ءومىردى قالاي ساقتاندىرادى؟

بۇل رەتتە ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى ءومىردى ساقتاندىرۋعا دەگەن قىزى­عۋ­شىلىق ارتىپ كەلەدى. ساق­تان­دى­رۋدىڭ مۇنداي ءپوليسىن ساتىپ الۋ قورعاۋ مەن ينۆەستيتسيالاۋدىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان قاراپايىم ءھام سەنىمدى قۇرالى بولادى. تەك, مۇنداي قۇ­رال­داردى تاڭدار ساتتە مۇقيات بول­عان ابزال. بۇگىندە قازاقستاندا ءومىردى ساقتاندىرۋمەن اينالىساتىن 9 كومپانيا بار. دەمەك نارىقتىڭ بولاشاعى دا زور. ماسەلەن, 2022 جىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا قولدانىستاعى ءومىردى ساقتاندىرۋ شارتتارىنىڭ سانى 2,5 ملن-نان اسادى. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 750 مىڭنان استام شارت جاسالعان. وسىنىڭ ءوزى كوپ جايدى اڭعارتىپ تۇر.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ۇسىنعان مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ساقتاندىرۋدىڭ ەكى ءتۇرىن ۇسىنادى: مىندەتتى جانە ەرىكتى ساق­تان­دىرۋ. مىندەتتى ساقتاندىرۋ ەكى باعىتتى قامتيدى. بۇلار – قىز­مەت­­كەردى جۇمىس كەزىندە جازاتا­­يىم وقيعالاردان ساقتاندىرۋ جانە تۋريس­تەردى ساقتاندىرۋ. ەرىكتى ساق­تاندىرۋ ءتورت باعىتتان تۇرا­دى – ءومىردى ساقتاندىرۋ, اننۋيتەت­تىك ساق­­تاندىرۋ, اۋىرعان جاعدايدا ساق­تان­دىرۋ جانە جازاتايىم وقيعا­لار­دان ساقتاندىرۋ. ونىڭ ىشىندە ءومىردى ساقتاندىرۋ مەن زەينەتاقى اننۋيتەتى سۇرانىسقا يە.

اتى ايتىپ تۇرعانداي, ءومىردى ساقتاندىرۋ ءپوليسى ادامدى كۇت­پەگەن جاعدايدا بولۋى مۇم­كىن قارجىلىق شىعىنداردان ساق­تاۋ­عا كومەكتەسەدى. كۇتپەگەن جاع­­­داي دەپ وتىرعانىمىز ءولىم, ەڭ­­بەك­كە جارامسىز بولىپ قالۋ. سونداي-اق بۇل قۇرال ومىردەگى ماڭىزدى جوسپارلاردى جۇزەگە اسى­رۋعا قاراجات جيناۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ەل ازاماتتارى ءومىردى جي­ناق­تاۋشى ساقتاندىرۋ قۇ­رالىن ءبىر مەزگىلدە ساقتاندىرۋ قور­عاۋى جانە ساقتاندىرۋ تولەم­ىن­ىڭ كەپىلدىگىن الا وتىرىپ قارا­جات جيناقتاۋ ءۇشىن پاي­دالانا الادى. ياعني اتالعان ءونىم ساق­تاندىرۋ مەن جيناقتاۋدى بىرىك­تى­رىپ وتىر.

قازىر حالىقتى ۇزاق مەرزىمدى ءومىر­دى جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋ شارت­تارىن جاساۋعا ىنتالاندىرۋ باعىتىندا ءتۇرلى جۇمىستار جۇرگى­زى­لى­پ جاتىر. اي­تالىق جەكە تۇل­عا­نىڭ سالىق سالۋ­عا جاتاتىن تابىس­تارىنان ءوزىنىڭ, جا­قىن تۋىستارىنىڭ, جۇ­با­يى­نىڭ پايداسىنا نەمەسە جۇمىس بەرۋشى قىزمەتكەردىڭ پايداسىنا ساق­تان­دىرۋ سىيلىقاقىلارى تولە­نە­تىن ساقتاندىرۋ تولەمدەرى الىنىپ تاستالدى.

