ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ م.ەسبولاتوۆ اتىنداعى الماتى اكادەمياسىندا دا جاڭا قازاقستان قۇرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. جاڭارۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى بىلىكتى كادرلارعا تىكەلەي بايلانىستى. بۇل ورايدا ىشكى ىستەر ورگاندارىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار اياسىندا پوليتسيا كادرلارىن دايارلاۋدا دا جەتىستىك پەن جاڭاشىلدىق جەتەرلىك. قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى ءۇشىن زامان تالابىن تەرەڭ تۇسىنەتىن, جاڭاشا ويلايتىن جانە قولىنان ءىس كەلەتىن كاسىبي باسشىلار دايارلاۋ قولعا الىندى. پوليتسيا باسشىلارىنان تالاپ ەتىلەتىن مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قورعاۋدا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ سەرۆيستىك مودەلىن مەڭگەرە وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ, حالىقپەن اشىق ديالوگ ورناتا ءبىلۋ. بۇل ماقساتتا 2021 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا الماتى اكادەمياسىنىڭ بازاسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ باسشى قۇرامىن جانە ورتا باسشى قۇرامىن دايارلايتىن ەكى فاكۋلتەت اشىلعان بولاتىن. ونى اشپاس بۇرىن وقىتۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن شەتەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇتىمدى مەحانيزمدەرىن زەردەلەدىك. اتالعان فاكۋلتەتتەردىڭ ەڭ باستى تيىمدىلىگى – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى رەفورمالاردى جەرگىلىكتى جەردەن باستاپ جۇزەگە اسىرا الاتىن, كاسىبي باسشىلار دايارلاۋ. قازىرگى ۋاقىتتا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قويىلاتىن ەرەكشە ءمىندەتتەردى تالاپقا ساي ورىنداۋ, پوليتسيا مەن قوعام اراسىندا ارiپتەستiك ورناتۋ, ياعني پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جاڭا ستاندارتتارىنا كوشۋدى جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇزەگە اسىراتىن اتالعان فاكۋلتەتتەردى بىتىرگەن باسشىلار بولماق. سوندىقتان دا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جوعارى جانە ورتا بۋىن باسشىلارىن دايارلايتىن فاكۋلتەتتەرگە قابىلداۋ قاتاڭ كونكۋرستىق جۇيەدە جۇزەگە اسىرىلادى.
الماتى اكادەمياسىنىڭ №1 جانە 2 فاكۋلتەتتەرىن ويداعىداي اياقتاۋ جوعارى لاۋازىمدارعا تاعايىندالۋدىڭ شارتى بولىپ تابىلادى. فاكۋلتەتتەر اشىلعاننان بەرى ءبىلىم العان تۇلەكتەر سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە اتىراۋ وبلىستارىنداعى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتتەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى لاۋازىمدارىنا تاعايىندالدى. سونىمەن قاتار 5 تىڭداۋشى پوليتسيا دەپارتامەنتتەرى باسشىلارىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.
مۇندا وقىعاندار پوليتسيانىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا قاجەت مەنەدجمەنت, اكىمشىلىك-شارۋاشىلىق قىزمەت, قارجىلىق-قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق سالاسىنان دا ارنايى ءبىلىم الىپ شىعادى. سونىمەن قاتار داعدارىستىق جاعدايدا ءبىرىنشى باسشى رەتىندە قالاي ارەكەت ەتۋدىڭ ءتيىمدى جاقتارىن دا وقىپ-ۇيرەنەدى. مىسالى, بيىلعى قاڭتار وقيعاسى كەزىندە فاكۋلتەتتىڭ تۇلەكتەرى وزدەرىنىڭ باسقارۋ قابىلەتتەرىن ءىس جۇزىندە كورسەتە ءبىلدى. ولار وقىتۋ بارىسىندا سىڭىرگەن زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ كەزىندە قازاقستان حالقىنا دەگەن ادالدىعىن, پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسكە توزىمدىلىگىن جانە باسقا دا قاسيەتتىن ءىس جۇزىندە پايدالانا الدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ماسەلە – فاكۋلتەت تىڭداۋشىلارىنا HR مەنەدجمەنت, شەشەندىك ونەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن جۇمىس ىستەۋ تاسىلدەرى جايلى دا ءبىلىم بەرىلەدى. سەبەبى قازىرگى باسشىلاردان حالىق الدىندا شەشەن سويلەي الۋ مەن باق-پەن شەبەر بايلانىس ورناتۋ تالاپ ەتىلەدى. كەزىندە اتا-بابالارىمىزدىڭ وت ءتىلدى شەشەندەردىڭ ءبىراۋىز جۇيەلى سوزىمەن ءبىر ەلدىڭ داۋىنا نۇكتە قويعان قاسيەتكە يە ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل قاسيەتتىڭ قادىرى قازىر ارتا تۇسپەسە كەمىگەن جوق. سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بارلىق جۇمىستارى مەن رەفورمالارىن حالىققا جەتكىزەتىن – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى. سوندىقتان باسشى كادرلاردىڭ باق-پەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتا الۋلارىنىڭ ماڭىزى زور.
اتالعان فاكۋلتەتتەر اشىلعان ۋاقىتتان بەرى جوعارى باسشى قۇرامدى وقىتاتىن №1 فاكۋلتەتتى 19 ادام, ورتا باسشى قۇرامدى دايارلايتىن №2 فاكۋلتەتتى 39 ادام ءبىتىرىپ شىقتى.
پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ جاڭا ستاندارتىن بەكىتۋ, حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا زاماناۋي فورماتتارىن ەنگىزۋ, پوليتسيانى باعالاۋدىڭ كريتەريلەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ بولسا, بۇل ورايدا بىلىكتى دە ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋدىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. كادر الەۋەتىن ارتتىرۋعا وقۋ ورىندارىنداعى وقىتۋ پروتسەسى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزۋگە بولادى. ويتكەنى بىلىكتى كادرلار دايارلاۋ – ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇيەسىن رەفورمالاۋ مەن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. الماتى اكادەمياسىندا ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرا بويىنشا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى دە بار. اتاپ ايتقاندا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا بەيىندىك جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق ماگيستراتۋراعا, سونىمەن قاتار PhD دوكتورانتۋراسىنا قابىلدايدى.
بۇگىندە ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قاۋپى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. بۇل ورايدا اكادەميانىڭ ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا مامانداردى دايارلاۋ ورتالىعىندا ماڭىزدى دارىستەر ۇيىمداستىرىلىپ, ارنايى ماماندار ءدىن مەن ساياساتتىڭ ءوزارا بايلانىسىن قاراستىرىپ, ەكسترەميزمنىڭ ءمانىن تەك فيلوسوفيالىق جانە تاريحي تۇرعىدان عانا ەمەس, ساياسي تۇرعىدان دا تالدايتىن ساباقتار وتۋدە. مۇندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ ساياسي اسپەكتىلەرى مەن ونىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرىن تۇسىندىرەدى. ساباق بارىسىندا تىڭداۋشىلار تەرروريزمدى ناسيحاتتايتىن نەگىزگى ينتەرنەت سەرۆيستەر جانە ولاردى بۇعاتتاۋ تاسىلدەرىن, WhatsApp, Viber, iMessage, Facebook سياقتى تانىمال مەسسەندجەرلەردە شيفرلاۋ ادىستەرىن ۇيرەنەدى. اقپارات الماسۋ مەن ساۋدانىڭ نەگىزگى الاڭى بولىپ تابىلاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ءارتۇرلى ينتەرنەت پلاتفورماعا قاتىستى مۇنداي ءبىلىم تۇلەكتەر ءۇشىن وتە قاجەت.
قازىر تسيفرلانۋ ءداۋىرى دەسەك, بۇل ورايدا Iت ماماندارىن دايارلاۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلماق. بۇكىل الەمدى تىعىرىققا تىرەپ وتىرعان كيبەرقىلمىستاردىڭ الدىن الۋدا, اشۋدا وسى سالانى جاقسى مەڭگەرگەن ماماندار ىشكى ىستەر ورگاندارىنا اۋاداي قاجەت. وسى تالاپ ۇدەسىنەن شىعۋ ماقساتىندا ينتەرنەت الاياقتىق سالاسىنداعى قىلمىسپەن كۇرەستىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, كريمينالدىق پوليتسيا بولىمدەرىنىڭ ماماندارىنا ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىندا كيبەرقىلمىستاردى اشۋ تاسىلدەرى وقىتىلادى. اكادەميادا سونداي-اق «دەتەكتيۆ» جانە «جەدەل ىزدەستىرۋ – ءىز كەسۋشى» اتتى عىلىمي ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. عىلىمي ۇيىرمەلەردەگى ساباقتار ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا وقيتىندار مەن جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اكادەميانىڭ وقىتۋشى قۇرامىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە دە باسا نازار اۋدارىلادى. بۇل ورايدا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتۋ جۇيەلى جولعا قويىلعان. بۇگىندە ەكى وقىتۋشى اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە ءۇش ايلىق تاعىلىمدامادان ءوتىپ, وقۋ-ادىستەمەلىك جانە عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىمەن تانىسۋدا.
اكادەميا اقش, گەرمانيا, فرانتسيا, يتاليا سياقتى ەلدەردىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋداعى «حالىقپەن جۇمىس» ارنايى تەوريالىق كۋرسىن باسشىلىققا الىپ, جۇمىس ىستەۋدە. سونىمەن قاتار وقۋ ورنىندا قازاقستان پوليتسياسىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماقساتىندا دا ءتۇرلى يميدجدىك جۇمىستار جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلادى. بۇل جۇمىستار جاڭا قازاقستان قۇرۋ جولىندا بەلسەندى تۇردە قولعا الىنىپ جاتقان ءىس-شارالار اياسىندا قارقىن الا ءتۇستى. دەگەنمەن پوليتسيانىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ اياسىندا ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ارتتىرۋ ماسەلەسى ۇنەمى جالعاسىن تاۋىپ وتىرۋى كەرەك.
قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى ۆەدومستۆولىق وقۋ ورىندارى پەداگوگتەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدىڭ تاعى ءبىر العىشارتى – ولاردىڭ ەڭبەكاقى مولشەرىن ارتتىرۋ. بۇل بىزگە پەداگوگيكالىق قىزمەتكە تاجىريبەلى مامانداردى تارتۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىشىندە پاتەر جالداپ تۇراتىندارعا وتەماقى تولەۋ جەڭىلدىگى ۆەدومستۆولىق وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە دە كورسەتىلسە, جاس مامانداردىڭ جۇمىس ىستەۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ, عىلىمي جانە وقىتۋشىلىق قىزمەتپەن كاسىبي تۇردە اينالىسۋعا مۇمكىندىك تۋدىرار ەدى.
ايدار سايتبەكوۆ,
ءىىم الماتى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا پولكوۆنيگى
