان. ء«بىر اپتا اۋىلدا» الەۋمەتتىك باستاماسى, «تاريحتىڭ جاندانعان ساباقتارى» اتتى جاعىمدى جاڭالىقتار دا بار. ىرگەدەگى رەسەيدى جايلاعان اعايىننىڭ بالالارىنا ارنالعان «اينالايىن, اتامەكەن!» سوكرالدى تۋرى جۇمىس ىستەمەك.
مىنە, وسى ساتتە اتاجۇرتقا ات باسىن بۇرعان جاس تولقىنعا ءوڭىردىڭ ءوڭىن كەلتىرەتىن, تىلسىم تاريحتىڭ تۇڭعيىعىنان تالماي سىر شەرتەتىن تاريحي جەرلەردى ارالاتسا. اتا-باباسىنىڭ اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاعان اتا جۇرتىنداعى ارۋاعىن اسىراتىن قۇيقالى جەرلەردى كورسەتسە. بۋراباي باۋرايى ءتالىم-تاريبە بەرەتىن تاريحقا تۇنىپ تۇر. ابىلايدىڭ الاڭى, كەنەسارىنىڭ ۇڭگىرى, ودان باسقا دا ەرلىكتىڭ ءىزى تۇنعان شارادا شۇپىلدەپ كورىنبەي مە؟ ايتالىق, ەرلىك داستانى جازىلعان ەرەيمەننىڭ ەتەگى, الاشتىڭ بوگەنباي باتىرى. 1991 جىلى ماۋسىم ايىندا ەرەيمەنتاۋ كالاسىنا كىرەبەرىستەگى توبەشىككە بوگەنباي باتىر ستەللاسى ورناتىلدى. ەل قورعاعان ەردىڭ ەرلىگى مەن ورلىگىن بۇگىنگى ۇرپاعىنا قاپىسىز مەڭزەپ تۇرعانداي ات شاپتىرىم جەردەن كوزگە تۇسەدى. سول ساتتە كوكىرەگىڭە ماقتانىش سەزىمى قۇيىلىپ, تۇلا بويىڭدى ورلىكتىڭ وكپەك جەلى شارلاپ كەتكەندەي بولادى. سوناۋ بيىكتىڭ باسىنان باتىر بابا كوز سالىپ قاراپ تۇرعانداي. ستەلا مىرىشپەن قاپتالعان مەتالل قۇرىلىمنان تۇرادى. جوعارىعا قاراي ورلەگەن نايزالارى جانە وعان اسىلعان قالقاندارى بار ءۇش ءبولىمدى ورتالىق كومپوزيتسيا ءۇش ءجۇزدىڭ ءبىر كۇمبەز استىندا جينالعانىن بەينەلەيدى. ءۇش نايزانى بىرىكتىرەتىن قالقانىندا «قورعان بولعان ەلىمە, ايبار بولعان جەرىمە, قويىلدى وسى ەسكەرتكىش, بۇرىن بوگەنبايداي ەرىمە. XX عاسىر ۇرپاقتارىنان», دەپ جازىلعان.
مىنە, وسىنداي سان عاسىر بويى سانادان وشپەگەن رۋحاني بايلىقتى كوكىرەكتەرىنە قۇيىپ السا, از ولجا ەمەس قوي. بالكىم, ارىداعى جۇرتقا ايتا بارار, ايبىن اسقان اتاسىنىڭ ەلدەن ەرەك ەرلىك ىستەرىن. وقۋشىلاردىڭ جازعى دەمالىسى اقىل تارازىسىنا سالىپ قاراساڭىز, ءتاپ-ءتاۋىر ويلاستىرىلعان سىڭايلى. تەك جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, باعا ماسەلەسى اتا-انالاردى الاڭداتىپ وتىر. وعان قوسا, ءار ىستە, تاربيەلىك ءمانى بار ءار شارۋانىڭ استارىندا جاس كوكىرەككە قۇياتىن جارقىن سەزىمنىڭ جارقىلى شالقىپ تۇرسا.