سونىمەن قاتار بۇگىندە ماجى­لىس­تە ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپا­نيا­­لارىنىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ مۇم­­كىندىگى پىسىقتالۋدا. وندا قا­­­زاق­ستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى بالانىڭ بىلىمىنە ءومىردى جي­ناقتاۋشى ساقتاندىرۋ شارتىن مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىمەن جا­ساي الادى. بۇل رەتتە جىل سايىن 5-7 پا­يىز مولشەرىندە سىياقى ءتۇسىپ تۇرا­دى. وسىلايشا, اتالعان ءونىم شەڭ­بە­رىن­دە ساقتاندىرۋ ءپوليسى بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا ارنالعان قاراجاتتى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن جيناق­تاۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. سون­داي-اق اتا-اناسى قايتىس بولعان نەمەسە ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالعان جاعدايدا بالاعا ساق­تان­دىرۋ شارتىندا جازىلعان وقۋ­دىڭ تولىق سوماسىن تولەۋگە كە­پىل­دىك بەرىلەدى.

– ماسەلەن, ءبىر بالا دۇنيەگە كەلدى دەلىك. اكەسى بالاسى كامەلەت جاسىنا تولعانعا دەيىن ونىڭ بىلىمىنە دەپ اقشا جيناعىسى كە­لە­دى. وسى ورايدا ول ءومىردى ساق­تان­­دىرۋ كومپانياسىنا جىل سايىن جارنا تولەۋىنە بولادى. سوندا بالا 18 جاسقا تولعاندا ونىڭ شوتىندا ءبىلىم الۋىنا قاجەتتى سوما جيناقتالىپ تۇرادى. بۇل رەتتە بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن ءبىز مىسال ەتىپ وتىرعان اكەنىڭ ءومىرى ساقتاندىرىلعان بولىپ ەسەپتەلەدى. تيىسىنشە, ءولىم, ەڭبەككە جارامسىزدىق سەكىلدى كۇت­پەگەن جاعدايلار ورىن السا, كومپانيا جيناقتالعان سومانى شارتتا كورسەتىلگەن كۇنى تولەپ بەرەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگى ساقتاندىرۋ نارىعى جانە اكتۋارلىق ەسەپ ايىرىسۋ دەپار­تامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى اسەل امىرباەۆا.

ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ تالاپ ەتىلگەن تاعى ءبىر جيناق­تاۋ­شى قۇرالى – زەينەتاقى اننۋي­تەتى. بۇل ءونىم ەگدە جاستا ين­ۆەس­­تيتسيالىق تابىستى جانە تولەمدەر سوماسىنىڭ يندەكساتسياسىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇراقتى تولەم­دەر الۋعا مۇمكىندىك بە­رە­دى. زەينەتاقى اننۋيتەتىنىڭ شارتى بويىنشا تولەمدەردى ساق­تا­نۋ­شىنىڭ ءوزى دە, شارتتا كور­سە­تىل­گەن مۇراگەرلەر دە الا الادى. ياعني ساقتانۋشى قايتىس بولعان جاعدايدا ونىڭ مۇراگەرلەرى شارت بويىنشا تولەمدەردىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كەزەڭىندە كەستەگە سايكەس ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن الادى.

ەستەرىڭىزدە بولسا, 2021 جىلى كەيىنگە قالدىرىلعان زەينەت­اقى ان­نۋيتەتى ەنگىزىلدى. ول بويىنشا ەل ازاماتتارى 45 جاستان باستاپ زەينەتاقى اننۋي­تە­تى شارتىن جاساي الادى جانە 55 جاستان باستاپ ءومىر بويى زەينەت­اقى تولەمدەرىن الىپ تۇرۋ مۇمكىن­دى­گى­نە يە.

وسى ورايدا قوسىمشا زاڭ­نا­مالىق باستامالار شەڭ­بە­رىندە زەينەتاقى اننۋيتەتى شارتىنا ءبىر عانا ادامنىڭ ەمەس, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ نەمەسە جاقىن تۋىستاردىڭ قاتىسۋىن كوز­دەي­تىن بىرلەسكەن اننۋيتەت قۇ­رالىن ىسكە اسىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. اسەل امىرباەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ كلاسسيكالىق زەينەتاقى اننۋيتەتىنەن باستى ايىر­ماشىلىعى – جاقىن تۋىس­تار­­دىڭ زەينەتاقى جيناق­تا­رىن بىرىكتىرۋىنە مۇمكىندىك بەرىلۋى.

