– باقىتحان مەدەعالي ۇلى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا بيىلعى 25 قاڭتاردا ءۇش مەملەكەتتىڭ جارىقسىز قالعانى تۋرالى اقپارات تاراعان بولاتىن. وقىرماندارىمىزعا وسى توتەنشە وقيعا جايىندا تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز.
– البەتتە. وكىنىشكە قاراي, سول كەزدەگى مەجەدەن تىس بولعان جۇكتەمە ايتارلىقتاي وقيعاعا اينالدى. دالىرەك ايتساق, 2022 جىلعى 25 قاڭتاردا ورتالىق ازيانىڭ (وزبەكستان مەن قىرعىزستان) ەنەرگيا جۇيەلەرى تاراپىنان بولعان اۆاريالىق تەڭگەرىمسىزدىكتىڭ سالدارىنان 500 كۆ قۋات قازاقستاننىڭ سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ەلەكتر ەنەرگياسى ترانزيتىنە جۇكتەمەدەن تىس ءتۇسىرىلىپ, اۆاريالىق اجىراتۋلار بولدى. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى جارىقسىز قالدى. شەكتەۋلەر كولەمى شامامەن 1 500 مەگاۆاتتى قۇرادى. بۇل كومپانيا پەرسونالى ءۇشىن وتە قيىن سىناق بولدى. دەگەنمەن اۆاريانى جويۋعا جانە قازاقستانداعى بارلىق تۇتىنۋشىعا قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋعا باس-اياعى ءتورت ساعاتتاي ۋاقىت جۇمسالدى.
اۆاريادان كەيىنگى العاشقى ساعاتتاردا بۇل وقيعاعا قازاقستاندىق تاراپ سەبەپكەر بولدى دەگەن اقپاراتتىق حابارلاما تاراعان بولاتىن. الايدا قازىرگى كەزدە قازاقستان, وزبەكستان جانە قىرعىزستان ەنەرگيا جۇيەلەرىنىڭ جۇيەلىك وپەراتورلارى وكىلدەرىنەن تۇراتىن «ەنەرگيا» ۇيلەستىرۋ ديسپەتچەرلىك ورتالىعىنىڭ ارنايى كوميسسياسى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى.
تەكسەرۋ اكتىسىنە سايكەس اۆارياعا وزبەكستان ەنەرگيا جۇيەسىندەگى اجىراتۋلار سەبەپ بولعان: ءدال سول كۇنى نۇر-سۇلتان ۋاقىتى بويىنشا ساعات 11.59-دا سىرداريا اەت پەن 500 كۆ «تاشكەنت» قس-نى بىرىكتىرەتىن 500 كۆ اۋەلىك ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسىندە تۇيىقتالۋ ورىن الدى. بۇدان كەيىن 500 كۆ-تىق شينالاردىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جۇيەلەرىنىڭ ديففەرەنتسيالىق قورعانىستارىنىڭ ارتىق جۇمىسى سىرداريا اەت-ىندەگى گەنەراتسيانىڭ ءبىرشاما تومەندەۋىنە, ەلەكتر ستانسالارى ماڭايىنداعى ەلەكتر توراپتارىنىڭ كوپتەپ اجىراتىلۋىنا جانە قازاقستان ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ 500 كۆ قازاقستاننىڭ سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ترانزيتىنە 2 100 مۆت شاماسىنداعى قۋاتتىڭ جۇكتەمەدەن تىس تۇسىرىلۋىنە اكەلدى (بۇل ۇيعارىلعان كولەمنەن جەتى ەسە جوعارى).
جۇيەلى اۆاريالار كەزىندە ەنەرگيا جۇيەسىن ءبولۋ جونىندەگى تالاپتارعا سايكەس «KEGOC» اق ەلەكتر توراپتارىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ اۆارياعا قارسى اۆتوماتيكاسى دەر كەزىندە ىسكە قوسىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە جارىقتىڭ تولىق وشۋىنە جول بەرىلمەدى. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇرعىنداردىڭ شامامەن 60 پايىزىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ادەتتەگى قالپىندا قالدى. بۇل جولى وزبەكستان مەن قىرعىزستاننىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرى توقتان تولىعىمەن اجىراتىلدى.
ارينە, تۇتىنۋشىلارعا اسەر ەتەتىن اپاتتاردىڭ ءجونى بولەك. ەلەكتر جۇيەسىندە ەلەكتر ستانسالارى مەن جەلىلەرى جابدىقتارىنىڭ بۇزىلۋى ءجيى كەزدەسەدى. ولار جايىندا تۇتىنۋشىلار بىلمەۋى دە مۇمكىن. مۇنىڭ بارلىعى – جۇيەلىك وپەراتوردىڭ كاسىبي جۇمىسىنىڭ جەمىسى. الايدا اۆاريالاردى جويۋدان دا اسقان قيىندىقتار كەزدەسىپ جاتادى.