– مىسالى, ەرلى-زايىپ­تى­لاردىڭ بىرىندە اننۋيتەتتى ساتىپ الۋ ءۇشىن زەينەتاقى جيناق­تا­رى جەتكىلىكسىز دەلىك. ال ەكىن­شى­cىنىڭ جيناقتارى قاجەتتى قارا­جات كولەمىنەن اسىپ تۇر. مۇن­داي جاعدايدا بىرلەسكەن زەي­­نەتاقى اننۋيتەتى ارقىلى ەرلى-زا­يىپ­تىلار ارقايسىسى ءۇشىن ءومىر بويى جەكە زەينەتاقى تولەم­دە­رىن الۋ مۇمكىندىگىن قام­تا­ماسىز ەتە الادى. سونىمەن قاتار زەي­نە­تاقى ان­نۋيتەتتەرى تولەم­دەرىنە «ساق­تان­دىرۋ تولەم­دە­رىنە كەپىل­دىك بەرۋ قورىنىڭ» قاراجاتى ەسەبىنەن كەپىلدىك بەرىلەدى. ول ءومىردى ساقتاندىرۋ كوم­پانياسى تاراتىلعان جانە بانك­روت بولعان جاع­دايدا ساقتان­دى­رۋ پورتفەلىن باسقا ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنا بەرگەن ساتكە دەيىن تولەمدەردى ۇزدىك­سىز قامتاماسىز ەتەدى, – دەيدى ءا.امىرباەۆا.

تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ءومىردى تاۋە­كەلدىك ساقتاندىرۋ شارتى كەڭ تا­رالعان جانە الدەقايدا تۇسى­­نىكتى. بۇل ارقىلى كوبىنەسە ساق­تان­دى­رىلۋ­شىنىڭ ومىردەن كەتۋ, جازاتايىم وقيعا سالدارىنان ەڭ­بەك­­كە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋ تاۋە­كەلدەرى وتەلەدى. شارتتىڭ تا­لاپتارىنا ساي­كەس, تۇتىنۋشى ساق­تان­دىرۋ شارتىندا كەلىسىلگەن مەرزىم ىشىندە جارنانى ءبىر رەت تولەۋگە نەمەسە تۇراقتى تولەپ تۇرۋعا قۇقىلى. ساقتاندىرۋ جاعدايى تۋىن­داعان ۋاقىتتا ساقتاندىرۋ شار­تىندا كور­سەتىلگەن ادامدار ساقتان­دىرۋ تولە­مىن الادى.

– ءومىردى كلاسسيكالىق جيناق­تاۋ­شى ساقتاندىرۋ ونىمدە­رى­مەن قاتار, قازاقستان نارىعىندا ءبىر ۋا­قىتتا ءومىردى جانە ينۆەستيتسيا­لاردى ساقتاندىراتىن ونىمدەر پايدا بولدى. ماسەلەن, unit-linked – وسىنداي ءونىم. مۇن­داي شارتتىڭ يەسى ءوز اك­تيۆ­­تەرىن ءومىردى ساقتاندىرۋ كوم­پا­نياسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باسقارۋىنا بەرەدى جانە ولاردى ينۆەستيتسيالاۋدان كىرىس الۋ, سونىمەن بىرگە ساقتاندىرىلۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. پوليس مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن بار­لىق جيناقتار پوليس يەسىنە نەمەسە ونىڭ مۇراگەرلەرىنە تولەنەدى, – دەپ ناقتىلادى دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.

Unit-linked ءونىمى بويىنشا ساق­تانۋشى ينۆەستيتسيالاۋ ستراتە­­گيا­سىن ءوزى تاڭدايدى. بەر­­ت­ىن­گە دەيىن اتالعان ءونىمنىڭ ين­ۆەس­تيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى پاي قورلارىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالارمەن شەكتەلدى. 2020 جىلى ۇجىمدىق, سونداي-اق جەكە ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالار اياسىندا ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. تمد ەلدەرىندە unit-linked جاڭا بۋىننىڭ ين­ۆەس­تي­تسيالىق ءونىمى بولىپ سانالادى. ال ەۋروپا, ازيا مەن اقش-تا اتالعان قۇرال 60 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مىسالى, اقش-تا ءومىر­دى ساقتاندىرۋ شارتىنىڭ 60 پايىزى ءدال وسى unit-linked تەحنولوگياسى بويىنشا جاسالادى. ەۋروپادا بۇل سەگمەنتتىڭ ۇلەسى 30-70 پايىز ارالىعىن قۇرايدى. قازىر ەلىمىزدە unit-linked ءونىمى بويىنشا جاسالعان ساقتاندىرۋ شارتتارىنىڭ سانى 600-دەن استى.