ماسەلەن, وسى جىلدىڭ باسىندا, نەبارى ءتورت كۇننىڭ ىشىندە – 16-20 قاڭتار ارالىعىندا ەەك ەلەكتر ستانساسىنداعى №4 ەنەرگيابلوكتىڭ كورپۋسى, ەكىباستۇز گرەس-2 ستانساسىنداعى جۇمىسى تولىقتاي توقتاتىلعان ەكى ەنەرگيابلوك, ەكىباستۇز گرەس-1-دەگى №2 جانە №5 ەنەرگيابلوكتار اۆاريالىق جوندەۋگە شىعارىلدى. بۇل دەگەنىمىز 2000 مۆت استام قۋات جانە الماتى وبلىسىنىڭ قىسقى كەزەڭدەگى تۇتىناتىن ەنەرگياسىنىڭ كولەمىنەن كوپ.
بۇل جاعدايدا قازاقستان بەج-ءنىڭ جۇيە قۇراۋشى جەلىسى مەن مەملەكەت ارالىق ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىنە شامادان تىس جۇكتەمە ءتۇسۋ قاۋپى جانە سونىڭ سالدارىنان تۇتىنۋشىلاردى جاپپاي ەلەكتر ەنەرگياسىنان اجىراتۋعا اكەلىپ سوعاتىن جۇيەلىك اۆاريا قاۋپى تۋىندادى. وسى كۇردەلى جاعدايدا اۆاريالاردى بولدىرماۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن كەلىسىلگەن تىزبەگە سايكەس بىرقاتار ءىرى ونەركاسىپتىك تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلەكتر تۇتىنۋىنا ناقتى شەكتەۋلەر قويىلدى. سول ارقىلى ەلدى مەكەندەردى تۇراقتى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ قامتاماسىز ەتىلدى.
مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ سەنىمدىلىگىن كورسەتەدى. الايدا ەڭ زاماناۋي جانە سەنىمدى جابدىقتاردىڭ ءوزى توتەنشە جاعدايلاردا, ونىڭ ىشىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جاعدايلاردا جۇمىسقا دايىن بولۋى ءۇشىن ساۋاتتى ءارى ۋاقتىلى قىزمەت كورسەتۋ تالاپ ەتىلەدى.
– جەلىلەرگە قىزمەت كورسەتۋ پروتسەسىنە تولىعىراق توقتالىپ وتسەڭىز؟
– وتكەن كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىندىقتى 2021 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستاعان ەدىك. ادەتتە جوندەۋ ناۋقانى اۋەلىك ەلەكتر جەلىلەرى مەن قوسالقى ەلەكتر ستانسالارىنان باستالادى. ساۋىردەن قىركۇيەككە دەيىن 93 ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسى جانە 43 قوسالقى ستانسا جابدىعى جوندەۋدەن ءوتتى. بۇعان قوسا, عيماراتتار, قۇرىلىستار مەن اۆتوتەحنيكا جوندەلدى.
فيليالداردا اۆاريالىق جاعدايلارعا ارنالعان قوسالقى بولشەكتەر, كونسترۋكتسيالار مەن جانار-جاعارماي قورى تولىقتىرىلدى. جەلىلىك بريگادالار مامانداندىرىلعان تەحنيكامەن, بارلىق قاجەتتى قۇرىلعىمەن جانە ارنايى كيىممەن قامتاماسىز ەتىلدى.
ەپيدەميالىق جاعدايعا قاراماستان, دايىندىق جانە جوندەۋ جۇمىستارى بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس اياقتالدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قاراستى اتومدىق جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتى 2021 جىلعى 21 قىركۇيەكتە «KEGOC» اق-عا 2021-2022 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا ازىرلىك پاسپورتىن بەردى.
بيىل دا جەلىلەردى كەلەسى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا دايىنداۋدى باستاپ كەتكەنىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى. اۋا رايى جىلىعان كەزدە 94 ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسىن جانە 37 قوسالقى ستانسانى جوندەۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
كومپانيا ۇجىمى الدىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ سەنىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە جۇكتەمەنىڭ كۇزگى-قىسقى مەجەدەن ءساتتى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. ءبىز ونى ويداعىداي اياقتايتىنىمىزعا سەنىمىم زور.
– كومپانيا جەلىلەرىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن تاعى قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– جوعارىدا جەلىلەردى كۇزگى-قىسقى جاعدايلاردا جۇمىس ىستەۋگە دايىنداۋدى مىسالعا كەلتىردىم. الايدا بۇل – ەنەرگيا نىساندارىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى عانا. قازىرگى كەزدە «KEGOC» اۋە جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا.
نورماتيۆتىك قىزمەت ەتۋ مەرزىمى جەتكەن, سونداي-اق قىزمەت ەتۋ مەرزىمى تاياۋداعى جىلدارى اياقتالاتىن ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ۇزىندىعى 2000 كم-دەن اساتىن «اقتوبە جەت», «باتىس جەت» جانە «سارىباي جەت» فيليالدارىنىڭ 220-500 كۆ جەلىلەرى قايتا جاڭارتىلۋدا. «اقتوبە جەت» جانە «باتىس جەت» فيليالدارىنىڭ 24 نىسانىنىڭ 18-ىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قازىردىڭ وزىندە 2029 شاقىرىم اۋە جەلىسىنىڭ 1370-ى قايتا جاڭارتىلدى.
وتكەن قىس ماۋسىمىندا ادامي فاكتوردىڭ سالدارىنان جول بەرىلەتىن اۆاريالاردىڭ بولماعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. كەرىسىنشە, بۇكىل قۇرىلىمدىق بولىمشەلەر مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتكەرلەردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسى قاڭتار ايىندا بولعان اۆاريالىق-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن قىسقا مەرزىمدە اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل ءۇشىن ارىپتەستەرىمە ريزاشىلىق بىلدىرگىم كەلەدى.
– بولاشاقتا مۇنداي توتەنشە وقيعالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىلۋدا؟
– كەز كەلگەن شتاتتان تىس بولاتىن جاعداي ءاردايىم مۇقيات تەكسەرىلەدى. تەكسەرۋدىڭ ماقساتى – بولاشاقتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا ارنالعان نەگىزگى ۇيىمداستىرۋ جانە تەحنيكالىق شارالاردى ازىرلەۋ. بۇل تۋرالى جوعارىدا ايتىپ كەتتىم.
«KEGOC» اق تۇتىنۋشىلاردى ەنەرگيامەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ ماقساتىندا بارلىق ايماقتا سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا قوسىمشا ءىس-شارالاردى وتكىزەدى. كومپانيا «قازاقستان بەج باتىس ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەيتۋ. ەلەكتر جەلىلىك وبەكتىلەردى سالۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا. بۇل جوبا اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى جەلىلەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جانە تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن كەمىندە ەكى ەسە ارتتىرادى.
جالپى ۇزىندىعى 779,7 كيلومەتر 220 كۆ «ورال – پراۆوبەرەجنايا – يندەر – قاراباتان – تەڭىز» ەكىنشى ءترانزيتىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سوعان قوسا 220 كۆ «ورال» قوسالقى ستانساسى قايتا جاڭارتىلادى, 220 كۆ «قۇلسارى», «تەڭىز», «يندەر», «بەينەۋ» قوسالقى ستانسالارى كەڭەيتىلەدى, «قاراباتان» تاراتۋ پۋنكتى سالىناتىن بولادى.
اۋقىمدى جوبا اياسىندا وزگە دە بىرقاتار ءىس-شارانى وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار جەرگىلىكتى ەلەكتر ستانسالارىندا اۆاريالىق اجىراۋلار بولعان كەزدە گەنەراتسيالايتىن قۋاتتاردىڭ ءبىرشاما كولەمىن رەزەرۆتەۋ ەسەبىنەن جەلىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرادى.
«اۆرورا», «بوران», «اقتوبە», «ورال», «ولكە», «پراۆوبەرەجنايا», «الماتى», وق ماەس, «ۆودوزابور», «جيلپوسەلوك», «اتىراۋ», «بەينەۋ», «قۇلسارى», «تەڭىز», «يندەر», «شىعىس», «ەكىباستۇز», «اعادىر», «بالقاش», «جەزقازعان», «جامبىل», «قاراتاۋ», «كەنتاۋ», «قىزىلوردا» قوسالقى ستانسالارىندا جوعارى ۆولتتىك جابدىقتاردى اۋىستىرا وتىرىپ, اشىق جانە جابىق تاراتۋ قۇرىلعىلارىن قايتا جاڭارتۋ بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە.
وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستار قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ قىزمەت ەتۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە تەحنولوگيالىق اۆاريالارعا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان. كومپانيا ءوز تۇتىنۋشىلارىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالادى.
وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, ارىپتەستەرىمە اپاتسىز جۇمىس ىستەۋىن, جەلىلەردە جۇمىس كەزىندە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى قاعيدالارىن بۇلجىتپاي ساقتاۋىن جانە 2022-2023 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا دايىندىق بويىنشا جوندەۋ ناۋقانىن تابىستى اياقتاۋىن تىلەيمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
كارىباي مۇسىرمان,
«Egemen Qazaqstan»
